INNHALD

Innhald i rapporten

Rapporten omtalar avvik og merknad som blei påpeikt innan dei reviderte områda:

• Internkontroll
• Undersøkingar og rettleiing, mellom anna tilbod om individuelle undersøkingar og individuell rettleiing
• Tiltak frå skolehelsetenesta overfor utsette grupper med særleg fokus på tverrfagleg samarbeid og samhandling med skolen
• Helseovervaking

Tilsynet blei utført som systemrevisjon.

Hovudkonklusjon

Det er tilsett kvalifisert personell i alle stillingar i skolehelsetenesta. Alle elevar får tilbod om helseundersøking ved skolestart. Veileder for helsestasjons- og skolehelsetjenesten er kjend og lagt til grunn for tenestene, men alle tilrådde undersøkingar og rettleiing til elevane blir ikkje utført. Innan disponible rammer har skolehelsetenesta prioritert å vere lett tilgjengeleg for elevane. Det er ikkje klart for alt personell i skolehelsetenesta kven som har det medisinsk faglege ansvaret og kva oppgåver som ligg til denne funksjonen.

I vidaregåande skole er det ikkje skolehelseteneste og heller ikkje lokale for dette ved alle skolar. Individuelle tilbod blir i hovudsak gitt til elevar som sjølve oppsøkjer tenesta.

Det er ikkje formalisert tverrfagleg samarbeid ved alle skolar. I høve til identifisering og oppfølging av elevar med særskilde behov er det såleis ikkje systematisk samarbeid med andre etatar. Det medfører mellom anna at skolehelsetenesta ikkje alltid får kjennskap til elevar som treng oppfølging. Helsesystrer i grunnskolen har oversikt over helsetilstanden til elevane og risikofaktorar i skole-/oppvekstmiljøet. Skolehelsetenesta i vidaregåande skole har ikkje same oversikt. Det er mangelfulle rutinar for å systematisere og formidle kunnskap om helsetilstand og risikofaktorar i skole- og oppvekstmiljøet til relevante samarbeidspartnerar og beslutningstakarar.

Tilsynet har avdekt manglar ved bydelens internkontroll med skolehelsetenesta.

Ved tilsynet blei det påpeikt fire avvik. Fylkeslegen gav ein merknad.

Avvika er:

Avvik 1: Det er ikkje strukturert tverrfagleg samarbeid ved alle skolar i bydelen.

Avvik frå: Forskrift om helsetjenester i skoler § 3, 2. punkt, jf. kommunehelsetenestelova § 6-3, 3. ledd

Avvik 2: Det er ikkje klart for alle i skolehelsetenesta i bydelen kven som har det medisinsk-faglege ansvaret for tenesta.

Avvik frå: Forskrift om helsetjenester i skoler § 7, 2. ledd

Avvik 3: Det er ikkje skolehelseteneste og lokale for tenesta ved alle vidaregåande skoler i bydelen.

Avvik frå: Forskrift om helsetjenester i skoler § 2 jf. §§ 1 og 6, og kommunehelsetenestelova §§ 1-3a og 6-3, 3. ledd

Avvik 4: Skolehelsetenesta tilbyr og gjennomfører ikkje alle tilrådde undersøkingar og rettleiing til skoleelevane. Det er ikkje alltid faglege grunngjevingar som ligg til grunn for dette.

Avvik frå: Forskrift om helsetjenester i skoler § 2 jf. §§ 1 og 6, og kommunehelsetenestelova §§ 1-3a og 6-3, 3. ledd

Merknaden er:

Merknad 1: Skolehelstenesta i Arna bydel har mangelfulle rutinar for å skaffe seg oversikt over, systematisere og formidle vidare informasjon om helsetilstanden til elevane og risikoforhold i skole-/oppvekstmiljøet til skolen og bydelen.

Dato: 16. mai 2002

1. Innleiing

Rapporten er utarbeidd etter tilsyn med skolehelsetenesta i Arna bydel, Bergen kommune 15. – 16. april 2002.

Formålet med tilsynet er å få stadfest at verksemda oppfyller krav som følgjer av lover og forskrifter for helsetenestene.

Tilsynet omfatta mellom anna:

• om styringssystemet i verksemda er formålstenleg og dekkjande.
• om aktivitetar blir utførte slik dei er framstilte skriftleg og muntleg.
• om verksemda når måla sine og om verksemda blir driven innanfor rammene som styresmaktene har sett.

