Vi viser til brev frå departementet dagsett 11. januar 2000, der departementet ber om vurdering av plan for psykisk helsevern i Sogn og Fjordane. Vi viser òg til fråsegn frå Fylkeslegen dagsett 24. februar 2000, som er lagt ved i kopi.
./.

1.   Planprosessen
Det føreligg ein samla plan for vaksenpsykiatri og barne- og ungdomspsykiatri, Mål og strategiplan del III Heilskapleg psykiatriplan for Sogn og Fjordane 2000 2006. Planen vart vedteke i fylkestinget april 2000. Planen byggjer på tidlegare utarbeide planar og vart utarbeid i 1999 for å møte dei sentrale plankrava som ligg i opptrappingsplanen.

Det har vore nedsett to arbeidsgrupper med fagpersonar frå ulike tenester, ei for barne- og ungdomspsykiatri og ei for vaksenpsykiatri. I tillegg har det vore nedsett referansegruppe sett saman av representantar frå kommunane, fylkeslegen og den fylkeskommunale spesialisthelsetenesta. Helse- og sosialavdelinga har vore sekretariat for arbeidet. Det framgår ikkje om planen har vore på høyring. Heller ikkje om brukarorganisasjonar har delteke i planprosessen.


2.   Samarbeid med kommunane
Innan vaksenpsykiatrien er det etablert rutiner for samarbeid mellom spesialisthelsetenesta og kommunane gjennom helse- og sosialfagleg samarbeidsråd ved sentralsjukehuset. Det er planar om årlege samlingar med samarbeidspartane for evaluering og metodeutvikling. Distriktpsykiatriske sentra planlegg årlege samlingar med kommunale samarbeidspartnerar. Det er etablert konsultasjonstenester til primærhelsetenesta frå psykiatriske poliklinikkar og døgnavdelingar.

Planen nemner tre områder som barne- og ungdomspsykiatrien må samarbeide med kommunane om: Kommunalt helsevern, kommunalt barnevern og PP-tenesta. I fylgje planen er det i dag høg grad av samarbeid mellom fylkeskommunalt og kommunalt tenestenivå. Både barne- og ungdomspsykiatien og det fylkeskommunale barnevernet brukar ressursar til konsultasjonar og aktiv samhandling i kommunane. Fylkeskommunen har frå 1983 hatt barnevernskonsulentar knytt til den einskilde barne- og ungdomspsykiatiske poliklinikk.


3.  Psykisk helsevern for vaksne

3.1  Tenestetilbodet i dag
Sogn og Fjordane fylke er delt inn i tre helseområder som er eins for somatiske og psykiatriske helsetenester.

Dei tre helseområda er: Nordfjord som omfattar 6 kommunar og har ca 29 000 innbyggjarar, Sunnfjord/Ytre Sogn som omfattar 13 kommunar og har ca 52 000 innbyggjarar, og Indre Sogn som omfattar 7 kommunar og har ca 26 000 innbyggjarar.

Sjukehusoppgåvene er delt mellom sentralsjukehuset i Sogn og Fjordane (SSSF) ved Psykiatrisk klinikk og Tronvik psykiatriske behandlingsheim, ein tidlegare § 10-institusjon som fagleg er underlagt Psykiatrisk klinikk. Dei fylkesdekkjande oppgåvene er òg delt mellom dei to institusjonane. Akuttansvaret er lagt til Psykiatrisk klinikk, medan Tronvik psykiatriske behandlingsheim har fylkeskommunal tryggleiksavdeling og fylkesdekkjande tilbod til pasientar med spesielle problem og særleg vanskeleg åtferd.

Det samla talet døgnplassar ved Psykiatrisk klinikk og Tronvik er 74. Av desse er 28 plassar ved Psykiatrisk klinikk og 46 plassar ved Tronvik psykiatriske behandlingsheim. 39 av døgnplassar er fylkesdekkjande og 35 døgnplassar er lokalsjukehusplassar for helseområdet Sunnfjord/Ytre Sogn

Døgnplassane fordeler seg slik:

• 14 plassar ved fylkesdekkjande akuttavdeling ved Psykiatrisk klinikk.
• 15 plassar ved fylkesdekkjande avdeling Tronvik, for pasientar med særlege behov.
• 10 plassar ved fylkeskommunal sikkerhetsavdeling, Tronvik.
• 14 plassar ved intermediæravdeling ved Psykiatrisk klinikk for Sunnfjord/Ytre Sogn.
• 21 plassar ved langtidsavdeling for Sunnfjord/Ytre Sogn, Tronvik.

Intermediæravdelinga for Sunnfjord/Ytre Sogn ved Psykiatrisk klinikk har òg ein del pasientar frå resten av fylket som er overført frå akuttavdelinga, særleg pasientar frå Indre Sogn.

Det er etablert distriktpsykiatriske senter i to av helseområda, medan Psykiatrisk klinikk ved SSSF dekkjer lokalsjukehusoppgåvene for Sunnfjord/Ytre Sogn. Tilboda er i dag noko ulikt utvikla og organisert.

