Praktikum høst 2003

UNIVERSITETET I TROMSØ
HAUSTEN 2003

DEL I

1.0 Sentral kontraktsrett

Del I reiser tre sentrale kontraktsrettsspørsmål; 1) høvet til å krevja naturaloppfylling; 2) ansvarsgrunnlag for skadebot og 3) utmåling av skadebot.

1.1 Naturaloppfylling. Mishøve

Det første spørsmålet er som nemnd høvet til naturaloppfylling. Har Svartvik krav på at avtala punkt 3 blir oppfylt – eller har Vegvesenets rett til å nekte naturaloppfylling? Det dreier seg om vederlagsytingar for leige av fast eigedom. Spørsmålet er såleis ikkje direkte regulert i lov. Her får studentane høve til å vise om dei kjenner til prinsippet om mishøve som hinder for krav på naturaloppfylling (”misforholdsbegrensningen”). Dei studentane som ikkje kjenner til dette ålmenne kontrakstrettslege prinsippet, bør i alle fall kunne trekkje slutningar frå lovreglar der prinsippet er nedfelt, t.d. kjøpslova § 23 og avhendingslova § 4-2(1). Prinsippet er også nedfelt i husleigelova § 2-9 og handverkartenestelova § 14, samt føresett i reglane om retting.

Mishøveprinsippet er handsama noko knapt i pensum, sjå Hov: Avtalebrudd og partsskifte s. 132-133. Emnet er noko breiare handsama i tilleggslitteraturen, sjå Hagstrøm: Obligasjonsrett s. 370-371 (jf. Hagstrøm: Fragmenter bind I s. 80-81).

Studentane bør generelt få fram at vurderinga av mishøve er objektiv i den forstand at det dreier seg om ei verdivurdering – av debitors kostnader opp mot kreditors interesse i oppfylling. Årsaka til kontraktsbrotet er irrelevant. Konkret bør studentane få med seg at kostnadene for oppfylling for Vegvesenet vil vera over tolv gonger så stor som verdien for Svartvik. Konklusjonen bør såleis vera klar. Kandidatar som får fram at vilkåra for å sleppe naturaloppfylling må vera lempelegare enn vilkåra for å sleppe å betale skadebot, jf. 1.3. under, må sjølvsagt honorerast.

Nokre kandidatar vil kanskje trekkje inn dei samla prosjektkostnadene for vegen – og spørje om dette kan tale for at det ikkje er mishøve. Sjølv om samla prosjektkostnader neppe kan føre til naturaloppfyllingsplikt, må kandidatar som ser poenget honorerast.

1.2 Erstatningsgrunnlag

Det andre spørsmålet er som nemnd om det ligg føre ansvarsgrunnlag. Kandidatane må sjølvsagt drøfte aktløyse (culpa). Oppgåveteksten gjev ei rekkje relevante moment, og alle bør kunne seie noko fornuftig her. Eg går ikkje nærare inn på dette.

For å gjere det godt på denne deloppgåva må kandidatane på vanleg måte også drøfte andre aktuelle ansvarsgrunnlag enn aktløyse. Det er særleg det objektive genusansvaret med unntak for force majeure som er aktuelt. Levering av 3.000 kubikkmeter jord er nok ei genusyting. Dei arkeologiske funna er neppe force majeure. Ansvarsgrunnlaget er truleg oppfylt.

Dei sterkare kandidatane vil kunne trekkje fram kontrollansvaret (hindringsansvaret) som me kjenner frå kjøpslova og avhendingslova. Kandidatar som drøftar den moglege skilnaden mellom det objektive genusansvaret med unntak for force majeure og kontrollansvaret, bør honorerast for det – føresett at det dei skriv er fornuftig.

1.3 Utmåling

Drøftinga av utmåling vil neppe vera avhengig av kva for ansvarsgrunnlag kandidatane meiner er oppfylt. ”Indirekte tap” er under alle omstende ei avsporing.

