navn: frode ljones fag: stipendiat ved institutt for geo- vitenskap

foto: terje s. knudsen / norsk hydro

Det er klart at olja vil ta slutt ein gong. Men sjølv om det er urÅD Å forutsei framtida, sÅ vil truleg olje og gass berre basert pÅ nÅverande ressursgrunnlag være ein tungvektar for norsk økonomi i lang tid framover.

Den siste olje?

Alle veit at olje og gass betyr enormt mykje for Norge. Dette skuldast både dei vanvittige inntektene dette gjev, men og den store teknologiske utviklinga og dei rundt 80 000 arbeidsplassane som er knytt til olja. Det seier seg difor sjølv at framtida til olja er noko som opptek mange, ikkje minst politikarane og folk i næringa. Som stipendiat ved Institutt for Geovitenskap ved Universitetet i Bergen er sjølvsagt eg også opptatt av dette. I heile haust og vinter har det jamt og trutt dukka opp artiklar og reportasjar som tek for seg framtida til olja. Mange spør seg no om toppen er nådd, og om ein sakte, men sikkert er på veg mot slutten. Dette gjeld sikkert og ein del studentar som er skeptiske til å ta ei petroleumsretta utdanning grunna dystre framtidsutsikter.

Dette er i sÅ mÅte ikkje noko nytt. I 1999 då oljeprisen var rundt 10 dollar fatet var det også tilsynelatande ei krise i oljenæringa, med påfølgjande spekulasjonar om olja si framtid. Oljeselskapa hadde for liten inntening, og ein måtte snøra inn pengesekken. Mange i til dømes Statoil og Hydro blei tilbydd den velkjende pakken og slutta. På den tida var eg i Australia og skulle om få månadar heim for å byrje på hovedfag i petroleumsgeofysikk ved UiB. Skulle ein då tru på det som vart sagt i media, så var framtidsutsiktene for meg som vordande geofysikar lite lovande. To år seinare hadde imidlertid trenden snudd, oljeprisen var over 20 dollar fatet, det var gode tider og ein trengte folk. Slik har eg inntrykk av at det var fram til i sommar, då boring av tørre brønnar, statistisk nedgang i investeringssummane for dei neste åra samt at Oljedirektoratet gjorde ei nedjustering av dei totale olje- og gassreservane på norsk sokkel, førte til ein ny tilsynelatande pessimisme i næringa. Det som bekymrar no, sjølv med ein oljepris nær 30 dollar, er at ein for første gong opplever å produsere meir ein finn nytt, med andre ord ein tømer banken. Men betyr alt dette at olja nærmar seg slutten?

Mitt utgangspunkt er i så måte å peike på at framtida til olja kanskje er lysare enn det ein skulle trur dersom ein tek utgangspunkt i det som blir sagt og skrive i media. Eg trur det er alt for tidleg å seie om ein verkeleg har nådd toppen då dette er avhengig av fleire forhold.
På grunn av dei enorme kostnadene det tar å bygge ut felt har det inntil no berre vore interessant å bygge ut store felt. Mykje arbeid ligg i å bygge ut mindre felt som fram til i dag ikkje har vore lønnsamt. Dette kan være like rundt hjørne då det for tida er fleirtal på Stortinget for å betre vilkåra for utbyggingar av mindre felt, blant anna ved innføring av mindre skattlegging på små felt. I tillegg er det mykje som står att når det gjeld å auka utvinningsratene på allereie eksisterande felt til dømes gjennom forbetra boreteknologi og monitorering (repeterte seismiske undersøkelsar over tid).

