INNHALD

Innhald i rapporten

Rapporten omtalar avvik og merknader som blei påpeikt innan dei reviderte områda:

• Internkontroll, herunder ansvar, organisering og fagleg innhald.
• Undersøkingar og rettleiing, mellom anna tilbod om individuelle undersøkingar og individuell rettleiing.
• Tiltak frå skolehelsetenesta overfor utsette grupper med særleg fokus på tverrfagleg samarbeid og samhandling med skolen.
• Helseovervaking

Hovudkonklusjon

Veileder for helsestasjons- og skolehelsetjenesten er kjend og lagt til grunn for skolehelsetenesta. Alle elevar får tilbod om helsekontroll før skolestart. Vidare oppfølging/behandling av enkeltelevar blir gjort av fastlege etter initiativ frå helsesyster eller foreldre. Det er ikkje klart kven som har det medisinsk faglege ansvaret for skolehelsetenesta. Lege deltek ikkje i skolehelsetenesta sitt arbeid ved skolane. Ut frå opplysningar som blei gitt ved tilsynet, er tilbod frå skolehelsetenesta i hovudsak individretta. Det er ikkje strukturert tverrfagleg samarbeid eller høvelege lokale ved alle skolane, noko som kvar for seg og saman, medverkar til at helsesystrene bli mindre tilgjengelege for elevar, tilsette ved skolane og andre samarbeidspartnarar. Det har også innverknad på i kva grad elevar med særskilte behov blir identifiserte og følgde opp.

Ved tilsynet blei det påpeikt tre avvik. Fylkeslegen gav to merknader.

Avvika er:

Avvik 1: Det er ikkje strukturert tverrfagleg samarbeid ved alle skolar.

Avvik frå: Forskrift om helsetjenester i skoler § 3, 2. punkt, jf. kommunehelsetenestelova § 6-3, 3. ledd.

Avvik 2: Skolehelsetenesta disponerer ikkje tilfredsstillande lokale ved alle skolar.

Avvik frå: Forskrift om helsetjenester i skoler § 6.

Avvik 3: Lege deltar ikkje i individ- eller grupperetta arbeid ved skolane. Det er uavklara kven som har det medisinsk faglege ansvaret for skolehelsetenesta.

Avvik frå: Forskrift om helsetjenester i skoler § 7.

Merknadene er:

Merknad 1: Skolehelsetenesta har ikkje rutinar for å systematisere og formidle informasjon om helsetilstand og risikofaktorar i skolemiljøet til samarbeidspartnarar eller leiinga i kommunen.

Merknad 2: Det er mangelfulle rutinar for å identifisere elevar med særlege behov.

Dato: 24. mai 2002

1. Innleiing

Rapporten er utarbeidd etter tilsyn med skolehelsetenesta i Meland kommune 25. april 2002.

Formålet med tilsynet er å få stadfest at verksemda oppfyller krav som følgjer av lover og forskrifter for helsetenestene.

Tilsynet omfatta mellom anna:

• om styringssystemet i verksemda er formålstenleg og dekkjande.
• om aktivitetar blir utførte slik dei er framstilte skriftleg og muntleg.
• om verksemda når måla sine og om verksemda blir driven innanfor rammene som styresmaktene har sett.

Tilsynet blei gjennomført som systemrevisjon, ved gransking av dokument og intervju.

• Avvik er definert som mangel på oppfylling av krav som styresmaktene stiller.
• Merknad er tilhøve som ikkje blir omfatta av definisjonen for avvik, men der tilsynet med utgangspunkt i krav som styresmaktene har sett, avdekkjer potensial for betring.

2. Spesielle forhold

Kommunen har fire barneskolar, ein ungdomsskole og ein kombinert barne- og ungdomsskole. Samla elevtal er ca. 930.