Indre Sogn psykiatrisenter har poliklinikk i Sogndal og 15 døgnplassar ved Gaupne som ligg ca 3 mil derifrå. I fylgje planen har senteret ingen dagplassar. Senteret har eigen fagleg og administrativ leiing.
Nordfjord psykiatrisenter på Nordfjordeid har 5 dagplassar og 24 døgnplassar, inkludert 6 attføringsbustader. Senteret er administrativt ein eigen institusjon til liks med Nordfjord vaksenpsykiatrisk poliklinikk. Dei to institusjonane har felles fagleg leiing.

Psykiatrisk klinikk ved SSSF har ansvaret for dei lokalpsykiatriske tenestene i helseområdet Sunnfjord/Ytre Sogn. Polikliniske oppgåver er delt mellom ein poliklinikk i Florø for kommunane Flora og Bremanger og poliklinikken i Førde som gjev tilbod til resten av helseområdet.

Ved poliklinikkane er det eigne stillingar for rusmiddelkonsulentar som saman dannar eit fagleg nettverk innan fylket. Kvar poliklinikk har òg stilling for spesialpsykolog som gjev tilbod til psykisk utviklingshemma med store åtferdsavvik, og som på same vis dannar eit nettverk innan fylket.

I 2000 var fire personar frå Sogn og Fjordane i privat pleie.


3.2   Planlagt utbygging og organisering av psykisk helsevern for vaksne
Framtidig overordna organisasjonsmodell er i fylgje planen ikkje ferdig utgreidd. Planen tilrår at organisering med eigen direktør for fagområdet psykiatri vert utgreidd.

Vidare utbygging av DPS står sentralt i planen, og den framtidige organiseringa av dei psykiatriske helsetenestene byggjer vidare på dei allereie etablerte helseområda eller DPS-områda. Kvart DPS-område skal ha poliklinikk, kortids- og intermediærpost, og psykosepost/langtidspost med tilhøyrande psykoseteam.

Nordfjord området er komen lengst i oppbygging av DPS. Planen tilrår at vaksenpsykiatrisk poliklinikk Nordfjordeid og Nordfjord Psykiatrisenter vert slege saman til ei administrativ og fagleg eining som saman vil utgjere distriktspsykiatrisk senter. Forslaget er vedteke, men ikkje gjennomført.

For Indre Sogn er det vedteke eit nybygg i Sogndal som skal romme dei ulike DPS-funksjonane for dette området. Nybygget skal òg gje plass til å samlokalisere DPS med barne- og ungdomspsykiatrisk poliklinikk.

For helseområdet Sunnfjord/Ytre Sogn skal DPS-funksjonane fortsett dekkjast av Psykiatrisk klinikk SSSF.

Planen tilrår òg at Tronvik psykiatriske behandlingsheim fagleg og administrativt vert ein del av Psykiatrisk klinikk ved SSSF. Dette er vedteke, men førebels ikkje gjennomført.

Psykiatrisk klinikk ved SSSF inkludert Tronvik skal såleis ivareta både DPS-funksjonane for Sunnfjord/Ytre Sogn og dei fylkjesdekkjande sjukehusoppgåvene. Dette er grunngjeve med at det ikkje er formålstenleg i høve til ressursbruk og fagleg mangfald å skilje fylkesdekkjande funksjonar og DPS-funksjonar i to organisasjonar.
I fylgje planen skal det i kvart lokalområde etablerast behandlingstilbod for personar med psykose. Tilbodet skal vere sett saman av eit psykoseteam og ein post med døgnplassar.
Fylket vedtok i 1999 ein eigen plan for denne brukergruppa: Plan for psykiatriske spesialisthelsetenester for personar med psykose, med særleg vekt på unge. For Sunnfjord/Ytre Sogn skal tilbodet organiserast under Psykiatrisk klinikk og etablerast i nybygg i Førde. Tilbodet her skal byggje vidare på det tidlegare ”BM-prosjektet” som vert overført frå barne- og ungdomspsykiatrien. For Nordfjord og Indre Sogn vert tilsvarande tilbod lagt til DPS.

Etter planen vil det i framtida ikkje bli inngått nye avtalar om privat pleie.


3.3   Helsetilsynet si vurdering av planlagt utbygging og organisering av tenestetilboda
Den planlagde organiseringa av tenestetilbodet for vaksne, med oppbygging av distriktpsykiatriske senter og samling av spesialiserte fylkesdekkjande sjukehusoppgåver, er godt overeins med statlege føringa i stortingsdokument og rundskriv.

For helseområda Nordfjord og Indre Sogn vert det etablert DPS med eigne faglege og administrative leiingar, i tråd med statlege tilrådingar for DPS. For helseområdet Sunnfjord/Ytre Sogn vert DPS-oppgåvene lagt til Psykiatrisk klinikk. Etter Helsetilsynet si vurdering er organiseringa godt grunngjeve i planen.