Tilsynet blei gjennomført som systemrevisjon, ved gransking av dokument, intervju og verifikasjonar. Verifikasjonar inneber mellom anna å undersøke om rutinar, prosedyrar og instruksar blir følgde i praksis. Rapporten omhandlar avvik og merknader som er avdekte ved tilsynet.

• Avvik er definert som mangel på oppfylling av krav som styresmaktene stiller.
• Merknad er tilhøve som ikkje blir omfatta av definisjonen for avvik, men der tilsynet med utgangspunkt i krav som styresmaktene har sett, avdekkjer potensial for betring.

2. Spesielle forhold

Våren 2001 blei tenestene i Arna bydel målgruppeorganisert med ei oppvekstavdeling og ei helse- og sosialavdeling. Skolehelsetenesta er ein del av oppvekstavdelinga saman med skole, barnehage, barnevern, PPT og kultur.

Bydelen har tre vidaregåande skolar; Arna gymnas (190 elevar), Arna yrkesskole (120 elevar) og Garnes vidaregåande skole (125 elevar). Den eine av desse, Garnes vidaregåande skole, er lokalisert på to ulike plassar; Seimsmark og Garnes. Etter ureviderte nøkkeltal frå Statistisk sentralbyrå (KOSTRA) kommunehelse nivå 2, versjon av 17. april 2002, var netto driftsutgifter i bydelen til Forebygging, skole- og helsestasjonstjeneste pr. innbyggjar 0 –16 år mindre enn gjennomsnittet for Bergen.

3. Dokumentunderlag

Dokumentunderlaget for tilsynet var:

• Aktuelle lover og forskrifter:
  Lov av 30. mars 1984 nr. 15 om statlig tilsyn med helsetjenesten (tilsynslova).
  Lov av 19. november 1984 nr. 66 om helsetjenesten i kommunen (kommunehelsetenestelova
  Lov av 2. juli 1999 nr. 64 om helsepersonell (helsepersonellova).
  Forskrift av 23. november 1983 nr. 1776 om helsetjenester i skoler.
• Rettleiarar, utgreiingar og rundskriv frå Statens helsetilsyn:
  Veileder for helsestasjons- og skolehelsetjenesten IK-2617
  Veileder i habilitering av barn og unge IK-2614
  Helsefremmende og forebyggende arbeid for barn og unge 0-20 år IK-2621
  Somatiske undersøkelser (helseundersøkelser/screening) av barn og unge 0-20 år IK-2611
  Undersøkelser i helsestasjon og skolehelsetjenesten IK-2618
  Internkontroll og hovedarbeidsområder for skolehelsetjenesten IK-33/95
• Korrespondanse mellom Arna bydel og Fylkeslegen, jf. kapittel 5.
• Dokumentasjon frå Arna bydel, jf. vedlegg 1.
• Verifikasjonar, jf. kapittel 6.

4. Omfang

Tilsynet var avgrensa til følgjande tema:

• Internkontroll.
• Undersøkingar og rettleiing, mellom anna tilbod om individuelle helseundersøkingar og individuell rettleiing.
• Tiltak frå skolehelsetenesta overfor utsette grupper med særleg fokus på tverrfagleg samarbeid og samhandling med skolen.
• Helseovervaking

5. Gjennomføring

Tilsynet blei gjennomført som systemrevisjon og omfatta følgjande aktivitetar:

Melding om tilsynet blei sendt 28. februar 2002. Dokumentasjon frå Arna bydel blei motteken i ekspedisjon av 18. mars 2002. Program for tilsynet blei sendt 2. april og korrigert program 9. april 2002.

I opningsmøtet 16. april blei det gitt informasjon frå Fylkeslegen om formålet med og gjennomføringa av tilsynet. Det blei gjennomført sju intervju. I sluttmøtet gav Fylkeslegen ei oppsummering og presentasjon av resultat. I vedlegg 2 er det gitt eit oversyn over deltakarane ved tilsynet. Verifikasjonar som blei utførte går fram av kapittel 6.

6. Resultat av verifikasjonar

Under tilsynet ba Fylkeslegen om å få sjå dei skriftlege retningslinene/prosedyrane for skolehelsetenesta. Det blei lagt fram eit utkast til skriftlege prosedyrar som ikkje var ferdigstilt. Det blei opplyst at det ikkje har vore arbeidd med dette sidan 2000.

