18.30: Som ein draum sklir
ho opp framfor meg. Nasen
er spiss, men ellers er ho
rund og god. Det lyser av
henne: sj? p? meg! Sju ?r
har ho rukke ? bli og er
allereie ei bereist dame.
Og sj? p? henne, det gjer me.
Med sine 123 meter er det
vanskeleg ? la vera. Tenk at
ho huser eit heilt samfunn.
B?de arbeidande og ferie-
rande. Ho er M/S Polarlys. Ei
Hurtigrute i sin beste alder. Ho
huser opp til 80 arbeidande
menneske. Dette er heimen
deira store delar av ?ret, 22
dagar om gongen.
18.45:
Sjłlv om den stolte
dama tar seg ein pause p? ein
time i Svolv?rhamna, st?r
ikkje livet stilt inne i henne. P?
restaurantkjłkkenet plasseras
hjortemedaljongar smakeleg
p? tallerkena. Sju personar
med og utan kokkeluer spring
kaotisk rundt med sausenebb
og asparges. Det er middags-
tid for dei langtidsreisande. I
restauranten har eit tjuetals
gr?h?ra samla seg til cruise-
b?t-middag og servitłrar smi-
ler hłfleg p? kvart eit vink.
Ei glasdłr unna sit kortids-
passasjerar i kafŁen med
hamburgarmiddag og avis.
Vips, s? er cruiseb?ten blitt
kollektivtransportmiddel
19.27:
?Dette er M/S Polarlys,
sydg?ande rute. Neste anlłp
er Stamsund klokka 21.00
This is M/S Polarlys...?
Hłgtalarane snakker med
koseleg rłyst p? tre spr?k,
medan Hurtigruta vrir seg i
havna i Svolv?r og sklir ut
mot Vestfjorden.
20.15:
- Velkommen om bord,
helsar kaptein Jon Olaf
Klodiussen.
P? brua sit 1. styrmann og
kapteinen i kvar sin sjefsstol.
Kapteinen spanderer smilande
kaffe.
- Du kan befrukte deg sjłlv, fli-
rer han og peiker p? eit frukt-
fat ved sida av meg. Tonen er
vennskapeleg og til tider gan-
ske spydig.
- Her er mykje humor, forkla-
rer kapteinen, og legg til at det
?g er fryktelig mykje alvor.
Heime er han kokk og bokse-
opnar. P? jobb er han sjef.
Han fortel om ein kvardag
som er interessant og variert.
VŁr, vind og alle ytre p?verk-
nader gjer at ingen dagar er
like i hurtigrutesamfunnet.
- Eg har ei indre klokke som
tikkar og g?r. Etter 17-18
dagar heime, tikkar ho og eg
gjer meg ubevisst klar for jobb
igjen.
Han reiser seg. Lar blikket gli
over horisonten. I kveld skal
han av. Ein liten tur. Eit jobb-
młte.
- Kvar gong eg kjem heim er
me like nyforelska, eg og
kona; fłrste veka. Andre veka
g?r det heilt greit, og tredje
veka skubbar kona kofferten
mot dłra med foten og lurer
p? om eg ikkje skal dra snart,
ler kapteinen og legg til at
dette ikkje bare er ein jobb,
men ein livsstil.
21.00:
Den eksklusive lukta av
fersk asparges og hjorteme-
daljongar er vaska bort fr?
metallbenkene. N? er det
hamburgertid og kveldsmat for
kjłkkengjengen.
Fem kvitkledde benker seg
rundt eit av restaurantborda.
Restauranten er stengt for
gjestene. N? er han bare
deira. Kokkeluene er igjen p?
kjłkkenet, og ein av luebruka-
rane kan forklara at slike hat-
tar kun er til pynt. S? vert det
stilt. Maten forsvinn fr? taller-
kenane og ned i magen.
- Dette er v?r andre heim,
mumlar Geir Jenssen mellom
matbitane.
Alle dei fem er einige om at
ein m? takla stress og mas for
? ha ein jobb p? Hurtigruta.
- Og vera utprega sosial, legg
Werner Fredriksen til.
Dei tilsette er kollegar heile
dłgnet. Anten dei har skift
eller ikkje.
- Ein kan ikkje vera heilt nor-
mal for ? ha denne jobben, fli-
rer Jenssen med mat i mun-
nen og eit latterfullt blikk p?
kollegaene rundt bordet. Dei
humrar med. Sarkasme og
ironi er daglig kost i dette mil-
jłet. Kapteinen hadde rett.
Humor er tydeligvis nłkkelen
for ? trivast her.
21.30:
Forbi ei dłr med den
vennlege befalinga: ?crew
only? (bare for mannskapet)
og gjennom ein smal gang
med lugardłrer p? begge
sider. Ein svak eim av steikt
kjłt fristar seg veg opp i
nasen. Og der er ho - messa.
Medan dei gr?h?ra i restau-
ranten meskar seg med luk-
susmat, dandert og servert p?
fint servise, er det sjłlvbetje-
ning som r?r i messa. Eit vok-
sent metallfatt med noko som
liknar potetstappe st?r klart til
bruk ved sida av ei gedigen
gryte. Dette er ikkje for dei
gr?h?ra i restauranten. Messa
er dei tilsette sitt omr?de. Dei
tilsette si verd. Det er nemlig
her dei bruker mesteparten av
fritida si. Opphaldsromma ligg
nemlig like ved. Eit for rłyka-
rar og eit for ikkje-rłykarar.
Her sit Reidar Svendsen med
kaffekoppen medan błlgene
sl?r oppetter dei runde venti-
lane. Skummet klistrar seg til
ruta, for s? ? renna bort som
vanndr?par.
- Du m? ikkje bry deg om den
vaskemaskinen, smiler Reidar
og flirer litt av det redde blik-
ket til landkrabben i nabosto-
len.
Reidar er matros og arbeider
skift. Seks timar p? og seks
timar av. Heile dłgnet.
N?r heime er p? jobben
PAUSE:
Matros, Reidar Svendsen har seks timar pause fłr
nye seks timar p? jobb. - Det blir ein livsstil, forklarer han.
BRUA:
P? toppen av samfunnet og b?ten sit kapteinen, Jon Olaf Klodiussen. 22 dagar er han sjef, 22 dagar kokk og bokseopnar. Heile ?ret.
- Blir det nok słvn?
- Nei aldri, kjem det kontant,
fłr han med trłtte auge legg
til at det blir ein vane.
Han fortel om eit oppstykka
dłgn og eit oppstykka liv. Det
er aldri snakk om nokon eks-
traferie. Hurtigrutekalendaren
har ingen raude dagar. Her er
alle dagar like, anten det er
jul, p?ske eller ein vanleg
m?ndag. Han legg armane
bak nakken, slappar av. Han
har fri n?. S? lenge det varer.
- Det blir ein livsstil, veit du,
fortel han med augo nesten
igjen.
Men han trivs i jobben, p? ein
arbeidsplass der alle er like
viktige.
- Sjłlv om nokon har meir
ansvar enn andre, klarer dei
seg ikkje utan oss, mannska-
pet. Og omvendt, forklarer
han.
Hurtigruta seilar ikkje viss
ikkje alle stillingane er fylte.
Om det er ein matros eller
kapteinen som manglar har
ingenting ? seie.
Raske trampelydar n?rmar
seg opphaldsrommet. Inn
spring ei lita jente. Sikter seg
raskt inn mot pappa sitt fang
og set seg trygt til rette. Tidleg
krłkast som god krok skal bli.
Ho er bare p? besłk. Pappa,
Oddne Johnsen fortel at det
har blitt s? mykje overtid i det
siste. Tid han har g?tt glipp av
med ungane. Derfor var det jo
koseleg ? ta med seg dattera
p? jobb nokre dagar. Nokon
vane blir det neppe. Det er
travelt nok ? vera matros.
Kvar time fr? elleve om kvel-
den til seks om morgonen g?r
ein matros brannrunden. Det
er ein sjekk som begynner
heilt nede i b?ten, og g?r i spi-
ral heilt opp til toppen.
N?r den vesle ekstragjesten
słv stilt i gjestesenga, er det
tid for pappa til ? g? fłrste
runde. Fłrste sjekkpunkt er
heilt nederst i b?ten, i stab-
rommet. Her er stabilisatorane
i b?ten. Lenger ned kjem ein
ikkje og błlgjegynginga fr?
lenger oppe er heilt borte. Her
er ein god plass ? vera, og eg
m? ta meg litt i samen for ?
smila d? Oddne etter tjue
sekund er klar for punkt to.
Ferda oppover i b?ten, er i
gang og det vesle fłlgjet p? to
błlgjar seg oppover i b?ten.
Oddne fortel om styrbord og
babord. Om kva for romnum-
mer som er p? kva for side og
korleis ein kan sj? kva dekk
ein befinn seg p? til eit kvart
tidspunkt. Sjłlv halsar eg bak,
i sikksakk og med magen p?
tverke. Eg skulle łnske eg
bare kunne blitt i stab-rommet.
Men Oddne er hjelpsam og
forklarer at det er ein spesiell
m?te ? g? p? her om bord.
- V?r laus i knea, befaler han.
- Stive kne er ikkje bra. Og s?
bare slenger du ein fot her og
ein fot der, s? g?r resten av
seg sjłlv. N?r eg kjem heim til
mamma p? besłk, kan ho sj?
at det er meg p? lang avstand,
humrar matrosen.
Denne fotslenginga er tyde-
legvis blitt varemerket hans,
b?de til sjłs og p? land.
Etter runden er det ein god
halvtime til neste gong. Tid for
avslapning og ein latter eller
tre.
- Vi er eit lite samfunn her p?
skipet. Ein person kan forsura
alt. Derfor m? ein trekka fram
det positive heile tida, smiler
Oddne fr? sofaen.
23.15:
Det er liv b?de framfor
og bak baren. Gjestene koser
seg medan glasa beveger seg
forsiktig fram og tilbake p?
bordet. Eit par g?r arm i arm
mot utgangsdłra til dekk og
ein m?neskinnstur. Ein eldre
mann siktar seg inn mot
mahognibenken og Liv Back
er p? pletten. Ho heller whis-
ky. Sjłlv om bardisken beve-
ger seg med błlgjene, ham-
nar alle dei brune dr?pane
trygt p? plass blant isbitane.
- Du m? vera glad i mennes-
ke, smiler ho i forbifarten.
Alltid like blid.
Liv har grunn til ? smila. Det
er sjeldan br?k i baren. Det
gr?h?ra fleirtalet av bargjes-
tene oppfłrer seg som regel
fint.
Etter arbeidstida er det stort
sett słvn det g?r i. Eller ei lita
treningsłkt. Skipet har nemlig
treningsstudio og solarium for
dei tilsette slik at ein skal slep-
pa ? vera sosial heile dłgnet.
01.00:
Natta begynner ?
senka seg over samfunnet.
Błlgjene har begynt ? gi seg.
Bare innimellom kjenner ein at
dei forsiktig vil minna skipsinn-
byggjarane p? kor dei er.
Nemlig p? eit skip over
Vestfjorden.
I dei mange lugarane oppe i
b?ten słv dei gr?h?ra skjłnn-
heitssłvnen sin. I messa sit ei
og anna sjel og tek ein kvil fłr
neste skift. I gangane vandrar
matrosen. P? toppen sit kap-
teinen og fłrer den stolte
dama trygt mot Bodłhamna.
01.30:
Ei bereist dame legg til
kai. Landgangen blir sakte
sveiva ut. Trłtte avgangspas-
sasjerar har samla seg ved
utgangen. Tuslar ned og ut i
den młrke Bodł-natta. Her
skal ho liggja nokre timar. Inne
ved kołynene sit Reidar
Svendsen og kikker ut p? nat-
tesamfunnet. Snart skal han
dit, snart tilbake igjen. Slik er
livet. Slik er skiftsamfunnet.
Tekst og foto
Jorunn Erga Steinsland (nr 32)
Pˉ TOPPEN:
?verst i b?ten har kaptein, Jon Olaf
Klokdiussen sin lugar. Den er stłrre en suitene i b?ten og blir
gjort rein av tilsette dagleg.
Brannrunde:
Oddne Johnsen er matros og g?r brannrunden
kvar time fr? 23.00 til 06.00.