Over 30 År med innsamling av konvensjonell seismikk har kartlagt store område på norsk sokkel. Det er slik informasjon som dannar grunnlaget for kor mykje olje og gass ein reknar med finst att på norsk sokkel. Nettopp innanfor vidare kartlegging trur eg det ligg eit stort potensiale. Ved å ta i bruk nye metodar som til dømes havbunnsseismikk, der ein doblar informasjonsmengden i form av både lydbølgjer og skjær-bølger, kan ein avdekkje nye område som ein tidlegare ikkje har funne for interessante. Eit eksempel på dette er Alba-feltet på engelsk sektor. Her har havbunnsdata tydeleg forbetra biletkvaliteten av reservoaret samanlikna med tradisjonell seismikk. Kartlegging av reservoar under basaltar er eit anna område der havbunnsdata er anvendeleg. Konvensjonell seismikk slit med avbildinga under basaltar. Store deler av ytre-sokkel er dekt av desse vulkanske bergartene, og mykje tyder på desse områda kan innehalde petroleum. På grunn av dei høge kostnadene ved innsamling av havbunnsdata er denne type innsamling lite brukt. Dette skuldast at teknologien er relativ ny, men med tida vil kostnadene gå ned og dermed bruken truleg auka. Barentshavet er eit anna interessant område som ein forventar har eit stort potensial. Hittil har dette området vore stengt grunna miljøhensyn. Russarane opererer allereie i dette området, og med tida kan det hende Barentshavet blir opna på norsk side også. Dette er imidlertid ei svært kontroversiell sak som truleg vil ta tid.
Sjølv om mykje av det som blir sagt i media, dels av journalistar men og frå oljebransjen sjølv, i aller høgste grad er reelt så må ein og huske på at mykje av dette er del av eit spel der ein vil unngå at politikarane sovnar og dermed gløymer sitt ansvar. Eit døme på dette er fjorårets boring av fleire tørre brønnar utanfor Trøndelagskysten. Dette var i område der ein forventa store funn. Når boringa viste seg å være så skuffande så vil ein bruke dette som pressmiddel til å påverka politikarane til å frigje nye område for leiting samt å betre vilkåra for nye og eksisterande felt.

Eg trur oljenæringa i det heile vil tjena på å ha litt meir «is i magen» i trange tider når det gjeld til dømes innsparingar og oppseiingar. Ein kan skulde oljenæringa for å krisemaksimere litt for mykje enkelte gonger. Dette har ofte mykje å seie for det negative ryktet som oljenæringa kanskje har og som kan skapa eit rekrutteringsproblem. Ser ein på antall studentar som byrjar på introduksjonskursa innanfor geologi og petroleumsgeofysikk ved UiB, så heng antalet nøye saman med konjunktursvinginga ein ser i oljeindustrien. I magre tider er det få som tek intro-kursa og motsett i gode tider. Med dei to-tre års svingingane som ein ser fører dette til at store kull blir ferdige i nedgangstider og motsett. Dette er naturlegvis ikkje heilt bra. Det er sjølvsagt vanskeleg for selskapa å unngå ein slik situasjon då dei har sine eigarar og aksjonærar å tilfredsstille. Når det er sagt så vil eg peike på at dei som oftast blir råka av nedbemanning ofte er dei som jobbar i felten og som er knytt til bygging av nye installasjonar. Det at Nordsjøen no går frå å være eit utforskingsområde til eit modent område betyr at det blir meir og meir viktig med detaljert kartlegging og auka reservoarforståelse. Dette kan snarare auke behovet for jobbar som krev høg utdaning, som til dømes matematikk, fysikk, geologi og geofysikk.

Oljeindustrien si framtid heng tett saman med politikarane sine målsetjingar og ambisjonar. Så lenge det er interessant for politikarane å ha ei sterk oljenæring, noko det er, så vil olja også være det. Dette heng saman med alle dei grepa Stortinget kan gjere for å legge forholda til rette, til dømes med skattereglar og utlysing av nye leiteområde.
Rett nok vil oljenæringa alltid være relativt konjunkturavhengig, men det gjeld all industri. Det er klart at olja vil ta slutt ein gong. Men sjølv om det er uråd å forutsei framtida så vil truleg olje og gass berre basert på nåverande ressursgrunnlag være ein tungvektar for norsk økonomi i lang tid, somme vil seie i så mykje som 50-100 år fram i tid. Dersom ein framleis trur det vil ta slutt om kort tid så kan det være greitt å nemne at på 60-tallet meinte fleire ekspertar at det ikkje fanst olje i Nordsjøen, ja knapt sediment i det heile grunna istidas herjingar.