navn: Marie Sunde fag: medievitenskap grunnfag

Opplevt konflikt, kaos og krise skaper frykt. Frykt har sidan, dersom ho vert halden oppe, ein skummel tendens til Å styrkje seg sjølv og lett snekre saman bÅde onde sirklar og ein drøss med sjølvoppfyllande profetiar. Amerikanarane fryktar sÅ mykje etter «11. september», at den kritiske journalistikken ikkje nÅr ordentleg fram i mainstream-media.

Forteneste pÅ frykt

At amerikanarane fryktar, er det knapt nokon tvil om. Hamstringskjøp av gassmasker og hermetikk i etterkant av «11. september» og seinare truslar vitnar om at kanskje sjølv den djupaste «skapfryktar» no er å finne langt over overflata. Frykta kjem sidan til syne i den effektive marginaliseringa av all opposisjon mot Bush-administrasjonen og i nøytraliseringa av den liberale fløya i amerikansk samfunnsliv og liberal, kritisk presse. Mainstream-media har pålagt seg sjølv ein form for sjølvsensur og stiller ikkje spørsmål ved noko særleg av Bush' krigsretorikk eller anna av det regjeringa tek seg til i samband med Irak-krisa. Større medium har helst berre støtta opp om tankebiletet at ein krig ikkje er til å unngå. Uavhengig journalistikk kjem ikkje verkeleg fram, og slik kan frykta berre styrkjast.

Truleg byrja det heile med at «11. september» skjedde under direkte fjernsynsoverføring. Sidan då har president Bush berre kunna byggje opp om og spreie vidare det trusselbiletet media skapte gjennom live-overføringa. Media har berre fortsett å hausse opp stemninga. Presidenten har i overovervekt fokusert på patos, sinnsrørsla, og slett ikkje så mykje på det logiske argument, noko han heller aldri har gjort. Frykt legitimerer for det første krig, slik at det er ikkje vanskeleg å sjå korleis det å spreie frykt har vore og er i presidenten si interesse. Redde menneske mobiliserast lettare til handling. For det andre festar folk i det som vert opplevt som krisesituasjonar si lit til det dei allereie har, slik at Bush har etter terroren lett kunna framstå som ein god leiar. Frykt barrikaderer for rasjonell sjølvrefleksjon, slik at svært mange amerikanarar har etter «11. september» berre latt Bush-administrasjonen ordne opp, utan å forholde seg vidare kritiske til regjeringa sine føretak. Folk har sidan terroren vore særleg opptekne av handling, slik at også det demokratiske partiet får svi på den måten at det nett ikkje står for handling, men omtalast heller som «mjukt». Partiet, som kanskje ønskjer å «gå i seg sjølv», framstår som lite handlingsdyktig i motsetnad til Bush-administrasjonen, som heile tida har gjeve inntrykk av at det skjer noko, det skjer ein framdrift og det finst ein plan med eit overordna mål å få slutt på terrorisme.

President Bush er den typiske patos-talar, det vil seie han nyttar i all hovudsak kjensleappell for å overbevise, noko han har gjort konsekvent gjennom heile sin politiske karriere, òg under presidentvalkampen hausten 2000. Han har vore særleg god på å halde oppe eit bestemt image. I motsetnad til tørre, saklege demokrat-Gore, var Bush junior påviseleg meir sentimental med velgjarane, som då òg fann han sympatisk. Fjernsynspolitikk. Kamera zoomar inn på politikarane, slik at etter at fjernsynet kom er ein talars etos, personlegdom eller moralhaldning mykje viktigare, og Bush veit at å syne kjensler på TV er tenleg. Presidenten er vidare særleg glad i symbol og konnotative, fleirtydige omgrep og uttrykk som «the American Way», «fridom» og sjølvsagt det gode gamle «krig mot terrorisme» som han nytta allereie i tala 11. september sjølv. Han ramla straks ut til offentligheita med at amerikanarane sin «fridom» og «way of life» var særleg trua. Symbol har normalt lite meiningsfylde og kraft i seg sjølve, men i det dei vert kontekstualiserte vert dei særleg kraftfulle som kjenslevekkjarar. Som kjent har òg kva omgrep som vert nytta mykje å seie for forståinga av ein politisk situasjon. Til dømes er ein persons terrorist alltid ein annan persons fridomskjempar, og omvendt. President Bush opnar absolutt ikkje for noko nøytralt rom i sine offentlege talar, slik at å «vere med» han er så godt som einstydande med å la seg overgje til terroristredsla.

Allereie i si første tale etter angrepa skapte president Bush legitimitet for krig gjennom å vidarespreie frykt, mellom anna ved å med det same, midt i det store kjensleklimaks, stadfeste at nokre onde menn utanfrå kom med verkeleg seriøse trugsmål mot amerikansk kultur og levemåte. Han tolka straks hendingane som ei krigserklæring. Nest etter dette sette han det heile inn i en global samanheng gjennom å i større eller mindre grad klare å overbevise om at det dreidde seg om ein trussel mot alle verdas demokrati og alle USAs såkalla allierte. I tillegg klarte han å framstille handlingane som fullstendig umotiverte og likesom komne ut av ein blå sky, som om dei ikkje i det heile kunne tolkast som reaksjonar på noko. Presidenten har gjennom ein slags «krig-er-uunngåeleg»-retorikk klart å overbevise sitt folk om at det er offer for andre sin umotiverte ondskap, slik at «11. september» ikkje til no har ført til nokon djupare refleksjon i amerikanske medium om USAs relasjon til den øvrige verda.

Bush profitterer framleis på nyhenda «11. september» som dramaturgisk verkemiddel. Røyndomsdramaet er i seg sjølv effektivt som overtalingsmiddel, slik at å i ny og ne rekonstruere og gjenskape den på sett og vis òg estetiske, spenningsappellerande «fly-styrtar-i-himmelskrapar»-scena sel godt og gjev god forteneste gjennom det at ein vert påminna om hendinga. Media på si side har mykje makt til røyndomskildring. Jo oftare bileta vert presenterte, jo meir nærverande synast trusselen. Særleg i si 11. september-tale, som står som absolutt basis for Bush' vidare moglegheiter til å drive unyansert, fiendefokusert krigsretorikk, ser Bush dessutan ut til å ha villa gje nyhenda og realiteten «11. september» eit sterkt teatralt eller filmisk preg. Fiksjonalisering, som er eit av den amerikanske nyjournalistikken frå 1960-talet sine fremste verkemiddel, gjev ein radikalt forsterka patosappell samanlikna med ordinære, meir nøkterne hendingsframstillingar. Folk er dessutan ikkje så interesserte i keisame fakta lenger. Nyhendemedia er gått inn i show-business, noko som særleg gjeld i kommersialismeprega USA, som allereie mykje før «11. september» synast å vere fattig på ei kritisk offentligheit. Hollywood og annonsemarknaden et opp den kritiske journalistikken, folk lever i ei medievridd såpeverd og har vorte meir interesserte i skandale, mytar, intrigar og personlegdomar. Slik vert det svært vanskeleg å nå fram med eit bodskap utan å nytte «tabloide» verkemiddel som tilspissing, forenkling, polarisering, intensivering og konkretisering, slike ting som skaper frykt, og journalistane synast å i stor grad ha gjeve etter for dette. Mellom anna gjennom å velgje ut dei mest handlekraftige Bush-utsegner er media berre med på å styrkje det trusselbiletet presidenten tenar på.

Kvifor har sÅ ikkje Bush klart å overbevise europeisk opinion om at ein krig mot Irak er nødvendig? Mogleg at det allereie fanst ein utbreidd antiamerikanisme i Europa, slik at europearar i førstninga ikkje identifiserte seg mykje med USA likevel. Mogleg at amerikanarane i utgangspunktet var reddare enn oss på grunn av ein større grad av medievridning og fryktfokus i media frå før, at røyndomsforståinga allereie var «skeiv». Mogleg at europearar ikkje opplevte «11. september» som like skremmande. Fristande er det i alle fall å konkludere med at den amerikanske pressefridomen er i fare. Konsensusen mellom amerikansk regjeringsmakt og mediemakt er for tida mistenkjeleg god. Skal det i eit demokrati i det heile vere mogleg for ein president å få folkemengda til å frykte? Makta balanserar ikkje. Eller gjer ho det?