3. Dokumentunderlag

Dokumentunderlaget for tilsynet var:

• Aktuelle lover og forskrifter:
  Lov av 30. mars 1984 nr. 15 om statlig tilsyn med helsetjenesten (tilsynslova).
  Lov av 19. november 1984 nr. 66 om helsetjenesten i kommunene (kommunehelsetenestelova).
  Lov av 2. juli 1999 nr. 64 om helsepersonell (helsepersonellova).
  Forskrift av 23. november 1983 nr. 1776 om helsetjenester i skoler.
• Rettleiarar, utgreiingar og rundskriv frå Statens helsetilsyn:
  Veileder for helsestasjons- og skolehelsetjenesten IK-2617
  Veileder i habilitering av barn og unge IK-2614
  Helsefremmende og forebyggende arbeid for barn og unge 0-20 år IK-2621
  Somatiske undersøkelser (helseundersøkelser/screening) av barn og unge 0-20 år IK-2611
  Undersøkelser i helsestasjon og skolehelsetjenesten IK-2618
  Internkontroll og hovedarbeidsområder for skolehelsetjenesten IK-33/95
• Korrespondanse mellom Meland kommune og fylkeslegen jf. kapittel 5.
• Dokumentasjon frå Meland kommune jf. vedlegg 1.

4. Omfang

Tilsynet var avgrensa til følgjande tema:

• Internkontroll, herunder ansvar, organisering og fagleg innhald.
• Undersøkingar og rettleiing, mellom anna tilbod om individuelle undersøkingar og individuell rettleiing.
• Tiltak frå skolehelsetenesta overfor utsette grupper med særleg fokus på tverrfagleg samarbeid og samhandling med skolen.
• Helseovervaking

5. Gjennomføring

Melding om tilsynet blei sendt 13. mars 2002. Dokumentasjon frå Meland kommune blei motteken i ekspedisjon av 19. mars 2002. Program for tilsynet blei sendt 3. april 2002. I opningsmøtet 25. april gav fylkeslegen informasjon om formålet med og gjennomføringa av tilsynet. Det blei gjennomført 5 intervju. I sluttmøtet gav fylkeslegen ei oppsummering og presentasjon av resultat. I vedlegg 2 er det gitt eit oversyn over deltakarane ved tilsynet.

6. Avvik

Avvik 1: Det er ikkje strukturert tverrfagleg samarbeid ved alle skolar.

Avvik frå:

• Forskrift om helsetjenester i skoler § 3, 2. punkt, jf. kommunehelsetenestelova § 6-3, 3. ledd.

Følgjande observasjonar ligg til grunn for avviket:

• Det gjekk fram av tilsendt dokumentasjon og blei opplyst i intervju at det ikkje er strukturert og formalisert samarbeid mellom skolehelsetenesta, skolen, PPT, barnevern og tannhelsetenesta ved tre av skolane i bydelen, jf. vedlegg 3.
• Det blei opplyst i intervju at elevar med fysisk funksjonshemming har ansvarsgrupper. Kommunen har eigen stilling/funksjon for å koordinere dette arbeidet. Tverrfagleg samarbeid om elevar med andre problem er vanskeleg å få til, og kommunikasjon og informasjonsutveksling mellom etatane lir under dette. Det er ikkje alltid klart for helsesyster om det er PPT eller barnevern som skal/bør kontaktast. Det blei opplyst at både skolehelsetenesta og barnevern arbeider i høve til enkeltelevar utan at dette er koordinert.

Avvik frå:

• Forskrift om helsetjenester i skoler § 6.

Følgjande observasjonar ligg til grunn for avviket:

• Det manglar lokale ved barneskolane Flatøy skole (45 elevar) og Sagstad skole (230 elevar), jf. vedlegg 3. Ved ein tredje skole må lokale tingast på førehand, og helsesyster må legge opp aktiviteten ved skolen i høve til når det er ledig.
• Det blei opplyst i intervju at mangel på høvelege lokale medverkar til at skolehelsetenesta/helsesyster blir mindre synleg og tilgjengeleg for elevane. Ved fire skolar har helsesyster ikkje faste trefftider, jf. vedlegg 3.

Avvik frå:

• Forskrift om helsetjenester i skoler § 7.

Følgjande observasjonar ligg til grunn for avviket:

• Det går fram av Kvalitetssystem og prosedyresamling for Frekhaug legekontor, Dokument Kommunale/offentlige oppgaver, godkjent 15. august 2001, at det er sett av i alt to timar pr. veke til skolehelseteneste. Ein av legane er sett opp med denne funksjonen. I intervju er det opplyst at kommunen har inngått avtale om i alt tre timar pr veke til offentleg allmennmedisinsk arbeid i skolehelsetenesta.
• I kommunalavdeling helse og sosial er kommuneoverlege og leiande helsesyster organisert på linje. Kommuneoverlegen har ikkje formelt ansvar for skolehelsetenesta.
• Det blei opplyst i intervju og i sluttmøtet at det ikkje er avklara kva lege som har det medisinsk faglege ansvaret for skolehelsetenesta. Lege deltek ved "skolestartundersøking" på helsestasjon før skolestart. Etter dette har lege ingen strukturert eller formalisert kontakt med elevane. Lege er ikkje ute på skolane, til dømes i samband med undervisning eller rettleiing til elevar eller skole. Lege er primært rådgjevar for helsesyster. Ved behov kan helsesyster tinge time for elevar hos fastlege. Det er ikkje faste møte mellom lege og helsesyster. Problem kan leggast fram for legen i samband med helsestasjonsarbeid eller dersom det er tid mellom konsultasjonar på legekontoret.
• Det blei opplyst i intervju at ikkje alle elevar og foreldre opplever skolehelsetenesta som eit medisinsk lågterskel tilbod, all den tid dei likevel må tinge time hos fastlege på vanleg måte. Det blir også opplyst at det er uavklara når elevane skal betale for legekonsultasjon og når det er gratis. Fastlege tar seg av all oppfølging/behandling av enkeltelevar. Det er også fastlege som deltar i ansvarsgrupper.

7. Merknad

Merknad 1
Skolehelsetenesta har ikkje rutinar for å systematisere og formidle informasjon om helsetilstand og risikofaktorar i skolemiljøet til samarbeidspartnarar og leiinga i kommunen.

Følgjande observasjonar ligg til grunn for merknaden:

• Det blir gjennomført kartleggingsundersøking (spørjeskjema) i samband med skolestart og i åttande klasse. Svara blir brukte som utgangspunkt for individuell oppfølging av kvar enkelt elev. Informasjonen blir ikkje samanstilt og nytta som del av grunnlag for planlegging av tilbodet til barne- og ungdomsgruppa. Slik informasjon har heller ikkje vore etterspurt av skolane eller leiinga i kommunen.
• Det blei opplyst at helsesystrene i ulike samanhengar har formidla sine inntrykk av aktuelle problemstillingar i barne- og ungdomsmiljøet, mellom anna i samband med oppretting av ny 50 % stilling for helsesyster.

Følgjande observasjonar ligg til grunn for merknaden:

• Det blei opplyst i intervju at skolehelsetenesta blir "lite synleg" og opplevd som lite tilgjengeleg for elevar, foreldre og skole der det ikkje er faste treffetider.
• Mangel på tverrfaglege team, og mangel på rutinar for tilvising og kommunikasjonsutveksling mellom etatane aukar risiko for at elevar som treng støtte ikkje blir fanga opp, jf. avvik 1.

Vedlegg 1

DOKUMENTASJON FRÅ MELAND KOMMUNE

• Prosedyre for skolestartundersøkelse, ikkje datert og godkjent
• Skulehelsetenesta, standardbrev for informasjon til foreldre / føresette ved skolestart
• Skulehelsetenesta, standardskjema for innhenting av helseopplysningar i samband med skolestartundersøking
• Vurdering av lengdemål oppfølging / henvisning, ikkje datert og signert
• Sjekkliste for oppfølging / henvisning ved 5 år skolestartundersøkelsen
• Prosedyre for helseundersøkelse 3. klasse - 8 år, ikkje datert og godkjent
• Skulehelsetenesta, standardbrev for informasjon til foreldre / føresette om helsekontakt i 3. klasse
• Skulehelsetenesta, standardbrev for informasjon til foreldre / føresette om poliovaksine
• Prosedyre for 6. klasse DT- vaksinering og evt. helseopplysning, ikkje datert og godkjent
• Skulehelsetenesta, standardbrev for informasjon til foreldre / føresette om difteri / stivkrampevaksine
• Prosedyre for helsekontakt 12 år – 7. klasse, ikkje datert og godkjent
• Standardbrev for informasjon til foreldre / føresette om MMR- vaksine
• Prosedyre for målrettet helseundersøkelse 8. klasse, ikkje datert og godkjent
• Standardbrev for informasjon til foreldre / føresette om utfylling av helseskjema i løpet av 8. klasse
• Skulehelsetenesta, helseskjema 8. klasse
• Sjekkliste for målrettet helseundersøkelse 8. klasse
• Prosedyre for helsekontakt 14 år – 9. klasse, ikkje datert og godkjent
• Standardbrev for informasjon til foreldre / føresette om vaksinering mot tuberkulose (BCG)
• Prosedyre for helsekontakt 15. år – 10. klasse, ikkje datert og godkjent
• Standardbrev for informasjon til foreldre / føresette om tilbod om påfyllingsdose av Poliovaksine til elevar i 10. klasse
• Prosedyre for intern henvisning innen skolehelsetjenesten, ikkje datert og godkjent
• Prosedyre for vurdering og oppfølging av fysioterapeut angående barn i skolehelsetjenesten, ikkje datert og godkjent
• Prosedyre for medisinering av barn i skole, barnehage, avlastningshjem etc.
• Medisinskjema
• Mal for årsrapport for skolehelsetjenesten
• Utfylt svarskjema og vedlagte kommentarar, fylkeslegens kartlegging av skolehelsetenesta i Hordland desember 2001
• Forslag til retningslinjer for arbeidet i helseteam for Sagstad barneskule
• Samarbeidsrutinar mellom skulehelsetenesta, skulane, PPT, barnevern og andre samarbeidspartnerar
• Oversyn skolar, tal på elevar og helsesyster ved kvar skole
• Årsrapport for legetenesta 2001
• Årsmelding Frekhaug helsestasjon 2001
• Aktivitetsplan skuleåret 2001 –2002 Meland kommune

Motteke ved tilsynet:

• Seks dokument frå Kvalitetssystem og prosedyresamling for Frekhaug legekontor:
• Type praksis. Godkjent 15.08.01 av kommuneoverlegen.
• Registrering av aktiviteten i praksisen. Godkjent 15.08.01 av kommuneoverlegen.
• Praksisomfang / nedslagsfelt. Godkjent 15.08.01 av kommuneoverlegen.
• Kommunale / offentlige oppgaver. Godkjent 15.08.01 av kommuneoverlegen.
• Ansvarsforhold / driftsform. Godkjent 15.08.01 av kommuneoverlegen.
• Ansettelsesavtaler og stillingsinstrukser. Godkjent 08.08.01 av kommuneoverlegen.

Vedlegg 2

Frå Fylkeslegen i Hordaland:
Rådgjevar Anne Grete Robøle, revisjonsleiar
Førstekonsulent Anne Kristine Breivik, revisor
Ass. fylkeslege Agnes Maria Stafsnes, revisor
Rådgjevar Grete Riise, observatør

Vedlegg 3

* Nøyaktig timetal kan ikkje opplysast. Skolehelsetenesta viser til dei opplysningane som blei gitt i samband med Fylkeslegens kartlegging av skolehelsetenesta i Hordaland 2001:

Oppgåver utført av helsesystrene:

• Faste trefftider for elevane på ungddomsskolane. Dette er prioritert.
• Vaksinasjonsprogram er gjennomført, og den nye rettleiaren er følgd med omsyn til samtalar og andre rutineundersøkingar i barne- og ungdomsskulen.
• Det er gjennomført undervisning i barne- og ungdomsskolen om pubertet, samliv/seksualitet og spiseforstyrringar. Samtalegruppe er etablert i 10. klasse.
• Samtalar med elevar/foreldre etter førespurnad frå elevar, foreldre eller skole.