Oppbygging av eit utvida behandlingstilbod til personar med psykose på DPS-nivå med psykoseteam knytt til døgnplassar, er etter Helsetilsynet si vurdering ein spennande modell som det vil være viktig å prøve ut.

Planen tilrår å føre vidare organiseringa av Psykiatrisk klinikk slik at fylkesdekkjande og lokale funksjonar er samla under ei felles fagleg leiing. Etter Helsetilsynet si vurdering bør det vurderast på nytt om DPS-funksjonen og den fylkesdekkjande funksjonen bør ha eigne faglege leiingar innan klinikken.

At Tronvik som allereie har sjukehusfunksjonar vert ein del av Psykiatrisk klinikk ved SSSF, slik at fylkjesdekkjande sjukehusfunksjonar vert samla fagleg og administrativt, er etter Helsetilsynet si vurdering ei tenleg organisering.


3.4  Planlagd auke av kapasiteten innan psykisk helsevern for vaksne
Planlagd auke i kapasiteten er vurdert ut frå kartlegging og analyse av etterspørselen etter eksisterande tilbod.

Poliklinisk kapasitet
I fylgje planen skal dei vaksenpsykiatriske poliklinikkane styrkjast med 6 nye fagstillingar til 30,5 fagstillingar. Polikliniske tilbod vert òg gjeve ved psykoseteama som er lagt til psykosepostane ved DPS'a i Nordfjord og Indre Sogn, og ved Psykiatrisk klinikk for Sunnfjord/Ytre Sogn. I fylgje planen skal psykoseteama styrkjast med 11,25 fagtillingar til i alt 21 fagstillingar. Til saman vil ein då få 51,5 polikliniske fagstillingar som gjev ein poliklinisk kapasitet på 0,64 årsverk pr. 1000 vaksne. Dette svarar til ei auke i polikliniske årsverk på 50%.

Poliklinikkane er tillagt 5 stillingar for rusmiddelkonsulentar samt 4 spesialpsykologar som skal gje tilbod til psykisk utviklingshemma. Desse stillingane er ikkje medrekna i den polikliniske kapasiteten, då dette er tilbod som ligg utanom det allmennpsykiatriske tenestetilbodet.

Døgn- og dagplassar ved DPS
DPS for Indre Sogn skal i fylgje planen ha 20 døgnplassar inkludert 3 attføringsplassar. DPS for Nordfjord skal i fylgje planen ha 21 døgnplassar inkludert 3 attføringsplassar. For området Sunnfjord/Ytre Sogn er tilsvarande 30 døgnplassar ved Psykiatrisk klinikk. Tal døgnplassar til dekning av lokalsjukehus/DPS-oppgåver vert samanlagt 71. Dette gjev ei dekning på 0,88 plassar pr. 1000 vaksne innbyggjarar.
I fylgje planen er det i dag 5 dagplassar ved Nordfjord psykiatrisenter. Det er planlagt plassar for dagbehandling òg i Indre Sogn og Sunnfjord/Ytre Sogn, utan at talet er fastsett.

Sentralsjukehusplassar
Planen gjev ingen tydeleg oversikt over tal planlagde døgnplassane på sentralsjukehusnivå i framtida. Det går ikkje fram av planen kva som skal skje med langtidsplassane ved Tronvik etter at ny psykosepost for Sunnfjord/Ytre Sogn eventuelt vert etablert i Førde. Dersom avd.1 ved Tronvik vert oppretthalde med 15 sentralsjukehusplassar og avd. 3 og 4 i framtida til saman skal ha 18 sentralsjukehusplassar, inneber dette at døgnplassane på sentralsjukehusnivå vert auka med 6 plassar til 47 plassar. Dette svarer til ei dekning av 0,58 plassar pr 1000 vaksne innbyggjarar.


3.5   Helsetilsynet si vurdering av auke i kapasiteten

3.5.1 Poliklinisk kapasitet
Opptrappingsplanen reknar med 50% auke i poliklinisk aktivitet. I fylgje Samdata psykiatri for 1999 låg talet på polikliniske årsverk i Sogn og Fjordane 15 % under landsgjennomsnittet, medan talet på polikliniske konsultasjonar låg 3 % over landsgjennomsnittet. Produktiviteten for poliklinikkane i fylket var såleis relativ høg.

Med den planlagde auken i polikliniske årsverk vil fylket innfri den kapasitetsauken som ein føreset i opptrappingsplanen, dersom produktiviteten vert oppretthalde.


3.5.2 Døgnplassar
Opptrappingsplanen har ei målsetjing om å oppretthalde talet på sentralsjukehusplassar på 1998-nivå (0,90 plassar pr 1000 vaksne innbyggjarar), og i tillegg opprette 160 nye plassar for dømte. Sogn og Fjordane sin del av dei 160 plassane er omlag 4 plassar.