7. Avvik

Avvik 1: Det er ikkje strukturert tverrfagleg samarbeid ved alle skolar i bydelen.

Avvik frå:

• Forskrift om helsetjenester i skoler § 3, 2. punkt, jf. kommunehelsetenestelova § 6-3, 3. ledd

Følgjande observasjonar ligg til grunn for avviket:

• Det blei opplyst i intervju at det ikkje er strukturert og formalisert samarbeid mellom skolehelsetenesta, skolen, PPT, barnevern og tannhelsetenesta ved sju av skolane i bydelen, jf. vedlegg 3. Ein skole sender innkalling til møte, men skolehelsetenesta har av omsyn til andre oppgåver ikkje prioritert å delta på møta som og er lagt til andre dagar enn skolehelsetenesta er til stades ved skolen.
• Det blei opplyst i intervju at skolehelsetenesta ikkje har tilfredsstillande rutinar for samarbeid med andre etatar, til dømes om elevar med særlege behov som treng oppfølging av skolehelsetenesta, alternativt som treng oppfølging av andre. Tilsette i skolen informerer i blant personell i skolehelsetenesta om einskilde elevar med ulike slag problem. Vidare blei det opplyst at det kan vere noko tilfeldig kva elevar skolehelsetenesta kjem i kontakt med og at skolehelsetenesta ikkje alltid har kapasitet til å følgje opp alle elevar med særlege behov som tenesta kjenner til.
• Det er ikkje klart kva instans/etat som har ansvar for at det blir oppretta ansvarsgrupper for elevar med samansette problem som ikkje har fått oppretta slik gruppe ved helsestasjonen. Det blei opplyst at det truleg er barn med psykososiale problem/psykisk sjukdom som kunne ha nytte av ansvarsgruppe, men som ikkje har det.

Avvik frå:

• Forskrift om helsetjenester i skoler § 7, 2. ledd

Følgjande observasjonar ligg til grunn for avviket:

• I intervju blei det gitt ulike opplysningar om kven som har det medisinsk-faglege ansvaret for skolehelsetenesta.
• Bydelen har ikkje gitt mandat eller stillingsbeskriving til skolelegane.

Avvik 3: Det er ikkje skolehelseteneste og lokale for tenesta ved alle vidaregåande skoler i bydelen.

Avvik frå:

• Forskrift om helsetjenester i skoler § 2 jf. §§ 1 og 6, og
• kommunehelsetenestelova §§ 1-3a og 6-3, 3. ledd

Følgjande observasjonar ligg til grunn for avviket:

• Ved Garnes vidaregåande skole, avdeling Garnes er det ikkje lokale for skolehelsetenesta. Skolehelsetenesta har ikkje trefftider ved avdeling Garnes. Helsesyster er på avdeling Seimsmark ein gong pr. månad. Elevane ved Garnes vidaregåande kan ta kontakt med personell i skolehelsetenesta når dei er på Arna gymnas som ligg om lag 2 km unna. Det blei opplyst i intervju at elevane i liten grad nyttar dette tilbodet.
• For elevar ved dei to andre vidaregåande skolane gav skolehelsetenesta hausten 2001/våren 2002 tilbod om gruppesamtaler om seksuelt overførbare sjukdomar, kosthald og rus. Elevar ved Garnes vidaregåande skole fekk ikkje dette tilbodet.
• I sluttmøtet blei det opplyst at skolehelsetenesta frå før har minst kjennskap til elevane ved denne skolen.
• Av dokumentasjon motteken før tilsynet gjekk det fram at helsesyster og lege er på dei vidaregåande skolane på kvar sine dagar, jf. vedlegg 3.