ULIK MAT:
Marius
Alvestad er
fłrst gour-
met-kokk fłr
han lager
gatekjłkken-
mat som
kveldsmat til
seg sjłlv og
dei andre
kjłkkentilset-
te.
Ei stor gul dłr blir opna. Eit
nysgjerrig hovud dukkar
fram bak ein dłrkarm.
Kikkar nysgjerrig p?
gjesten. Dłra blir lukka og
me er ?leine.
Det luktar kaffe.
- Vil du ha ein kopp?
Hender finn eit plastkrus, fyller
opp og rekker meg det. Eg er
p? besłk hos to unge gutar.
Dei har kvar sitt rom med do,
og deler stove og kjłkkenkrok.
Dei er sambuarar, i 120 dagar.
Pappa p? ?kurs?
Alle vindauga er dekka med
sprinklar. Det einaste av frisk
luft som kjem inn, kjem gjen-
nom eit lite, nettingdekka vin-
dauge ved sida av sprinklane.
- Eg gler meg s?nn til ul?ste
dłrer og ? treffa kompisar, for-
tel Frank, ein av dei innsette.
Han er 20 ?r og soner ei straff
for uaktsomt drap. Han forklar-
er at det var ei bilulykke.
Farten var litt for stor, vegen
litt for glatt. S? gjekk alt galt.
- Rettsaka var heilt grusom,
fortel Frank.
Han er sikker. Han har l?rt.
Det same har Kristian, 28-
?ringen i nabocella. Dei to har
ei heil avdeling for seg sjłlve.
Kristian soner ?g 120 dagar,
men han for promillekjłring.
Det er fjerde gongen han
soner. Alle dommane har
same grunn.
- N? er det nok. Det er ikkje
verdt det, fortel han.
For sju m?nadar sidan vart
han far, for andre gong. Han
har ikkje sett nokre av ungane
den tida han har vore inne.
Mange heime trur han er p?
kurs.
- Eg vil ikkje risikera at mor til
dattera mi skal laga problem,
og at eg ikkje f?r sj? ungen
min igjen, fortel han l?gm?lt.
P? cella har han bilete. Mange
bilete. Han hugsar ikkje at han
kłyrde bilen den dagen han
vart teken. Promilla var p?
over to.
- Eg skulle jo ha vore heime
n?.
Kristian ser p? sonen som
smiler tannlaust fr? hylla. Han
snakkar om kor mykje ungane
utviklar seg dei fłrste
m?nadane. Kor mykje han g?r
glipp av.
Den vesle mannen ser litt
forkomen ut der han sit ved
kjłkkenbordet som skil
kjłkkenet fr? stovekroken.
I ei hylle i hjłrnet har
brettspela selskap av hekle-
garn og andre fritidssyslar.
Men det er fjernsynet som har
heidersplassen. Det er det
som er bindeleddet til omver-
da, og det einaste som skil
dagane fr? kvarandre.
Innel?st fridom
Ei stor gul dłr blir opna og eit
vaksent nłkkelknippe dinglar
framfor meg i gangen. Trygt
festa i eit uniformsbelte. Dłr
p? dłr blir opna, for s? ? bli
l?st igjen. Journalistfłter trłr
lydig eit-par skritt bak
fengselsbetjenten. Like lydig
blir eg igjen i vaskeriet, sjłlv
om skepsisen veks i magen til
beskjeden om at eg blir henta
halv to. Det er nesten to timar
til. Plutseleg st?r eg der, i
Draumar og anger
i s?pelukt
?FRI?TIME:
Ein time i luftegarden er det n?raste ein kjem fridom p? ei stund. I eit hjłrne st?r to betjentar og fłlgjer alle rłrsler. Dei er aldri ?leine.
VASKERIET:
I vaskeriet
surrar vaske-
maskinane
kontinuerleg.
Dette er
arbeid-
splassen til
tre av dei
innsette.
s?pelukta, saman med tre
innsette som forsikrar betjen-
ten om at dei skal vera s?
snille med meg s?. Og av ein
eller annan grunn blir eg
betrygga av dette utsagnet.
Kanskje er eg naiv, men dei
ser ut som oppeg?ande, van-
lege unge menn.
Hyllemeter p? hyllemeter med
dongeribukser og rutete
skjorter st?r inntil veggen. Det
er ikkje alle som har klede
klart til opphaldet. Det er ikkje
alle som har klede i det heile.
Eg lar blikket saumfara
vaskerirommet. Lar augo kvila
eit sekund og to p? gittervin-
dauga. Som liksom for ?
minna meg sjłlv om at eg er i
eit fengsel.
Vaskemaskinane durar. Dei
tre arbeidarane reiser seg
stadig opp for ? tłmma og
fylla tłrketrommelen. Gjerne
med sigaretten i munnvika.
Det er ingen som vaktar dei.
Innimellom stikk ein fengsels-
betjent nasen inn, sl?r av ein
prat og fortsetter etter f? min-
utt p? runden sin. I mellomtida
kan dei tre i vaskeriet g? fritt.
S? fritt som det er mogleg ?
g? mellom to l?ste gangdłrer.
Livspensjonisten
Her i fengselet m? alle dei
innsette, utanom dei som sit i
varetekt, jobba. Her er fleire
ulike arbeidsplassar. Vaskeriet
er i ein s?rstilling. Det er ein
tillitsjobb. Her f?r dei stort sett
styra seg sjłlv. Dei er tre
arbeidarar her. Ein unggutt og
to meir erfarne fengselsfuglar.
Ein av dei er Mikkel. Han har
hatt eit over 30 ?r langt liv,
men har aldri klart ? leva.
- D? eg kom inn siste gongen,
var eg s? sliten. Eg orka ikkje
sj? meg sjłlv i spegelen ein
gong. Derfor har eg pensjon-
ert meg. Pensjonert meg fr?
livet. To varme brune auge
held fast p? mine bl?. Han
smiler.
Etter to ?r bak piggtr?en, har
han f?tt igjen livslysten. Han
trur at han skal klara livet
denne gongen. Slutta med
dop. Men sikker er han aldri.
- I fengselet l?rer du ? takla
nye ting. Eg har l?rt masse.
Eg saknar dattera mi og gler
meg veldig til ? sj? ho igjen,
seier Mikkel med trist blikk. Ho
vart sju ?r i januar. D? skulle
pappa hatt perm. S?nn vart
det ikkje.
- Eg vart tatt i ? rusa meg, og
satt innel?st i varetekt-
savdelinga. Dei sl?r hardt ned
p? slikt her, forklarer han og
fiklar med fingrane. Han veit
at han har s?ra mange. Han
veit at han har levd eit liv utan
verdigheit. Han veit ?g at han
ikkje kan gjera noko med det.
Det kan arbeidskollegaen,
Cato p? 21 ?r.
- Han m? ikkje bli som oss,
seier Mikkel med eit skarpt
blikk p? kameraten.
Det skin i gjennom at dei to
eldre innsette ikkje har alt for
stor tru p? at 21-?ringen kjem
til ? oppfłra seg slik han
p?st?r.
Cato har og l?rt mykje i
fengselet. Blant anna ? bruka
heroin. Hasj har Cato brukt i
fleire ?r.
- S? n? er det gjort, meiner
Mikkel og ser trist p? unggut-
ten, medan han legg til at dei
som ikkje trur det er narkotika
i fengselet er naive og blinde.
Fengselsflłrt
Sjłlv om Cato er ung, er han
ikkje for ung til ? angra.
- Kvar dag tenkjer eg at eg
aldri skulle ha gjort det der,
fortel han. H?ret er kortklipt og
tunga kjapp. Blikket granskar
hendene. Han angrar, men vil
likevel ikkje slutta. Ikkje enn?.
- Eg gir meg sjłlv fem ?r til ?
slutta med det eg driv med,
seier han. Han sit inne for
tredje gong. Tidlegare er det
blind vold som har vore ?rsa-
ka. Denne gongen er det sal
av narkotika.
Men i morgon er han ein fri
mann. Igjen.
Blikket blir drłymande.
Fingrane sklir over gullringen
p? hłgre hand. Sist han var
p? perm, forlova han seg.
Kj?rasten trefte han i fengse-
let. Ho sona ein kortare dom. I
morgon skal dei treffast. Finna
ut om forholdet held og er
meir enn ein fengselsflłrt.
Fengselsflłrt er tydelegvis eit
omgrep her. Det er ikkje bare
Cato som f?r eit drłymande
uttrykk i fjeset n?r det ordet
vert nemnt.
Her inne kan til og med dei
tłffe gutane visa ekte kjensler.
Den eine etter den andre for-
tel kor tungt det er ? ikkje f?
lov til ? ta p? kvarandre. Aldri
f? vera ?leine.
- Kj?rleiken vert vond, seier
Mikkel stille.
Det blir stille i vaskeriet. Dei
bankande fengselshjartene er
bare akkompagnert av duringa
fr? sentrifugerande vaske-
maskinar.
- Eg har kjłpt ring, seier Cato
plutseleg og lyser opp.
Og ikkje bare ein, men to
ringar. Ein giftering og ein som
bare er g?ve. Ingen av dei
andre har sett ringane. Cato
forklarer at dei er for dyre til ?
ha p? cella og vert oppbevarte
i eit eige rom.
Etter ? ha gjort ein fengsels-
betjent ein teneste, kjem han
opp igjen - lłyndomsfull. To
stolte hender skjuler boksane
med ringane. Gull og diaman-
ter. Ivrige fingrar peiker p?
nummeret som stadfestar at
dette er ekte saker.
I eitt ?r har fengselet vore
heimen hans, og lłnna 48
kroner dagen. Spłrsm?let m?
stillast:
- Kor har du f?tt pengane i
fr??
Han drar p? det, og meiner
han har sine metodar. Han
nikker samtykkjande p? at
pengane ikkje stammar i fr?
lovleg jobbing. Han har selt
fłr, utan ? ha blitt tatt.
Miniatyrsamfunnet
Fengselet er som eit lite sam-
funn i seg sjłlv, med eigne
lover og reglar. Det som er
normalt og vanleg her, er det
ikkje utanfor. Dette vert tydele-
gare og tydelegare etter kor
vande dei innsette vert med ?
ha meg der. N?r eg fyrst har
f?tt klemt foten innanfor
dłrkarmen, skal det ikkje s?
mykje til fłr dłra st?r p? vidt
gap.
Som p? vanlege arbeidsplas-
sar g?r praten livleg over ein
kaffekopp eller tre. Forskjellen
er samtaleemna.
DRAUMAR:
Cato drłymer om giftarm?l og fridom. I morgon er han fri og skal młta fengselskj?rasten igjen.
?verst:
VENNER:
S? godt som alle dei innsette har sjłlvlaga venneb?nd.
LUKKA:
Varetektsavdelinga har ingen opphaldsrom. Her er
dei innsatte innel?ste heile dłgnet, utanom luftetimen.
Samfunnsdiskusjonen er
avgrensa til ? gjelda
narkopolitikk og siste sprell i
Hotell C?sar eller Big Brother.
Det er naturleg ? snakka om
noko alle har greie p?.
Samhaldet og kameratskapet
er sterkt. Eg prłver det eg kan
? setja meg inn i korleis dei
oppfattar verda. Men, same
kor mykje eg prłver, er det
mykje eg ikkje forst?r.
Det som er bagatellar utanfor
sprinklane, er viktige innanfor.
Nłkkelmannen
Klokka gjer plutseleg eit hopp
og nłkkelknippemannen st?r i
dłra.
Dłrer opnast og l?sast. Eg
kjem ingen veg utan mannen
med nłklane og to fengsels-
betjent-auge fłlger kvar kam-
erarłrsle. Eg kjenner meg
innestengd og overvaka.
Rykter og sladder
P? ein m?te er fengselssam-
funnet som ei lita bygd. Rykte
og sladder snik seg rundt i dei
l?ste gangane.
Dei mest omfattande er om
sikringscella i kjellaren. Den
alle har hłyrt om, men dei
f?rraste opplevd. Noko som
er like greit, skal ein tru Cato
si historie. Han er nemlig ein
av dei f? som har tilbrakt ei
natt i det mytebelagte rommet.
Nyfiken som eg er, spłr eg
ein av nłkkelberarane om ? f?
kikka ned i dette rommet som
alle snakkar om.
Dłr p? dłr m? ?pnast og
l?sast igjen. Her kjem ingen
verken ut eller inn utan grunn.
Det er ingen tvil, dette er det
mest lukka av det lukka.
Til slutt kjem vi inn i ein gang
meg l?gt tak og to massive
dłrer. Begge med to luker. Ei
for ? kikke inn, og ei for avlev-
ering av mat. Dette er
sikringscellene. Alt er gr?tt.
Her fins ingen lause deler, kun
ei tynn, gr? plasttrekt madrass
p? golvet. Ein mindre innby-
dande overnattingsstad skal
ein leita lenge etter.
I ein krok st?r ein stor, brun
madrass lent mot den gr?
murveggen. Kraftige reimer er
festa for ? hindra at den fast-
spente skal skada seg sjłlv.
Fengselsbetjenten forsikrar at
det kun er i slike tilfelle denne
spesialmadrassen blir brukt.
Inngjerda fritime
Dłrer opnast.
Fengselsfuglane skal ha luft-
ing. Ei stor tredłr fłrer oss ut
til garden. Fuglane f?r ikkje fly
fritt.
Han er mindre enn eg
fłrestilte meg - luftegarden.
Eit nett sperrar for himmelen.
Hłgt der oppe, vrir ein spiral-
forma piggtr? seg langs kan-
ten av gjerdet. Eit tjuetals
auge-par kikkar p? meg.
Flesteparten fr? den eine
gjerdeveggen. Blikka er nysg-
jerrige og skeptiske.
Det er denne timen med i frisk
luft dei f?r. Nokre nyttar han
effektivt og travar rundt og
rundt i den vesle innhegninga.
Mange fłter st?r i ro. Mosjon
er tydelegvis ikkje det vikti-
gaste. Her treffer dei kvaran-
dre. Her kan dei rłyka og
prata. To vakter st?r i eit
hjłrne, men det er alt. Dette
er det n?raste fridom dei
kjem p? ein stund. Alle
utanom Cato.
- Siste luftetur, smiler han tri-
umferande til vaktene, medan
han tar ein runde.
- For denne gong, legg den
eine fengselsbetjenten tłrt til.
Gliset til Cato t?ler meir enn
som s?, og han tar ein ?res-
runde bare for ? f? senda nok
eit triumferande smil i retning
vaktene.
Nesten alle i luftegarden har
vore innom her fłr. Etter sta-
tistikken kjem mange igjen.
Og igjen.
Rolf er ein av dei. Han soner
sin 17. dom, og er s?pass
?rlig at han innrłmmer at
sjansen er rimeleg stor for at
han set sine narkomane fłter i
ei celle igjen.
- Det ville bare vera ? lura
meg sjłlv ? seie noko anna.
Men n? vil eg słkja om meta-
don-behandling, smiler han
med tre tenner for lite i overk-
jeven. Fortida har satt sine
spor. H?pet fins enn?, som eit
lys i enden av tunnelen. Men
Rolf sin tunnel er lang og
młrk. Sjłlv om han ikkje har
noko tru p? at han skal klara
slutta med narkotika, h?per
han p? eit liv. Eit meir verdig
liv enn det han har levd dei
siste ?ra.
Ein time g?r fort. Vel inne
igjen, hłyrer eg lyden av ein
nłkkel som blir vridd rundt. S?
blir det stilt. Opphaldet mitt er
slutt. Eg er fri - og glad for det.
Tekst og foto:
Jorunn Erga Steinsland
Kandidatnummer 32
CELLA:
Cella er p? rundt ti kvadratmeter. - Standarden er det ingenting ? sei p?. Det er kjensla av ? vera innestengd som er verst, forklarer Kenneth. P? veggen
har han bilete av barna. Dei trur pappa er p? kurs.
Korte minutt:
20 korte minutt med telefonsamtale er alt dei
innsette f? kvar veke. Ei plate er skrudd over tastane. Det er
fengselsbetjentar som sl?r nummeret.
Forbod og fridom
?For s? har Gud elska verda at han gav sin son, den einborne...?
Det er to
ulike samfunn som
młtes n?r eg młter Jens-
Edvard Henriksen p? fly-
plassen i Svolv?r ein vakker
aprildag. ˉret er 2003 og
teknikken har kome langt.
Krigar blir direkte overfłrt p?
tv. Internett og moderne kom-
munikasjonsmiddel gjer verda
mindre og mindre. Men ikkje
over alt. I Jens-Edvard sitt
samfunn har dei takka nei til
mykje av det som det mod-
erne samfunnet serverer sine
innbyggjarar p? gullfat. Dei
har takka nei til tv og
skjłnnlitteratur. Dans og
underholdning. Dei st?r utan-
for det samfunnet som eg ser
p? som mitt. Men for dei er
det eg som st?r utanfor. Eg
som g?r glipp av den stłrste
glede av alle. Det er eg som
har valgt feil.
Ti minutt med
bil fr? Svolv?r
i Lofoten, klemt oppunder fjell
og med "V?gakallen" som
vitne ligg bygda ?rsnes,
heimen til Jens-Edvard. Husa
er spreidd utover, mange med
gluggane vendt mot
?rsnespollen. Ein liten, roleg
poll i ein av armane til den vil-
lare Vestfjorden. Denne vesle
bygda huser eit trussamfunn
som ser p? si eiga tru som
den einaste rette. Med
Bibelen i hand meiner dei ?
kunne visa til frampeik om at
den rette l?ra skulle gjenopp-
st? i Noreg.
"Fagert hever det seg, en
glede for all jorden er Sions
berg, det ytterste Norden, den
store kongens stad."
Salmenes bok 48,3
I 1884 vart
32 ?r gamle
Aanen Reinertsen overbevist
om at han var Guds spesielle
utsending som skulle gjenop-
pretta den sanne kyrkja p?
jorda. Gjennom han oppstod
Jesus og kom tilbake til jorda.
Dei ventar alts? ikkje lenger,
menigheita p? ?rsnes. Jesus
har allereie kome tilbake.
"Se, han kommer i skyene, og
hvert łye skal se ham.."
Joh.?penbaring 1,7, om Jesu
tilbakekomst til jorda.
Guds Menighet les bibelen p?
ein ?ndeleg m?te. Ein m?te
dei har l?rt av Reinertsen, og
dermed av Gud. Skyene sym-
boliserer ein person. Skyene
var Aanen Reinertsen. Jesus
har ikkje kome tilbake slik han
gjorde fłrste gongen, men
?ndeleg. I ?nda bur han i lag
med trussamfunnet p?
?rsnes.
I mitt samfunn
er det
statskyrkja som r?r. Sjłlv om
eg g?r i kyrkja p? julafta og
trur at det er mykje uforst?e-
leg i verda, er eg usikker p?
om dette er p? grunn av ein
Gud. Men eg st?r som
medlem i ei kyrkje som Guds
Menighet ser p? som dłd.
Dei meiner statskyrkja driv
med vrangl?re.
Trussamfunnet deler blant
anna ikkje statskyrkja sitt syns
p? den kristne historia. I deira
tru er historia delt opp i tre
pakter. Den fłrste pakts tid er
tida fr? urhistoria og fram til
Kristi fłdsel. Den andre pakta
er Jesu liv p? jorda. Og den
tredje pakta er Jesu gjenfłd-
ing. Denne perioden skal vara
i 1260 ?r, og p?g?r n?.
Mellom andre og tredje pakt
var det ei natt. Ei ?ndeleg natt
der kristendommen leid eit
nederlag. Antikrist kom inn i
verda og lurte dei truande til ?
venda seg bort fr? Gud.
Antikrist er ingen ringare enn
paven.
ˉr 666 etter Kristus reknar
Guds Menighet all sann kris-
tendom som dłd. Heilt til
Jesus igjen kom attende til
jorda.
- Jesus har l?st opp postbok-
sen, og l?rt oss ? forst?, fork-
larer Jens-Edvard smilande.
I mitt samfunn
er det heilt
greit ? gifta seg med den ein
vil. Sjłlv er eg sambuar, syns
sex utanfor ekteskapet er
naturleg og prevensjon er ein
selvfłlge. Dette er normalt for
meg, og eg hopper litt i
stolen, d? eg f?r veta at dette
ikkje er normalen p? ?rsnes.
N?r det ikkje er normalt, er
det unormalt - i mi verd.
For Słlvi og Jens-Edvard
Henriksen var det naturleg ?
venda blikket innover i
trussamfunnet n?r dei skulle
velja ein livsledsaker. I fłlge
dei to var det ingen tvang. Det
var bare lettast s?nn.
- Vi forst?r kvarandre betre
n?r vi har den same trua, dei
same verdiane og det same
m?let, forklarer Jens-Edvard.
Han syns og det er greit at
andre vel ? gifta seg med ein
utanfor. Men, d? m? dei bryta
med trussamfunnet. Slik er
det bare. Det er ikkje ulovleg
? ha kontakt med folk som
har valgt ? st? utanfor. Det blir
bare annleis. For menigheita
er młta og interne samlingar
naturlege młteplassar. Desse
er utelukka for dei som st?r
utanfor. Derfor blir og kontak-
ten avgrensa til ? vera meir
tilfeldig.
Sola skin inn
vindauga i
alpehuset til familien
Henriksen. Dansar oppover
veggen. Lyset blir reflektert i
augene til ?tte m?nadar
gamle Raphael. Gjer dei end?
bl?are. End? meir smilande.
Den same barnlege gleda
som i foreldra sine auge. Dei
feirar verken jul eller p?ske.
G?r ikkje i tog p? 17. mai.
Rein underhaldning fins
nesten ikkje. Dei treng ikkje
slikt. Dei treng ikkje julegavar
og materielle goder. Dei har
f?tt den stłrste g?va av alle.
Dei har f?tt Jesus tilbake p?
jorda.
Guds Menighet har blitt kritis-
ert i media for at dei isolerar
seg og skjermar barna totalt
fr? omverda. Noko som Jens
Edvard og Słlvi ikkje kjenner
seg igjen i. For medlemmane
i Guds Menighet, fins ikkje
isolasjon. Ikkje bevisst.
- Vi fłler oss frie, smiler Słlvi.
Dei har tatt eit valg. Dei vil
leva med Jesus. N?r ein har
bestemt seg fullt og heilt for
det, blir resten naturleg.
I mitt samfunn
ser eg nyheit-
er p? tv. Eg tar gjerne ei łl
eller to og vrikkar p? kroppen
til dunkande popmusikk. Og
eg innrłmmar at eg liker det.
Teikneseriar ligg strłdd i bus-
taden min og eg syns det er
deilig ? slappa av til noko
"hjernedłdt" p? fjernsynet.
I heimen til lille Raphael fins
ingen teikneseriar. Heller
ingen vanlege barnebłker.
Błkene som bur i bokhylla i
stova er f?, men inneheld
store ord. Det meste som blir
lest her, har religiłst innhald.
Yndlingsmłbelet i mange
norske heimar - fjernsynet
glimrar og med sitt fr?v?r. I
Guds Menighet har dei f?r-
raste fjernsyn. Og viss dei
har, er antenneledningen
plombert og skjermen blir kun
nytta som ein monitor til ? sj?
dokumentarar og opp-
byggelege videoar.
Skjłnnlitteratur og teikneseri-
ar er heller ikkje godkjent.
Donald er umoralsk. Dei stol-
er ikkje p? seg sjłlve. Vil ikkje
la seg frista unłdig. Det er
s?rs viktig at barna blir skjer-
ma for alt som kan skapa
umoralske tankar.
- Tankelivet byr p? kamp,
forklarer Jens-Edvard.
Han veit, for han har sjłlv
opplevd at tvilen sneik seg inn
i tankane. Var dette den rette
m?ten ? leva p?? I 1994 val-
gte han ? bryta ut av
menigheita. Han var gift, kona
var gravid. Men, reiste likevel
- til Danmark.
- Det var ei utruleg sterk
oppleving, men eg fłlte eg
m?tte reisa. Han ser ned. Det
er tydeleg at dette ikkje er s?
enkelt ? snakka om.
Ved sida av sit Słlvi med
yngstemann p? fanget. Ho
fortel om ei traumatisk tid,
men ho valgte ? bli i Guds
Menighet.
Med barna rundt seg fortel
Jens-Edvard om tida han stod
utanfor. Seks ?r tok det fłr
han vendte nasen nordover
igjen, til ?rsnes og Gud. Han
prłvde det livet han trudde
han sakna. Det er ingen hem-
meligheit. Han fortel om dans
p? diskotek, alkohol og kino.
Men, det var ikkje som han
hadde trudd. Det var ikkje eit
betre liv.
- N?r l?ra fłles som tvang,
blir det vanskeleg. N?r ein blir
overbevist om at det verkeleg
er det rette, blir det lett, smiler
han. Blikket młter augo til
Słlvi. Ho er glad og skjuler
det ikkje. Glad for ? ha ekte-
mannen hos seg. Og glad for
? ha Jesus i livet sitt.
Det som for meg verkar som
ei tvangstrłye, er fridomen for
dei.
Medan me snakkar kjem
hłge syngande lydar fr?
naborommet. Oppvarming til
młtet, tenker eg med fłtene
godt plassert i fordomsjunge-
len min. Brummelydane viser
seg imidlertid ? vera bil-brum-
melydar fr? fire ?r gamle
Daniel. Stemmełvingane
kjem uansett til nytte, for snart
er det młtetid. Kvar słndag
klokka fire benkar store og
sm? seg i młtelokalet.
Songen st?r sentralt.
"Bort ta du
det dunkle som
Sjelesłrger:
Rainer Stokvik er forstander og sjelesłrg-
er i Guds Menighet n?r han ikkje er snekker. Det er van-
leg at medlemmane i trussamfunnet har h?ndtverksyrk-
er, som jesu dissiplar.
titt prłver p? ? hindre v?r
lengsel, v?rt hjertes attr?. La
det ei f? makten, men la det
forsvinn, s? solen n?r inn",
syng dei godt 150 frammłtte.
Som magi, n?r sola inn. Lyset
gjer den tomme, kvite veggen
end? kvitare, blandar seg med
den melodiłse songen. Som
młblementet er salmane
enkle. Her har ingen mod-
ernist sluppe til med innvikla
rytmer eller overdrivne sym-
bol.. Her er ingen halleluja-
rop. Bare enkel song. Blikk
vender ned. Eit par lepper er i
ro, ein stemme er tyst. I min
hukommelse fins ikkje desse
melodiane.
To bl? barneauge
kikker nys-
gjerrig p? meg bak ein lys
lugg. Granskande, medan lep-
pene former fromme ord i
songen. Ho kan dei utanatt.
- Vi har ei vond rot i oss.
Arvesynda, messes det fr?
talarstolen.
Lysluggen knitrer forsiktig med
ein godtepose. Heilt bakerst i
lokalet sit ei lita jente med ein
gedigen pose saltstenger.
Eit heilt samfunn er samla her
i andre etasjen i forsamling-
shuset som er skule p?
dagtid.
Fire mikrofonar i taket vender
ned mot salen. To kamera fr?
to ulike plassar svirrer og g?r.
Alle młtene blir tatt opp. B?de
p? cd og video. Desse cdane
er utgangspunktet for ein god
del av musikklyttinga i
trussamfunnet. Moderne ryt-
mar og musikk er ikkje tilete.
Forstandar Rainer Stokvik
leiar młtet. I fr? talarstolen
snakkar han om d?p.
- Trur du ikkje nok, kan det
nok dessverre ikkje skje. Vi
trur p? ein indre d?p. Du m?
tru av heile ditt hjarte. D? vil
den heilage ande koma til
deg. Stokvik senker blikket i
błnn. Det same gjer
menigheita.
Lysluggen kikker igjen bak.
Młter blikket mitt i eit forsiktig
smil. Liksom for ? fortelja at
det er greit at eg er der bak,
fłr ho igjen lar blikket gli ned i
skjłrtefanget. Alle jentene i
salen har skjłrt. Skjłrt er meir
regelen enn unntaket, iallfall
p? młter og fest. Til kvardag
er det vanlegare med bukser.
Ein time med łnskesongar og
vitnesbyrd seinare, vert młtet
avslutta. Gamle og unge fłter
finn vegen fram til podiet og
forstandar, Rainer Stokvik for
? takka for młtet. Ord blir
kviskra og auge młtes i gjen-
sidig glede.
Utanfor vindauga
er ?rsnes.
Husa ligg spreidd utover,
mange tett innmed fjellet. NRK
vil młta motstand her. Nokre
hus har parabolantenne.
Mange har ikkje. Det trengs
ingen antenne for ? ta inn den
frekvensen som Guds
Menighet er stilt inn p?.
Det er m?ndags morgon
.
Młtelokalet er gjort om til
skule. Smilande barn, skep-
tiske barn, nysgjerrige barn.
Barn som barn flest spring i
gangane. I andre-etasjen er
det engelsktime for ungdom-
strinnet. Ti ungdommar sit i
grupper og hłyrer p? l?rar
Frode Stokvik prata "queens-
english". I hyller st?r błker
om Jordens Folk i sju bind,
13-binds leksikon og 18
"Domsbasunen", som
trussamfunnet og vert kalla.
Fremmedordbłker lener seg
trygt p? forteljingar om reiser.
Men Ibsen og Bjłrnson f?r
ikkje koma inn. Heller ikkje
Sandemose er łnska her.
Błker som ein i mitt samfunn
har eit forhold til enten ein vil
eller ikkje, er ikkje p? pensum-
lista til ?rsnes Privatskule.
"Where am I?", spłr elevane
sine klassekameratar. Gule
kort, med bilete haldast skjult
medan dei andre skal gjetta.
? Can you watch tv there?
? Can you dance there?
Paradokset veks fram i magen
min. Det er tydeleg at dei ikkje
har eigne skulebłker.
Ungdommane her kan verken
dansa eller sj? fjernsyn.
Dagligdagse ting for andre, er
fr?verande for dei. Elevane
fortsett med spr?kleiken, tyde-
leg urłrte av paradokset.
I mitt samfunn
er det kom-
munegrenser og skulekrinsar
som avgjer kor ungane g?r p?
skule. P? ?rsnes er det
religiłs overbevising.
Fram til 1999 var det ein kom-
munal skule p? ?rsnes. Den
forsvann i same h?ndelag
som Guds Menighet fekk star-
ta opp privatskule.
Kommunepolitiker og tidlegare
rektor ved den kommunale
skulen, Unni Tveiter?s meiner
Guds Menigheit vart gjort
unłdig til syndebukkar.
- Det var nesten usmakeleg
kor betimeleg politikarane
fann det ? skylda p? Guds
Menighet.
Nedleggingsspłkelset hadde
hengt over skulen i mange ?r,
forklarer ho.
Tveiter?s fortel om ein skule
der ein m?tte tr? litt varsamt.
Alle valg m?tte vurderast. Men
ho vil ikkje dłmma trussam-
funnet.
- Eg har aldri młtt foreldre
som har vore s? interessert i
kva som blir gjort p? skulen.
Eller med s? stor kunnskap
om l?replanen, som foreldra i
Guds Menighet, fortel ho fr?
kontorstolen sin i PP-tenesta i
Svolv?r. Sjłlv er ho oppvak-
sen i Svolv?r og har alltid
visst om trussamfunnet p?
?rsnes, men aldri visst noko
om dei. Det ho visste var stort
sett gamle myter.
- Som lita hłrte eg at
dommedagen ikkje ville koma
til ?rsnes. Det var derfor dei
budde der. Ho ler litt for seg
sjłlve av det absurde i ryk-
tene. Men dei isbl? augene
blir fort alvorlege igjen.
Tankefulle. Mytene fins enn?.
Den sterke interessa for
EIt liv med Jesus:
Familien Henriksen har valt ? leve i Guds Menighet. Dei trur at Jesus har kome tilbake og bur i lag med dei, ?ndeleg.
KONTRAST:
Line Moe
Stensvold var
ein av tre
klassekamer-
atar som ikkje
var medlem
av Guds
Menighet. I
trussamfunnet
er dei pasifis-
tar og feirar
ingen
hłgtider. Line
vil bli befal og
syns 17. mai
er den
kjekkaste
dagen i ?ret.
skulen utvikla seg etter kvart
til ei streng hand som l?g over
skuleleiinga. Barna fr? Guds
Menighet hadde fritak fr?
mykje. Eventyr og skjłnnlitter-
atur var ikkje godtatt. Barna
skulle skjermast for all for-
beredning til jul, p?ske og 17.
mai. Seksualundervisning
hłyrte til oppdraginga og
dette samt undervisning om
bruk av prevensjon skulle vera
fr?verande. Vart det gjort noko
trussamfunnet fann galt, vart
det reagert. Unni les hłgt fr?
eit brev ho mottok av Rainer
Stokvik, forstander i trussam-
funnet. Brevet er eit verbalt
smekk p? handa.
I eit koseleg
kvitt hus, vendt
mot ?rsnespollen, ?pner ei
smilande jente dłra og
ynskjer meg velkommen. Ho
har akkurat blitt storesłster og
er oppspilt og glad. Eit stort
norsk flagg vaier i vinden ved
huset, klar til ? łnska mor og
barn velkomne heim.
R Kelly strłymer blidt ut i gan-
gen fr? radioen i stova. For
fłrste gongen i mitt liv, er det
ein lettelse ? hłyra den man-
nen syngja.
Line gler seg til russetida n? i
v?r og fortel om planar om ?
bli befal i milit?ret. Ho drillar
p? fritida, syns 17. mai er den
finaste dagen i ?ret og ser
gjerne fjernsyn.
N? fłler eg meg p? heime-
bane igjen. Line lever i eit
samfunn eg forst?r. Ho lever i
mitt samfunn. Det som er rart,
er at eg framleis er p? ?rsnes.
Eit steinkast fr? Guds
Menighet sitt forsam-
lingslokale.
Line gjekk i klassen med 11
andre. Dei var tre som ikkje
var med i trussamfunnet. Ho
var den einaste i fr? ?rsnes.
- Om me hadde mykje kon-
takt? Eg var heime hos to jen-
ter i klassen. Ein gong hos
kvar, p? ?tte ?r. Og det var
planlagt ei veke i forvegen.
Andre gonger passa det aldri.
Det seier vel sitt, smiler ho.
Ho kikkar p? meg fr?
skinnstolen sin og fortel om ei
delt bygd og ein delt skule.
- Eg hugsar ein gong me
skulle arrangera diskotek p?
skulen. Kosekveld med
musikk og pizza. Alle gleda
seg. Heilt til dagen fłr. D?
hadde ei av jentene fortalt om
kvelden heime og faren ringte
rundt til alle dei andre og fort-
alte at dei ikkje fekk g?. P?
skulen sa dei bare at dei ikkje
hadde lyst likevel. S?nt skapte
skiller p? skulen, meiner Line.
Line veit mykje om kva som
ikkje er lov i Guds Menighet.
Men lite om kva dei trur og
kvifor dei vel ? leva slik dei
gjer. Det har ingen nokon
gong forklart henne.
Livet mitt
og livet i Guds
Menighet er veldig forskjellige.
Kanskje s? forskjellige at me
aldri vil forst? kvarandre. For
dei lever eg i synd. For meg
lever dei utanfor eit samfunn
som har mykje ? by p?. Med
Bibelen i hand blir mykje gjort
syndig. Ting som ikkje fans p?
Jesu tid. Slikt er vanskeleg ?
forst?. Men ein ting forst?r eg.
Dei som lever dette livet p?
grunn av eit valg dei sjłlv
bevisst har gjort. Dei har ei
glede i seg. Ei glede eg aldri
vil verken forst? eller f? ta del
i. Kanskje er det trist.
Tekst og foto:
Jorunn Erga Steinsland
Kandidatnummer: 32
KRITISK:
Unni Tveiter?s, tidlegare
rektor ved ?rsnes kommu-
nale skule, fortel om ein
skule der dei tilsette stadig
var p? vakt.
Over skulen l?g trussam-
funnet, Guds Menighet
sine auge og fłlgte nłye
med.
ULL:
Minny Henriksen,
rektor ved ?rsnes pri-
vatskule, med skulen sin
eigenproduserte ull fr?
skulesauene.
M?TE:
Songen er
ein viktig del av
słndagsmłtene i
Guds Menighet.
Songane skal ikkje ha
moderne rytme eller
tekst.
OPPTAK:
Alle młter
blir tatt opp p? cd og
video slik at medlem-
mar som ikkje er til
stades likevel f?r med
seg bodskapet.
Cdane med
salmesongen fr?
młtene utgjer mykje av
musikklyttinga til
medlemmane av
trussamfunnet. Det
meste av annan musikk
er ikkje akseptert.