I fylgje Samdata psykiatri låg Sogn og Fjordane i 1999 lågast i landet når det gjeldt døgnplassar ved sjukehus. Då var ikkje døgnplassane ved Tronvik rekna som sjukehusplassar. Sjølv om lokalsjukehusplassar ved Tronvik vert teke i bruk som fylkesdekkjande plassar etter ei eventuell etablering av psykosepost i Førde, vil Sogn og Fjordane fortsett vere blant dei fylka i landet som har færrast sjukehusplassar.

Dersom ein føreset 47 fylkesdekkjande døgnplassar i sjukehus vil fylket etter omorganiseringa likevel ikkje ha meir enn 0,58 sentralsjukehusplassar pr 1000 vaksne innbyggarar.

Dette er kompensert med eit høgt tal døgnplassar på DPS-nivå.

St prp 63 reknar med at det samanlagt vil vere 2065 døgnplassar i 2006 ved DPS'a i landet. Etter folketalet er Sogn og Fjordane sin del av dette 49 plassar. Dersom ein reknar med døgnplassane ved Psykiatrisk klinikk som dekkjer lokalsjukehus/DPS-oppgåver i helseområdet Sunnfjord/Ytre Sogn, vil fylket i fylgje planen auke talet på lokale psykiatriske døgnplassar til 71.

Tal døgnplassar på sjukehusnivå og DPS-nivå vil ut frå desse forventningane verte til saman 118, eller 1,47 plassar pr 1000 vaksne.

I St prp 63 er det rekna med 5005 døgnplassar i landet til aktiv behandling i 2006. Etter folketalet er Sogn og Fjordane sin del av dette 118 plassar, altså nett det talet som er planlagt.

Sogn og Fjordane vel ein modell der fleire funksjonar og fleire døgnplassar vert lagt til DPS. Dette inneber eit høgre tal døgnplassar på DPS-nivå og eit lægre tal døgnplassar på sentralsjukehusnivå enn det opptrappingsplanen legg opp til. Vaksenpsykiatrien i fylket, særskilt i Nordfjord, har over fleire år utvikla ein fagleg modell med utbygde tiltak på lokalsjukehusnivå i nært samarbeid med kommunane som har resultert i lågt forbruk av døgnplassar på sentralsjukehusnivå. Det er naturleg at fylket får utvikle denne modellen vidare, med auka vekt på spesialiserte ambulante og polikliniske arbeidsformer for ulike grupper (psykoseteam, eigne ambulante tilbod for psykisk utviklingshemma og misbrukarar av rusmiddel). Den planlagde profilen på den vidare utbygginga med eit etter måten høgt tal døgnplassar på DPS-nivå og lågt tal døgnplassar på sentralsjukehusnivå bør derfor godkjennast.


3.6  Tilbod til enkelte brukergrupper - vaksne
Noverande og planlagde behandlingstilbod til ulike brukargrupper er utførleg omtala i planen. Planen legg særleg vekt på å auke kompetanse innan dei ulike fagfelta, og at spesialisert kompetanse i stor grad må finnast ved DPS'a.

Det skal vere ambulante psykoseteam knytta til døgnpost i alle DPS-områda, med arbeidsformer basert på erfaringane frå Nordfjord gjort over fleire år.

For å ivareta fagfelta alderspsykiatri, nevropsykiatri og psykiske lidingar hjå personar med psykisk utviklingshemning tilrår planen å etablere ein hukommelses- og nevropoliklinikk. Poliklinikken skal vere tverrfagleg og breitt samansett og organiserast under psykiatrisk klinikk. Innlegging for å greie ut aldersdemens skal skje ved Psykiatrisk klinikk, og i tillegg vert det sett av 2-3 fylkesdekkjande døgnplassar ved Tronvik for alderspsykiatriske pasientar med trong for noko lengre opphald.

Konsultasjonspsykiatrisk tilbod til somatiske avdelingar er godt etablert, både ved SSSF og til Fylkessjukehusa i Nordfjord og Lærdal.

Det skal særskilt utgreiast om det er trong for ein døgnpost for pasientar med dobbeltproblematikk rus-psykiatri innan psykisk helsevern i fylket. Samstundes skal det vurderast å etablere ein eigen rusbehandlingsinstitusjon utanfor psykisk helsevern, noko fylket ikkje har idag.


4.   Psykisk helsevern for barn og ungdom

4.1   Tenestetilbodet til barn og ungdom i dag
Psykisk helsevern for barn og ungdom femnar i dag tre barne- og ungdomspsykiatriske poliklinikkar og familiebehandlingsinstitusjonen ”Familiehuset”.

Dei tre barne og ungdomspsykiatriske poliklinikkane dekkjer dei tre lokale helseområda i fylket: BUP-Sogndal dekkjer Indre Sogn, BUP-Førde dekkjer Sunnfjord/Ytre Sogn og BUP-Nordfjord dekkjer Nordfjord. BUP-Førde har i tillegg fylkesdekkjande oppgåver som resursspoliklinikk. Poliklinikkane er i dag organisatorisk underlagt fylkesdirektøren for helse- og sosialtenestene.

Familiehuset er fagleg og administrativt underlagt BUP-Førde, og ligg nær sentralsjukehuset. Institusjonen har plass for ein familie.

Tidlegare dreiv BUP-Førde òg bu- og miljøprosjektet (”BM-prosjektet”) for ungdom med psykoseproblematikk. Prosjektet vart starta i 1990 i samarbeid med SSBU i Oslo, og hadde plass for tre ungdomar. Ungdomane er no blitt vaksne, og prosjektet vart i 2000 overført til Psykiatrisk klinikk ved SSSF.

To akuttplassar innan vaksenpsykiatrien er mellombels stilt til disposisjon for ungdom som treng akutt innlegging, i påvente av ny ungdomspsykiatrisk institusjon. Ein plass er ved Psykiatrisk klinikk i Førde og ein ved Nordfjord psykiatrisenter. I tillegg har barne- og ungdomspsykiatrien i fylket lagt nokre få ungdomar inn ved Haukeland sjukehus i Bergen og SBU i Oslo.

I følgje Samdata psykiatri gav barne- og ungdomspsykiatrien i Sogn og Fjordane tilbod til 2,2 % av barnebefolkninga i 1999. Dette er likt med gjennomsnittet for resten av landet.


4.2  Planlagd utbygging og organisering av psykisk helsevern for barn og ungdom
Poliklinikkane vil òg i framtida vere basis i den psykiatriske helsetenesta til barn og unge i fylket, og ordninga med ein poliklinikk i kvart helseområde vert ført vidare. BUP-Førde vert delt i to lokalteam med ansvar for kvart sitt geografiske område. Poliklinikkane skal ha øyremerka fagstillingar for å gje tilbod til aldersgruppa 0-6 år, i alt 5 stillingar. I tillegg skal det byggjast opp ambulante miljøterapitilbod, to stillingar ved kvar poliklinikk.

Det skal etablerast eit fylkesdekkjande team med ansvar for oppfølging av samarbeidet med det fylkesdekkjande tenesteapparatet som sjukehustenester, fylkesbarnevernet og habiliteringstenesta. Teamet skal òg vere bindeleddet med regionsenteret for barne- og ungdomspsykiatri i Bergen. Det fylkesdekkjande teamet skal vere ein del av BUP-Førde.

Det skal byggjast ei fylkesdekkjande ungdomspsykiatrisk avdeling, organisert som ein del av SSSF. Avdelinga skal ha 8 plassar, 4 plassar for akutthjelp og utgreiing og 4 plassar for inn til eit års behandling.

Familiehuset skal utvikle eit meir differensiert tilbod med t.d. dagbehandling og gruppebehandling, og få døgnplassar for 2 familiar om gongen. Familiehuset skal i første hand som no vere knytt organisatorisk til BUP-Førde. I tråd med fylkestingsvedtak skal ei framtidig samlokalisering av ungdomspsykiatrisk avdeling og familietilbodet utgreiast.

Sogn og Fjordane har ikkje døgnbehandlingstilbod for barn. Planen peikar på at sjølv om ein så langt råd er ynskjer å behandle barn under 12 år poliklinisk eller saman med familien, vil det kunna vere trong for meir intensiv behandling enn poliklinisk behandling. Planen inneheld ikkje konkrete forslag om å etablere slike behandlingstilbod, men behovet for eit barnepsykiatrisk institusjonstilbod i fylket for aldersgruppa 7-12 år samt behovet for utvida dagbehandling for aldersgruppa 0 6 år skal utgreiast.


4.3  Helsetilsynet si vurdering av planlagd utbygging og organisering av tenestetilbodet til barn og ungdom
Organisering av tenestetilbodet med poliklinikkar med definerte opptaksområder, slik som det allereie er etablert i Sogn og Fjordane, er godt i tråd med føringa i opptrappingsplanen.

Fylket manglar ungdomspsykiatrisk avdeling. Helsetilsynet gjev si fulle støtte til at dette no er ei prioritert satsing innan fylket si utbygging av behandlingstilbodet til ungdom. At avdelinga organisatorisk vert lagt til SSSF synes som det mest formålstenlege.

Etter Helsetilsynet si vurdering er det viktig at behovet for eit heilskapleg behandlingstilbod for barn under 12 år vert vidare utgreidd, slik planen tilrår. Det er usemje fagfolk imellom om kva som er behovet for døgnplassar for barn og unge, særleg når det gjeld tilbod til barn under 12 år. Den komande utgreiinga av behandlingstilbodet for barn bør òg sjå på alternativer til institusjonstilbod og vurdere dei mogelegheitene som ligg i nye polikliniske og ambulante arbeidsformer. Det vil like eins vere viktig å leggje til rette for eit nært samarbeid mellom psykisk helsevern og barneavdelinga på sentralsjukehuset, særleg når det gjeld mindre barn.

At Familiehuset og Ungdomspsykiatrisk klinikk i framtida får ulik organisasjonsmessig tilknyting kan virke lite formålstenleg. Når det skal utgreiast å samlokalisere klinikken og familietilbodet bør det òg vurderast om Familiehuset bør bli ein del av klinikken. Organiseringa av fagområdet psykiatri skal i fylgje planen utgreiast vidare. Som ein del av denne utgreiinga bør det òg vurderast om heile barne-
og ungdomspsykiatrien i Førde, dvs. både ungdomsklinikken, BUP Førde og Familiehuset, bør samlast organistorisk.

4.4  Planlagd kapasitetsauke innan psykisk helsevern for barn og unge
Planlagd kapasitetsauke er i hovudsak basert på erfaringar med etterspørsel etter eksisterande tilbod samt ei norm om ei fagstilling pr 700 barn. Det er ikkje vist til eigne kartleggingsundersøkingar i fylket for å vurdere behova.

Planen legg opp til ei auke i fagstillingar på dei barne- og ungdomspsykiatriske poliklinikkane med 17 stillingar (77%), slik at det vert 39 fagstillingar ved poliklinikkane. I tillegg skal poliklinikkane styrkjast med 6 stillingar for miljøterapeutar.

Sogn og Fjordane planlegg å ha 8 døgnplassar for ungdom og plass til 2 familiar ved Familiehuset. Behovet for døgnplassar til barn under 12 år skal utgreiast nærare.


4.5  Helsetilsynet si vurdering av auke i kapasiteten
Med ein vekst i produktiviteten pr stilling på 50% som føresett, er det naudsynt å ha til saman 33 polikliniske fagstillingar for at det polikliniske tilbodet skal aukast slik at det femner om 5% av barna i fylket. Den planlagde auken til 39 fagstillingar ved poliklinikkane er noko høgre enn dette. Men da produktiviteten pr stilling på førehand er høgre i Sogn og Fjordane enn i andre fylke, kan det vere rom for noko lægre vekst i produktiviteten her, slik at det kan vere trong for fleire nye stillingar.

St prp nr 63 rekna med 500 døgnplassar og 265 dagplassar i landet innan barne- og ungdomspsykiatrien. Sogn og Fjordane sin del av dette etter prosentdelen av barnetalet (2,6 %) er 13 døgnplassar og ca 7 dagplassar. Den planlagde utbygginga med 1 familieplass og 8 døgnplassar for ungdom, er såleis vesentleg lægre enn dette. Men tilboda til barn og ungdom skal òg styrkjast på andre måtar, som stillingar for miljøterapeutar ved poliklinikkane og nye ambulante tilbod som skal drivast i samarbeid med barnevernet (MST, PMT). Då utbygginga av polikliniske stillingar dessutan vert større enn det opptrappingsplanen føreset, bør det planlagde tal døgnplassar aksepterast. Det vil òg i framtida vere aktuelt å samarbeide med andre fylke om innlegging av einskilde ungdomar. Ei utgreiing av behovet for døgnplassar, dagplassar og andre behandlingstilbod til mindre barn bør gjennomførast som foreslått.


4.6  Tilbod til enkelte brukergrupper
Behovet for særleg kompetanse og tilbod til enkelte brukargrupper er godt omtala i planen. Særleg er det aktuelt å byggje opp spesiell kompetanse ved poliklinikkane. Dette gjeld ikkje minst tilbod til mindre barn, psykisk utviklingshemma og ungdom med psykoseproblematikk.

I fylgje planen bør det på sikt vere nevropsykolog knytt til kvar poliklinikk. I første omgang vil ein utvikle denne kompetanse i fylkesdekkjande team ved BUP-Førde.

Då Florø har mottak for einslege mindreårige asylsøkjarar er dette ei gruppe det vil vere behov for å styrke tilbodet til. Planen føreset at fylkjesdekkjande team utviklar kompetanse og tilbod i samarbeid med Psykososialt team for Vestlandet.

5.   Privatpraktiserande spesialistar
Sogn og Fjordane fylkeskommune har i fylgje planen avtale med 11 spesialistar i klinisk psykologi og 1 spesialist i psykiatri. Desse utfører til saman 9,7 årsverk. Spesialistane er fordelt på 9 ulike stader i fylket, og vert oppfatta som eit viktig supplement til spesialisthelsetenesta. Ei kartlegging frå 1999 synte at dei privatpraktiserande spesialistane i fylket behandla alle typar psykiske lidingar, men få personar med psykoser. Planen har forslag om å fylgje opp med liknande rapporteringar, og etablere meir forpliktande samarbeid mellom dei private spesialistane og spesialisthelsetenesta når framtidige avtalar skal gjerast. Slike samarbeidsavtalar er førebels ikkje etablert.

Helsetilsynet vil tilrå at dei privatpraktiserande spesialistane etterkvart får formaliserte samarbeidsavtalar, fyrst og fremst med DPS'a.


6.   Planlagde investeringar
Dei samla investeringskostnadene innan psykisk helsevern for Sogn og Fjordane fylkeskommune i opptrappingsperioden vert estimert til 253 mill kr, i fylgje revidert oppsett frå desember 2000.

Oversikt over investeringsbehovet innan vaksenpsykiatrien:

Nordfjord Psykiatrisenter, ombygging 1,9 mill kr.
Nybygg Indre Sogn Psykiatrisenter 101,3 mill kr.
Nybygg psykoseavdeling, Sunnfjord/Ytre Sogn 38,6 mill kr.
Nybygg i Førde for alders-/nevropsykiatri og vaksenhabilitering 24,0 mill kr.
Nybygg Nordfjord Psykiatrisenter, poliklinikk 23,5 mill kr.
Sum investeringar vaksenpsykiatrien: 189,3 mill kr.

I tillegg er det foreslått å byggje 3 treningsbustader ved Indre Sogn Psykiatrisenter, som ikkje er rekna med.

Oversikt over investeringsbehovet innan barne- og ungdomspsykiatrien:

Utviding - Familiehuset Førde 2,3 mill kr.
Utviding, BUP Nordfjord 4,4 mill kr.
Nybygg, Ungdomspsykiatrisk avdeling, SSSF 34,8 mill kr.
Ombygging og utviding, BUP Førde 22,2 mill kr.
Sum investeringar barne- og ungdomspsykiatrien 63,7 mill kr.


6.1   Helsetilsynet si vurdering av investeringsbehovet
I fylgje St prp nr 63 skal det i opptrappingsperioden investerast 3 milliardar kr innan psykisk helsevern for vaksne. Sogn og Fjordane sin del av dette etter folketalet er ca 71 mill kr. Det berekna investeringsnivået for vaksenpsykiatrien er ca 120 mill kr høgre enn det som fylgjer av fylket sin del etter folketalet.

Ikkje alle investeringsprosjekta i planen er like godt grunngjeve. Til dømes er det ikkje gjort greie for kvifor det er naudsynt å byggje ei ny psykoseavdeling for Ytre Sogn og Sunnfjord i Førde. Storleiken til denne avdelinga og nybygget for alders- og nevropsykiatri er ikkje gjeve opp, som grunnlag for utrekninga av kostnadene for desse to bygga.

Av St prp nr 63 fylgjer at det skal investerast 1029 mill kr innan psykisk helsevern for barn og ungdom i opptrappingsperioden. Sogn og Fjordane sin del av dette etter folketalet er ca 26 mill kr. Dei berekna investeringane på 63,7 mill kr ligg langt over dette nivået.

Det er ingen føresetnad at fordelinga til fylka fullt ut skal fylgje folketalet eller andre fordelingsnøklar basert på objektive kriterium, med unnatak av den investeringsstøtta som vert fordelt via rammetilskot. Ein må likevel gå ut frå at investeringsbehova langt overstig det fylket kan rekna med å få frå opptrappingsplanen.

I tråd med tilrådinga i planen har fylkestinget vedteke at nytt bygg for Indre Sogn DPS og nybygg for ungdomspsykiatrisk avdeling i Førde skal prioriterast. Dette er ei prioritering som Helsetilsynet fullt ut vil støtte. Men òg for desse to prosjekta er kostnadene for høge, slik dei no føreligg. Prosjekta må planleggjast på ny innan realistiske kostnadsrammer, slik departementet allereie har uttala i brev til fylkeskommunen, dagsett 26. februar 2001.


7.   Driftsutgifter
Dei utvidingane som er tilrådd innan vaksenpsykiatri og barne- og ungdomspsykiatri, vil i fylgje planen medføre ein samla auke i dei årlege driftskostnadene i opptrappingsperioden på i overkant av 66 mill kr, fordelt på 38 mill kr til voksenpsykiatrien og 28 mill kr til barne- og ungdomspsykiatrien.

Basert på kostnadsnøkkelen for fordeling av tilskot til fylkeskommunane, vil tildelinga av medel til Sogn og Fjordane til auka årleg drift innan psykisk helsevern vere vel 63 mill kr (1998- kroner). Overslaga for auka driftsutgifter ligg såleis på nivå med det som det er rekna med i opptrappingsplanen.


8.   Personell
Planen inneheld ei oversikt over det samla behovet for personell innan vaksenpsykiatri og barne- og ungdomspsykiatri. For heile planperioden utgjær dette ein vekst på 72 stillingar innan vaksenpsykiatrien og 69 stillingar innan barne- og ungdomspsykiatrien, til saman 141 stillingar.

St prp nr 63 reknar med ei samla stillingsvekst på 9 275 i heile landet i perioden, av dette noko under halvparten i fylkeskommunane. Sogn og Fjordane sin del av dette etter folketalet er ca 110 nye fagstillingar i fylkeskommunen. Overslaget over stillingsveksten er såleis i overkant av det som fylgjer av måla for opptrappingsplanen.

I fylgje planen har Sogn og Fjordane hatt ein positiv trend i rekruttering av fagfolk. Dette skuldast i stor grad ei rekrutteringspakke for psykisk helsevern som vart gjort gjeldande frå 1989. Røynslene herifrå tilseier at det er viktig å leggje forholda til rette for fagpersonar som ynskjer spesialisering. Tilbod om vidareutdanning og ulike kompetansegjevande tiltak vil i fylgje planen vere viktige virkemiddel for å rekruttere og behalde fagpersonell òg i tida framover.

For å møte dei nye utfordringane er fylkesdirektøren i ferd med å utarbeide nye tiltak for rekruttering og stabilisering av helsepersonell i fylket som vil innehalde både økonomiske, sosiale og kompetansegjevande tiltak.

Sogn og Fjordane har hatt store problem med å rekruttere barnepsykiatrar til fylket, sjølv om det har vore oppretta stilling ved alle dei barne- og ungdomspsykiatriske poliklinikkane. Fylket har no starta eit eige program for å utdanne barnepsykiatrar i samarbeid med Hordaland.


9.   Samla vurdering av planen
Heilskapleg psykiatriplan for Sogn og Fjordane er ein gjennomarbeid plan som er godt overeins med statlege føringar. Planen bør godkjennast som grunnlag for statleg støtte til den vidare utbygginga av tenestetilbodet i fylket.


9.1 Psykisk helsevern for vaksne
Planen går inn for å etablere tre DPS i fylket med klårt definerte opptaksområde. DPS'a i Nordfjord og Indre Sogn skal etter planen vere eigne, sjølvstendige institusjonar. For området Sunnfjord /Ytre Sogn vert DPS'et ein del av Psykiatrisk klinikk ved SSSF saman med fylkesdekkjande postar og tilbod. Helsetilsynet vil rå til at DPS-funksjonane og dei fylkesdekkjande funksjonane vert skilt, med to ulike faglege leiingar innan klinikken.

Planen går inn for at Tronvik psykiatriske behandlingsheim fagleg og administrativt vert ein del av Psykiatrisk klinikk. Etter Helsetilsynet si vurdering vil dette vere ei tenleg organisering.

Sogn og Fjordane vel ein modell med fleire funksjonar enn i andre fylke lagt til DPS. Dette inneber eit høgre tal døgnplassar ved DPS og eit lægre tal døgnplassar på sentralsjukehusnivå enn det opptrappingsplanen legg opp til. Helsetilsynet vil rå til at fylket får høve til å prøve ut denne modellen. Modellen inneber òg eit utvida behandlingstilbod til personar med psykose på DPS-nivå, med ambulante psykoseteam knytt til døgnplassar.

Det er førebels planlagt oppretta svært få dagplassar ved DPS'a. Psykiatrisk behandling skal i større grad verte gitt poliklinisk, ambulant og som dagbehandling, og behovet for dagplassar ved DPS'a må vurderast nærare.


9.2 Psykisk helsevern for barn og ungdom
Organisering av tenestetilbodet i poliklinikkar med definerte opptaksområder er allereie gjennomført i Sogn og Fjordane.

Det er planlagd ein noko stor auke av polikliniske fagstillingar ved poliklinikkane.

Fylket manglar ungdomspsykiatrisk avdeling. Helsetilsynet gjev si fulle støtte til at dette no er ei prioritert satsing innan fylket. At avdelinga organisatorisk vert lagt til SSSF synes formålstenlege.

Det planlagde tal døgnplassar bør aksepterast. Ei utgreiing av behovet for døgnplassar, dagplassar og andre behandlingstilbod til mindre barn bør gjennomførast som foreslått.


9.3   Investeringar
Dei samla planlagde investeringane innan psykisk helsevern er langt over det som fylket kan forvente å få statleg støtte til. Ikkje alle investeringsprosjekta i planen er like godt grunngjeve. Det er ikkje grunnlag for å finansiere alle dei planlagde utbyggingsprosjekta i det omfang som er planlagt med medel frå opptrappingsplanen.


9.4   Tilbod til enkelte brukargrupper
Behovet for framtidig behandlingstilbod til ulike brukargrupper er utførleg omtala i planen. Planen legg særleg vekt på å auke kompetanse innan dei ulike fagfelta og at spesialisert kompetanse i stor grad òg må finnast ved DPS`a og ved dei barne- og ungdomspsykiatisk poliklinikkane.


9.5   Personell
Planen inneheld ei oversikt over det samla behovet for personell innan vaksenpsykiatri og barne- og ungdomspsykiatri samt tiltak for rekruttering og stabilisering . Når det gjeld behovet for legestillingar må departementet kome tilbake til dette, i samråd med Nasjonalt råd for spesialistutdanning av leger og legefordeling.

Bjørg Gammersvik
rådgiver