Det er truleg berre dei beste kandidatane som treff dei rettslege poenga i denne delen. Studentane bør ta utgangspunkt i at reglane om skadebot berre dekkjer den økonomiske interessa – og at andre interesser i ytinga skal ivaretakast nettopp gjennom reglane om naturaloppfylling og retting. Svartvik kan ikkje omgå prinsippet om mishøve ved å krevja skadebot for det det vil koste han å gjere arbeidet sjølv. Skal prinsippet om mishøve ha reell tyding, kan den positive kontraktsinteressa ikkje vera identisk med kostnaden ved naturaloppfylling.

Svartvik skal ha dekt den positive kontraktsinteressa. Han skal stillast økonomisk som om kontrakta var rett oppfylt, sjå Hov: Avtalebrudd og partsskifte s. 222, Hagstrøm: Obligasjonsrett s. 520 (jf. Fragmenter I s. 202) og Krokeide i TfR 1979 s. 133-134.

Kandidatane må på dette punktet difor drøfte om punkt 3 i avtala er ei resultatplikt eller ei innsatsplikt. Mykje tyder på at det er ei resultatplikt. Svartvik skal såleis ikkje ha dekt kostnaden med oppfylling av avtala punkt 3; han skal ha dekt sitt økonomisk tap. Punkt 3 i avtala ville rett oppfylt ha auka verdien på Svartviks areal med kr. 60.000,-. Utan naturaloppfylling er arealet framleis ”tilnærma verdilaust”. Studentane må få fram at Svartviks økonomiske tap er avgrensa til differansen mellom arealets opprinnelege verdi og arealets verdi som jordbruksareal. Det er dette verditapet som skal erstattast; altså verdien av arealet i kontraktsmessig stand (kr. 60.000,-) minus faktisk verdi (tilnærma kr. 0,-). Skadebota blir såleis maksimalt kr. 60.000,-.


DEL II

2.0 Generelt. Insolvent dødsbu

Del II reiser ei rekkje spørsmål om omstøyting. Dette er kjernestoff som er godt handsama i pensum. Dei fleste kandidatane bør kunne seie noko fornuftig her.

Dei fleste kandidatane vil vel nemne at Jo Lid er død og at hans insolvente dødsbu blir handsama etter reglane for konkurs, jf. deknl. § 1-6 tredje ledd, jf. deknl. § 5-1.

2.1 Omstøyting av betalinga til Lars Ove

Tema er deknl. § 5-9. Oppgåveteksten avgrensar mot deknl. § 5-5, men kandidatane får rikeleg høve til å kome inn på dei ulike alternativa i deknl. § 5-5 under drøftinga av ”utilbørlig” i deknl. § 5-9. Studentane må få fram at det er ein presumsjon for at betalinga ikkje er utilbørleg dersom den objektivt ikkje blir ramma av deknl. § 5-5.

Det dreier seg ikkje om usedvanleg betalingsmiddel. Det dreier seg heller ikkje om betaling før normal betalingstid – men her må ein gje studentane eit visst spelerom for å tolke inn eit (for lengst passert) forfallstidspunkt.

Oppgåva legg primært opp til å drøfe ”betydelig forringer skyldnerens betalingsevne”. Om kva som ligg i nettopp ”betalingsevne”, sjå Andenæs: Konkurs s. 253-257.

Dei gode kandidatane vil få fram samanhangen mellom det faktum at det dreier seg om 10% av beslagbare aktiva samstundes som Lid allereie er ”håplaust insolvent”.

Nokre kandidatar vil trekkje fram ”ordinærreservasjonen”. Dette vil kunne gje pluss, føresett at det som blir skrive er fornuftig.

Dei gode kandidatane vil trekkje fram at det ikkje er årsakssamanhang mellom den svake økonomien på disposisjonstidspunktet og økonomien på (konkurs-/) dødstidspunktet, og at dødsbuet difor ikkje kan omstøyte, sjå Andenæs: Konkurs s. 281.

Dei fleste kandidatar vil vel trekkje fram det subjektive vilkåret knytt til Lars Oves kunnskap. Det er ikkje noko poeng å drøfte om Lars Ove kjente til at det var betaling. Poenget er å drøfte om Lars Ove kjente eller burde kjenne til at Lids økonomi var svak. Oppgåveteksten seier ikkje så mykje om dette. Rett nok var Lars Ove ei kort stund bekymra for at Lid ville ta livet sitt, ettersom Lars Ove hadde ein million uteståande. Men dette seier jo eigentleg ikkje noko om kunnskapen om økonomien. Studentar som ser dette poenget må få eit pluss.

2.2 Omstøyting av kemnerens utlegg

Tema er igjen deknl. § 5-9 – og vilkåra om utilbørleg disposisjon og svak økonomi. Kandidatane bør vel nemne at ein er utanfor fristen i deknl. § 5-8 og at deknl. § 5-7 ikkje gjeld for utlegg (og at ein er utanfor fristen). Men om dette ikkje er gjort, vil det likevel ikkje trekkje ned dersom drøftinga av deknl. § 5-9 er tilfredsstillande.

Spørsmålet om deknl. § 5-9 omfattar utlegg – generelt og konkret i denne saka – gjev kandidatane sjansen til å vise forståing av omsyna bak reglane. Dei som seier noko fornuftig om kvifor utlegg i utgangspunktet ikkje er ”utilbørlig”, må premierast.

Dei sterke kandidatane vil igjen trekkje fram at det ikkje er årsakssamanhang mellom økonomien på disposisjonstidspunktet og dødsstidspunktet, og at dødsbuet difor ikkje kan omstøyte, sjå Andenæs: Konkurs s. 281.

Rett nok bør kandidatane vite at uttrykka ”utleggstakar” og ”god tru” generelt er ein dårleg kombinasjon, men det er i relasjon til heilt andre regelsett. Føresett ein først at utlegget kan rammast av deknl. § 5-9, må det subjektive vilkåret drøftast på vanleg måte. Studentar som ser dette må få eit pluss. Vilkåret er for øvreg ikkje oppfylt.

2.3 Omstøyting av aksjekjøpet frå Per Eriksen

Dette er ei nøtt. Kandidatane vil her kunne famle ein del, då det som kjent ikkje finst nokon objektiv omstøytingsregel retta mot debitors (dårlege) kjøp. Poenget med deloppgåva er delvis å gje kandidatane høve til å få fram at dei objektive omstøytingsreglane byggjer på presumsjonar om kreditorskadelege disposisjonar – noko eit kjøp i utgangspunktet ikkje er, føresett at ein betalar full pris.

Deloppgåva er primært meint å teste om kandidatane skjønnar at det i utgangspunktet er verdien på disposisjonstidspunktet som er avgjerande for om buet er påført tap eller ikkje i relasjon til deknl. § 5-9.

Oppvakte kandidatar vil kunne nemne at omstøyting av dårlege kjøp, eller andre feilslåtte investeringar, prinsipielt ikkje er utelukka frå omstøyting. Men dette føresett at ”kjøpet” i realiteten er noko anna enn eit ordinært kjøp. Eit ” kjøp” til klar overpris vil kunne ha eit gåveelement som etter omstenda kan omstøytast etter både deknl. §§ 5-2 og 5-9. Slike konkrete omstende er det derimot ikkje grunnlag for i oppgåveteksten.

2.4 Har Ole Jimmy lånt pengane?

Dersom Ole Jimmys medverknad til forbruket over dei hektiske sommarmånadene må reknast for å vera eit lån, vil dødsbuet kunne krevja han attende for kvar einaste krone. Ein må såleis avgjera om det er eit lån. Oppgåveteksten gjev ikkje haldepunkt for at det ligg føre eit plikt til å betale attende. Studentane får her sjansen til å vise at dei kjenner dei rettslege kjenneteikna ved eit lån – mellom anna plikta til betale tilbake. Av erfaring er det overraskande mange studentar som ikkje ser dette poenget.

2.5 Omstøyting av disposisjonane til fordel for Ole Jimmy

Oppgåva føresett at Ole Jimmy ikkje har lånt pengane, jf. 2.4.

Poenget med denne deloppgåva er at dødsbuet ikkje kjem nokon veg med bruken av deknl. § 5-2. Vilkåra i § 5-2 er oppfylt, men buet blir ved omstøytinga ikkje tilført aktiva – då det ikkje ligg føre nokon ”berikelse” på Ole Jimmys hand, jf. deknl. § 5-11.

Studentane må såleis få fram at dersom buet skal bli tilført aktiva ved omstøyting, så må vilkåra i deknl. § 5-9 vera oppfylt, ettersom buet då kan krevja sitt ”tap”.

Problemet for buet i så måte er at vilkåret om sviktande økonomi ikkje er oppfylt – då Lid under den hektiske sommaren på bakgrunn av lottogevinsten klart nok var solvent.


DEL III

3.0 Generelt

Del III inneheldt to spørsmål. Det første spørsmålet gjeld tolking av ein avtaleklausul, medan det andre spørsmålet er ein ”gamal klassikar” i den dynamiske tingsretten.

3.1 Kan retten gjerast gjeldande overfor konkursbuet?

Kan retten gjerast gjeldande overfor konkursbuet? Som nemnd føresett dette ei tolking av klausulen. To situasjonar som aktualiserer retten er nemnde i avtala – spørsmålet er om avtala også er meint å omfatte konkursbeslag. Uttrykket ”leggje ned drifta” er såpass omfattande at det talar for at konkurssituasjonen er omfatta. På den andre sida føresett dette alternativet kanskje ei ”aktiv” handling frå Gjermunds side? Resultatet er vel ope, og eg nøyer meg med å vise til at det avgjerande på vanleg måte må vera kandidatens drøfting av spørsmålet – ikkje resultatet.

3.2 Har retten rettsvern?

Føresett at kjøperetten kan gjerast gjeldande overfor konkursbuet blir det neste spørsmålet om avtala har rettsvern og såleis kan gjerast gjeldande mot konkursbuet.

Alle studentar må kjenne til at rettsvernkravet ved kjøp av lausøyre i utgangspunktet er overlevering. Då bør dei også vise at problemstillinga her blir om overleveringskravet også gjeld avgrensa rettar. Det rådande oppfatninga er at det må gjelde eit rettsvernkrav om overlevering også ved avgrensa rettar i lausøyre, sjå Lilleholt: Godtruerverv og kreditorvern s. 201, Andenæs: Konkurs s. 190 og Brækhus & Hærem: Norsk tingsrett s. 499. Føresett at Ola ikkje allereie har bilen i hende, så manglar han såleis rettsvern – og kan ikkje krevja bilen utlevert av buet mot å betale halv pris.

Nokre kandidatar får problem med dette spørsmålet. Erfaring viser at nokre ikkje heilt maktar å tenkje seg korleis ein skal praktisere eit overleveringskrav for ein avgrensa rett. Dei studentane som får fram det essensielle – nemleg at overleveringskravet gjer at slike avtaler av praktiske årsaker sjeldan vil kunne få rettsvern (med mindre tingen allereie er hjå rettshavaren) – må såleis få eit klart pluss.


AVSLUTTANDE MERKNADER

Eg reknar med at deloppgåve II vil vera den greiaste – og som dei fleste kandidatane får noko ut av. Det er vel deloppgåve I som vil vera den vanskelegaste. Deloppgåve III framstår meir som kontrollspørsmål.

Samla er oppgåva er forholdsvis omfattande. Det vil difor vera fullt forsvarleg å gje beste karakter utan at alle spørsmål er handsama like grundig. Alle spørsmåla ligg som nemnd i kjernen av pensum, men særleg del II vil kunne avsløre manglande kunnskap i stoff studentane er forventa å kunne ein del om. Det byr kanskje nokre studentar i mot at dødsbuet ikkje får omstøytt ein einaste disposisjon, men det er ikkje grunn til å sjå bort frå dårleg skjønn meir her enn elles.

Som elles ved sensur, må karaktersetjinga skje etter ei totalvurdering av kunnskapar, forståing og evna til å gje ei ryddig framstilling. Ein kandidat som viser god forståing, må kunne få ein god karakter sjølv om han eller ho ikkje har sett alle detaljar.

Som vanleg er det vanskeleg å seie noko om forholdet mellom dei ulike delane. Om eg skal seie noko om vektinga mellom delane, er vel kanskje 40-40-20 eit utgangspunkt.

Dette utkastet til sensorrettleiing er skrive før eg har lest eit einaste oppgåvesvar.



Tromsø, 21.11.03