Avvik frå:

• Forskrift om helsetjenester i skoler § 2 jf. §§ 1 og 6, og
• kommunehelsetenestelova §§ 1-3a og 6-3, 3. ledd

Følgjande observasjonar ligg til grunn for avviket:

• Det gjekk fram av intervju og dokumentasjon motteken før tilsynet, i brev av 18. mars 2002, at skolehelsetenesta ikkje gir tilbod om og gjennomfører alle undersøkingar og rettleiing til skoleelevane som er tilrådd i Veileder for helsestasjons- og skolehelsetjenesten (IK-2617). Dette gjeld tilbod på 3, 6, 7 og 8. klassetrinn og i vidaregåande skole.
• Skriftlege rutinar for skolehelsetenesta kunne ikkje verifiserast, jf. resultat av verfikasjonar punkt 6.
• I intervju blei det opplyst at skolehelsetenesta i vidaregåande skole ikkje har høve til å gi tilbod om individuell rettleiing til alle elevar. Innan dei tilgjengelege rammene prioriterer helsesyster individuelle konsultasjonar for elevar som sjølve oppsøkjer skolehelsetenesta og for elevar som det blir gitt særskilt melding om. Skolelege har delteke i samtalegrupper saman med helsesyster. Tilbodet om samtalegrupper for elevar i vidaregåande skole skoleåret 2001/2002 blei avslutta i februar 2002, jf. avvik 2 punkt 2. Av omsyn til andre oppgåver blir dette tilbodet ikkje gjennomført resten av skoleåret.

Kommentar:
Rettleiar frå Statens helsetilsyn er i utgangspunktet ikkje direkte rettsleg bindande for helsetenesta, men inneheld faglege tilrådingar. I rettleiaren omtalar Helsetilsynet ein praksis eller framgangsmåte som er basert på kva som er god praksis på det aktuelle fagområdet. Helsetilsynet seier altså noko om kva som er fagleg forsvarleg etter helselovgjevinga. Dersom ein vel ein praksis som i vesentleg grad avvik frå rettleiaren må dette vere fagleg grunngitt.

8. Merknad

Merknad 1: Skolehelsetenesta i Arna bydel har mangelfulle rutinar for å skaffe seg oversikt over, systematisere og formidle vidare informasjon om helsetilstanden til elevane og risikoforhold i skole-/oppvekstmiljøet til skolen, bydelen og kommunen.

Følgjande observasjonar ligg til grunn for merknaden:

• Det gjekk fram av intervju at helsesystrer ved grunnskolane i bydelen har god oversikt over helsetilstanden til elevane og risikoforhold i skole-/oppvekstmiljøet, blant anna ved at same helsesyster følgjer barna frå helsestasjon til skolehelseteneste og ved at det blir innhenta helseopplysningar på enkelte klassetrinn. Det er ikkje rutinar for å oppsummere/systematisere og formidle denne kunnskapen som grunnlag for meir samla oversyn over helseproblem og risikoforhold til skolane, bydelen eller kommunen. Skolehelsetenesta har ikkje fått spørsmål om å gi slik informasjon og har dei siste åra ikkje utarbeidd årsrapport då dette ikkje var etterspurt.
• Skolehelsetenesta har avgrensa oversikt over helsetilstanden til elevane i vidaregåande skole, særleg for elevar ved Garnes vidaregåande, jf. avvik 3.

Vedlegg 1

DOKUMENTASJON FRÅ ARNA BYDEL VEDLAGT BREV AV 18. MARS 2002

• Opplysningar om organisering av Arna bydel, oppvekstavdeling og helse- og sosialavdeling
• Utskrift av 18. mars 2002 frå heimesida til Bergen kommune "Hvem og hvor" i Arna bydel
• Organisasjonskart pr. september 2001 for Arna bydel
• Utskrift frå "Kvalitetshåndbok for helse og sosiale tjenester", del A " Tjenestebeskrivelse – Forebyggende helsearbeid for barn og unge", utgåve 1, ikkje godkjent, datert 6. november 2000
• Opplysningar om skoler i Arna og tal på elevar pr. 1. mars 2002
• Opplysningar om legar og helsesyster, trefftid og timetal pr. veke ved kvar skole
• Opplysningar om helseundersøkingar som blir utførte
• Kort omtale av møtepunkt for tenestestad, hjelpetenester og oppvekstavdeling
• Årsmelding 2000 for helse og sosiale tenester i Arna bydel

Kartlegging av skolehelsetenesta i Hordaland 2001, svar av 11. desember 2001 frå Arna bydel

• Kopi av "Arbeidsnotat - fra fagseminar – mandag 121101 – ungdomskolegruppen", datert 26. november 2001
• Kopi av informasjonsfolder om skolehelsetjenesten m/ skjema "Helseopplysninger fra hjemmet" utarbeidet av Bergen kommune

Vedlegg 2

Frå Fylkeslegen i Hordaland: