INNHALD

Åsane bydel har opplagte forbedringsområde i skolehelsetenesta. Det gjeld etablering av likeverdige tilbod i skolehelsetenesta og forsvarleg skolehelseteneste ved alle grunn og vidaregåande skolar, oversyn over helsetilstanden til skoleelevane og risikoforhold i skole/oppvekstmiljøet og internkontroll.

Innan dei reviderte områda er det påpeikt følgjande avvik:

• Åsane bydel har ikkje skolehelseteneste ved alle grunn- og vidaregåande skolar.
  Avvik frå: Forskrift av 23. november 1983 nr 1776 om helsetenester i skolar § 2, jf § 1 og § 6 og Lov av 19. november 1982 nr 66 om helsetenesta i kommunane § 6 –3, tredjeledd.
• Åsane bydel er komen svært kort i arbeidet med å utarbeide internkontrollsystem for helsetenestene.
  Avvik frå: Lov om statleg tilsyn med helsetenesta § 3.

Fylkeslegen har gitt følgjande merknader:

• Kommunehelsetenesta i Åsane bydel har ikkje faste rutinar eller praksis for å skaffe seg oversikt over helsetilstanden til elevane og risikoforhold i skole-/oppvekstmiljøet i bydelen.
• Fordeling av personellressursar og praksis som kan medføre at skolehelsetenesta ikkje gir tilbod i samsvar med Forskrift om helsetenester i skolar av 23. november 1983.

Dato: 29. juni 2000

Formålet med tilsynet er todelt: For det første å bidra til kvalitetsutvikling. For det andre å vurdere korleis verksemda oppfyller krav som følgjer av lover, forskrifter og faglege retningsliner for skolehelsetenesta.

Tilsynet omfatta mellom anna:

• om internkontroll i verksemda er formålstenleg og dekkjande.
• om aktivitetar blir utførte slik dei er framstilte skriftleg og muntleg.
• om verksemda når måla sine og driv verksemda innanfor rammene som styresmaktene har sett.

Tilsynet blei gjennomført ved gransking av dokument, ved intervju og verifikasjon, jf kapittel 6.

• Avvik er definert som mangel på oppfylling av krav som styresmaktene stiller.
• Merknad er tilhøve som ikkje blir omfatta av definisjonen for avvik, men der tilsynet med utgangspunkt i krav som styresmaktene har sett, avdekkjer potensial for betring.

Fram til 01.06.2000 er "Avdeling for forebyggende helsetjenester til barn og unge" organisert i Helse- og sosialavdelinga. Frå 01.06.2000 blir avdelinga ein del av Oppvekstavdelinga.

Bergen kommune v/ Hovudutval for helse- og sosiale tenester godkjende "Tiltaksplan for skolehelsetjenesten 1999 - 2002" i møte 21. januar 1999, sak 17/99. I brev av 29. januar 1999 blei bydelane bedt om å følgje opp tiltaksplanen i forhold til den enkelte skolen.

Tiltaksplanen byggjer på krav til skolehelsetenesta, jf Lov av 19. november 1982 nr 66 om helsetenesta i kommunane og Forskrift av 23. november 1983 nr 1776 om helsetenester i skolar og faglege retningsliner for skolehelsetenesta, jf IK-2617 "Veileder for helsestasjons. og skolehelsetjenesten" frå Statens helsetilsyn.

• Aktuelle lover og forskrifter:
  - Lov av 30. mars 1984 nr 15 om statleg tilsyn med helsetenesta.
  - Lov av 19. november 1982 nr 66 om helsetenesta i kommunane
  - Forskrift av 23. november 1983 nr 1776 om helsetenesta i skolar.
• Rettleiarar, utgreiingar og rundskriv frå Statens helsetilsyn
  - "Veileder for helsestasjons- og skolehelsetjenesten" IK-2617
  - "Veileder i habilitering av barn og unge" IK-2614
  - "Helsefremmende og forebyggende arbeid for barn og unge 0-20 år" IK-2621
  - "Somatiske undersøkelser (helseundersøkelser/screening) av barn og unge 0-20 år" IK-2611
  - "Undersøkelser i helsestasjon og skolehelsetjenesten" IK-2618
  - "Internkontroll og hovedarbeidsområder for skolehelsetjenesten" IK-33/95
• Korrespondanse mellom Åsane bydel og Fylkeslegen.
• Dokumentasjon frå Åsane bydel, jf vedlegg 1.
• Verifikasjon, jf kapittel 6.

• Internkontroll.
  - Lov av 30. mars 1984 nr 15 om statleg tilsyn med helsetenesta § 3.
  - Lov av 19. november 1982 nr 66 om helsetenesta i kommunane.
  - Forskrift av 23. november 1983 nr 1776 om helsetenester i skolar.
• Tilbod om helseundersøkingar og rettleiing til skoleelevar.
  - Forskrift av 23. november 1983 nr 1776 om helsetenester i skolar § 3, jf § 2, andre ledd.
  - Lov av 19. november 1982 nr 66 om helsetenesta i kommunane § 6-3, tredje ledd.
• Strukturert tverretatleg samarbeid.
  - Forskrift av 23. november 1983 nr 1776 om helsetenester i skolar § 3, jf § 2, andre ledd.
  - Lov av 19. november 1982 nr 66 om helsetenesta i kommunane § 6-3, tredje ledd.
• Tilbod til elevar med særskilde behov.
  - Forskrift av 23. november 1983 nr 1776 om helsetenester i skolar § 3, jf § 2 andre ledd.
  - Lov av 19. november 1982 nr 66 om helsetenesta i kommunane § 6-3, tredje ledd.
• Kommunehelsetenesta/skolehelsetenesta sitt oversyn over helsetilstanden til skoleelevane og risikofaktorar i skole/oppvekstmiljø (helseovervaking).
  - Forskrift av 23. november 1983 nr 1776 om helsetenester i skolar § 3, jf § 2, andre ledd.
  - Lov av 19. november 1982 nr 66 om helsetenesta i kommunane § 1-4.
• Rådgjeving til skolen om tilrettelegging for elevar med særskilde behov og informasjon til skolen om helserelaterte forhold.
  - Forskrift av 23. november 1983 nr 1776 om helsetenester i skolar § 3, jf § 2, andre ledd.
  - Lov av 19. november 1982 nr 66 om helsetenesta i kommunane § 6-3, tredje ledd og § 1-4.

Melding om tilsyn blei sendt Åsane bydel 8. mars 2000. Dokumentasjon blei motteken i ekspedisjon av 19. april 2000. Framlegg til program blei oversendt 5. mai 2000. Endeleg program blei sendt 23. mai 2000.

I opningsmøtet 30. mai blei det gitt informasjon frå Fylkeslegen om formålet med og gjennomføringa av tilsynet. Det blei gjennomført sju intervju og verifikasjonar, jf kapittel 6. I sluttmøtet 31. mai gav Fylkeslegen ei oppsummering og presentasjon av resultat. I vedlegg 2 er det gitt eit oversyn over deltakarane ved tilsynet.

• Internkontrollsystem for skolehelsetenesta, oversikt over innhald i internkontrollsystem for helsetenesta i Åsane bydel.
  Resultat:
  - Det blei ikkje lagt fram plan for innhald i eller framdriftsplan for iverksetjing av internkontrollsystem for helsetenestene i Åsane bydel.
  - Frå skolehelsetenesta blei det lagt fram mal for prosedyrar og plan for implementering av "Veileder for helsestasjons- og skolehelsetenesta". Planen skal vere ferdig til juni 2000 med implementering frå hausten 2000. Det blei også lagt fram innhaldsoversikt "Bok 1" (håndbok) og "Bok 2" (internkontrollsystem – styringsdel).
• Samling av skriftlege rutinar for skolehelsetenesta i Åsane bydel.
  Resultat:
  Bydelen har ikkje samling av skriftlege rutinar for skolehelsetenesta.
• Skriftlege rutinar for helseundersøkingar i barne- og ungdomsskolen og vidaregåande skole.
  Resultat:
  Det blei vist til dokumentasjon som Fylkeslegen fekk tilsendt før tilsynet, jf vedlegg 1 dokument nr. 4 (var i bruk i tidlegare Åsane bydel fram til 1998), dokument nr 5 og dokument nr 6. Dokument nr 5 gir opplysningar om arbeid som blir utført i skolehelsetenesta i Åsane bydel skoleåret 1999/2000. Dokument nr 6 gir opplysningar om helseopplysning - grupper/klasseundervisning.
• Tidsplan for gjennomføring av undersøkingar i skolane skoleåret 1999/2000 og 2000/2001.
  Resultat:
  Det blei vist til dokumentasjon som Fylkeslegen fekk tilsendt før tilsynet, jf vedlegg 1, dokument nr. 5.
• Skjema for innhenting av opplysningar om helsetilstand m.v. (dersom skolehelsetenesta i bydelen brukar slike).
  Resultat:
  Det blei lagt fram to skjema til bruk ved skolestart. Ved intervju gjekk det fram at skjema ikkje var kjende eller brukte ved alle skolar.
• Skriftleg informasjon til elevar og føresette om skolehelsetenesta, evt skriftleg informasjon frå skolehelsetenesta til elevar og føresette før helseundersøkingar.
  Resultat:
  Jf resultat av verifikasjon punkt 5.
• Skriftlege rutinar/anna dokumentasjon om korleis elevar og føresette skal få informasjon om resultat av helseundersøkingar.
  Resultat:
  Det blei ikkje lagt fram dokumentasjon, men i intervju kom det fram at det er praksis å informere elevar, føresette og eventuelt skolen. I intervju blei det opplyst at det blir innhenta samtykke frå føresette/elev før informasjon blir gitt vidare.
• Skriftlege rutinar/anna dokumentasjon for korleis elevar og familiar med spesielle behov skal følgjast opp.
  Resultat:
  Det blei ikkje lagt fram skriftlege rutinar og i intervju kom det fram at det er ulik praksis for korleis dette blir gjort.
• Skriftlege avtalar om/retningsliner for tverretatleg samarbeid i helsestasjons- og skolehelsetenesta.
  Resultat:
  Bydelen har ikkje felles retningsliner og i intervju kom det fram at praksis er ulik.
• Rutinar for informasjonsutveksling mellom samarbeidspartar.
  Det er blei lagt fram eit notat av 13.06.94 om samarbeid mellom barnevern, PPT, barnehagar og helsestasjonane/skolehelsetnesta som var i bruk i tidlegare Åsane bydel. Dette er ikkje ført vidare i noverande Åsane bydel.

Avvik frå:

• Forskrift av 23. november 1983 nr 1776 om helsetenester i skolar § 2, jf § 1 og § 6 og
• Lov av 19. november 1982 nr 66 om helsetenesta i kommunane § 6 –3, tredje ledd.

Følgjande observasjonar ligg til grunn for avviket:

• Ved Breimyra ungdomsskole (270 elevar) er det ikkje skolehelseteneste. Det er ikkje lokale ved skolen. Elevane får ikkje tilbod om helseundersøkingar og individuell helseveiledning. Det blir unntaksvis gitt tilbod frå skolehelsetenesta til elevar med særskilde behov. Vaksinar blir gitt.
• Ved U. Phil vidaregåande skole (292 elevar) er det tilbod om 1 time konsultasjonstid hos lege og 1 time hos helsesyster ved Ulset helsestasjon. Elevane får ikkje tilbod om målretta helseundersøkingar eller individuell helseveiledning ut over dette. Det blei opplyst i intervju at skolehelsetenesta i bydelen ikkje har personellressursar til å etablere skolehelseteneste ved denne skolen.
• Ved Åsane vidaregåande skole (360 elevar) har skolelegen i fleire år hatt konsultasjonstid om lag 1,5 timar for veka. Skolen administrerer timebestilling til legen. Sidan 01.04.00 er det helsesyster ved skolen 1 dag kvar veke og elevane får tilbod om open konsultasjon og individuell helseveiledning. Det blir arbeidd for at elevane skal få tilbod om målretta helseundersøking frå hausten 2000.
• Ved Hordvik barneskole (228 elevar) er det ikkje fast skolelege. I sluttmøtet blei det stadfest at mangel på fast lege fører til redusert kontinuitet i tilbodet og at det er uheldig for elevar som treng oppfølging av skolelege.
• Ved Salhus barneskole (84 elevar) er det ikkje lokale til skolehelsetenesta på skolen. Tenestene blir gitt ved Mjølkeråen helsestasjon. Det er eit stykke veg frå Salhus barneskole til helsestasjonen. I sluttmøtet blei det opplyst at ordninga fungerer, men at skolehelsetenesta er mindre synleg og tilgjengeleg på denne barneskolen som følgje av dette.

Avvik frå:

• Lov om statleg tilsyn med helsetenesta §3.

Følgjande observasjonar ligg til grunn for avviket:

• Åsane bydel har ikkje internkontrollsystem for helsetenestene og fører ikkje internkontroll.
• Plan for utarbeiding av og iverksetjing av internkontrollsystem for helsetenestene kunne ikkje verifiserast.
• Det blei opplyst at dette arbeidet er nedprioritert i samband med omorganisering (samanslåing) av to tidlegare bydelar.
• Oppgåver som gjeld etablering av internkontrollsystem er ikkje delegerte frå administrativ leiar. Mellomleiarar definerer utvikling og iverksetjing av internkontrollsystem som del av sine ansvarsområde.
• Frå skolehelsetenesta blei det lagt fram mal for prosedyrar og plan for implementering av "Veileder for helsestasjons- og skolehelsetenesta". Planen skal vere ferdig til juni 2000 med implementering frå hausten 2000. Det blei også lagt fram innhaldsoversikt "Bok 1" (håndbok) og "Bok 2" (internkontrollsystem – styringsdel).
• Alle skolelegane er ikkje trekte med i arbeidet som gjeld utarbeiding av rutinar for å følgje retningslinene i "Veileder for helsestasjons- og skolehelsetjenesten" og internkontrollsystem for skolehelsetenesta. Det er ikkje felles møter for legar og helsesystrer i skolehelsetenesta.
• Helsesystrene har faste møter og etablert praksis for muntleg overføring/formidling av informasjon til kvarandre.

Følgjande observasjonar ligg til grunn for merknaden:

• Det blei opplyst i intervju at dei tilsette i skolehelsetenesta gir råd og formidlar informasjon om helsetilstanden til elevane og risikoforhold i skolemiljøet til skolen (rektor/klassestyrar/rådgjevar i tverretatlege møter).
• Det følgjer av avvik 1 at det ikkje er skolehelseteneste ved alle skolar. Det følgjer av opplysningar i intervju at skolehelsetenesta ikkje har praksis for å systematisere oversikt over helsetilstanden til elevane eller risikoforhold i skole-/oppvekstmiljøet.

• Ved tilsynet låg det heller ikkje føre samla oversyn over innhaldet i skolehelsetenesta ved dei 20 skolane i Åsane bydel og det var utarbeidd få felles skriftlege rutinar for skolehelsetenesta, jfr kapittel 6 resultat av verifikasjonar.
• Kommunehelsetenesta i bydelen har ikkje rutinar for å samle, samanstille og presentere opplysningane om helsetilstanden til elevane og risikoforhold i skole-/oppvekstmiljøet.
• Informasjonen om helsetilstanden til elevane og risikofaktorar i skole/oppvekstmiljøet er ikkje etterspurt frå administrativ leiing i bydelen.

Kommentar:
Bergen kommune har ansvar for å ha oversyn over helsetilstanden i kommunen og dei faktorar som kan virke inn på denne, jfr Lov om helsetenesta i kommunane §1-4. Formålet med skolehelsetenesta er å yte helsefremjande og førebyggjande helsetenester. Det følgjer av Forskrift om helsetenester i skolar §3, jf §2 andre ledd og Lov om helsetenesta i kommunane §1-4 at skolehelsetenesta har plikt til å skaffe seg oversikt over helsetilstanden til barn og unge og faktorar som kan virke inn på helsa deira. For å gi rett tilbod i helsetenesta og medverke til at helsemessige omsyn blir ivaretekne av andre etatar føreset det at skolehelsetenesta/ kommunehelsetenesta har oversyn over helsetilstanden til barn og unge og faktorar i skole-/oppvekstmiljøet.

Ved dette tilsynet blei det teke omsyn til at bydelen har vore i ein etableringsfase etter omorganiseringa 01.01.2000 og at alle oppgåver ikkje har vore like høgt prioriterte eller løyste rett i etterkant av denne.

Følgjande observasjonar ligg til grunn for merknaden:

• Det følgjer av opplysningar tilsende før tilsynet og i intervju at personellressursar i skolehelsetenesta er svært ulikt fordelte ved skolane, jfr vedlegg 3.
• Det blei opplyst i intervju at ressursane er knappe til dømes i høve til samarbeid med skolane og til helseveiledning i grupper.
• Det blei opplyst at det er opp til den enkelte skolelege og helsesyster å prioritere tilbod ut over vaksinasjonar og helseundersøkingar. Bydelen har ikkje gitt retningsliner for korleis skolelegane skal prioritere knappe tidsressursar.
• Det er ikkje felles praksis for korleis barn med spesielle behov skal følgjast opp. Det blei gitt ulike opplysningar om korleis skolehelsetenesta gir råd til skolen om tilrettelegging for integrering av kroniske sjuke elevar. Det følgjer av kapittel 6 "Resultat av verifikasjonar" at skolehelsetenesta i bydelen har få felles skriftlege retningsliner.
• Det blei gitt ulike opplysningar om korleis samarbeidet mellom legar og helsesyster i skolehelsetenesta og fysioterapitenesta er organisert.

Dokumentasjon motteken frå Åsane bydel i ekspedisjon av 19. april 2000:

• Helse- og sosialplan for Åsane bydel 1999 – 2002 (tidlegare bydel 06 Åsane)
• Strategisk plan 1998 – 2001 (tidlegare bydel 05 Eidsvåg/Salhus)
• Tiltaksplan for skolehelsetjenesten 1999 – 2002 for Bergen kommune
• Informasjon til føresette om skolehelsetenesta i Åsane bydel (tidlegare bydel 06)
• Plan for arbeid som blir utført i Åsane bydel i skoleåret 1999/2000
• Plan/oversikt over helseopplysning som skolehelsetjenesten gir i skoler 1999/2000
• Skolehelsetenesta i Åsane bydel (Oversikt over skolar i bydelen med klassetrinn, elevtal, trefftid for lege og helsesyster)
• Åsane bydel, namn på leger og helsesystrer som arbeider i skolehelsetenesta
• Organisasjonskart fram til 01.06.2000
• Organisasjonskart frå og med 01.06. 2000
• Organisasjonskart Avd. for forebyggende helsearbeid for barn og unge
• AMU-sak vedr. funksjonsbeskrivelse (frå Bergen kommune 1989)
• Funksjonsbeskrivelse for helsesyster (fagserie 2/91 Ikkje arbeidet med i bydelen)
• Funksjonsbeskrivelse for leiande helsesyster (fagserie 2/91 Ikkje arbeidet med i bydelen)
• Årsrapport for Avd. forebyggende helsearbeid for Åsane bydel (06)
• Årsmelding 1999 Ung Prevensjon Åsane
• Innsendt statistikk for skolehelsetjenesten i tidlegare bydeler Åsane og Eidsvåg/Salhus
• Arbeidsrutinar mellom skolehelsetjenesten og skolene og eventuelt andre samarbeidspartnarar
• Stillingsbenevnelse for bydelsfysioterapeut, udatert".

• Skjema for innhenting av helseopplysningar frå heimen i samband med skolestartundersøking.
• Skjema "Innkalling til helseundersøkelse" til bruk i samband med skolestartundersøking.

Til stades frå Fylkeslegen:
Helga Arianson, fylkeslege
Margaret Torbjørnsen, fylkessjukepleiar
Anne Grete Robøle, rådgjevar, revisjonsleiar