Innhald i rapporten
1. Innleiing
2. Spesielle forhold
3. Dokumentunderlag
4. Omfang
5. Gjennomføring
6. Resultat av verifikasjonar
7. Avvik
8. Merknad
9. Deltakarar ved tilsynet

Vedlegg - Dokumentasjon

Innhald i rapporten

Helsetilsynet i Hordaland gjennomførte tilsyn med helsetenester til barn og unge med psykiske problem i Stord kommune den 18. og 19. mars 2003. Tilsynet omfatta ikkje helsetenestene i område Sagvåg.

Tilsynet blei utført som systemrevisjon og omfatta følgjande tema:

• om helsetenesta sikrar individuell undersøking, rettleiing og oppfølging av barn og unge med psykiske problem
• om helsetenesta sikrar at samarbeid kring barn og unge med psykiske problem blir ivaretatt
• om barn og unge med psykiske problem som har behov for langvarige og koordinerte tenester får individuell plan

Rapporten omtaler avvik og merknad som blei påpeikt ved tilsynet.

Hovudkonklusjon:

Rettleiar for helsestasjon og skolehelsetenesta frå Statens helsetilsyn er lagt til grunn for verksemd ved helsestasjon og i skolehelsetenesta. Frå hausten 2003 blir det gitt tilbod om skolestartundersøking i løpet av første skoleår. Målretta helseundersøkingar blir utførte etter behov. Etter innføring av fastlegeordninga er det fastlege som har hovudansvar for oppfølging av barn og unge med helseproblem og som ved behov skal tilvise til barne- og ungdomspsykiatrisk poliklinikk. Informasjons- og samarbeidsrutinar i høve til naudsynt tverrfagleg samarbeid med helsestasjon og skolehelsetenesta er ikkje avklart.

Kommunen har i lengre tid hatt skriftlege rutinar for oppretting av kontaktgrupper og utarbeiding av individuelle re-/habiliteringsplanar og rutinar for samarbeid kring sterkt funksjonshemma brukarar som treng hjelp frå fleire einingar. Individuelle planar for barn og unge med psykiske problem som treng langvarige og koordinerte tenester blei ikkje lagt fram.

Ved tilsynet blei det påpeikt to avvik og gitt ein merknad.

Avvik 1: Det er ikkje utarbeidd individuell plan for barn og unge med psykiske problem som har behov for langvarige og koordinerte tenester.

Avvik frå: Lov om helsetjenesten i kommunene § 6-2 a, jf Forskrift om individuell plan § 5 og § 6.

Avvik 2: Skolehelsetenesta har ikkje strukturert tverrfagleg og tverretatleg samarbeid ved alle skolar.

Avvik frå: Lov om helsetjenesten i kommunene § 6-3, jf Forskrift om helsetjenester i skoler § 3 og Lov om statlig tilsyn med helsetjenesten § 3

Merknaden er:

Enkelte barn og unge med psykiske problem er ikkje undersøkte av lege før dei blir tilviste til barne- og ungdomspsykiatrisk poliklinikk.

Dato: 9. mai 2003

Rapporten er utarbeidd etter tilsyn i Stord kommune 18. og 19. mars 2002. Tema for tilsynet var helsetenester til barn og unge med psykiske problem.

Tilsynet er ein del av vidareføringa av det landsomfattande tilsyn med helsetenestene til barn og unge med psykiske problem som blei gjennomført i 2002. Dette tilsynet er retta både mot helsetenestene i kommunane og spesialisthelsetenesta. Tilsynet i Stord kommune inngår i planlagde tilsyn med helsetenesta som Helsetilsynet i Hordaland gjennomfører inneverande år.

Formålet med systemrevisjonen er å vurdere korleis verksemda gjennom sin internkontroll ivaretek ulike krav som styresmaktene har sett. Revisjonen omfatta undersøking av om:

• aktivitetar blir utførte slik dei er nedskrivne og omtalte
• verksemda driv innanfor dei rammene som styresmaktene har sett.

Tilsynet blei gjennomført som systemrevisjon, ved gransking av dokument, intervju og verifikasjonar. Verifikasjonar inneber å undersøke om rutinar, prosedyrar og instruksar blir følgde i praksis. Rapporten omhandlar avvik og merknader som er avdekte ved tilsynet.

• Avvik er definert som mangel på oppfylling av krav som styresmaktene stiller.
• Merknad er tilhøve som ikkje blir omfatta av definisjonen for avvik, men der tilsynet med utgangspunkt i krav som styresmaktene har sett, avdekkjer potensial for betring.

Stord kommune har i overkant av 16 300 innbyggjarar, av desse er det om lag 4 650 barn under 18 år. I kommunen er det 10 grunnskolar med i overkant av 2 600 elevar. Kommunen har to vidaregåande skolar med om lag 800 elevar.

Einingsleiar for førebyggjande helsetenester har ansvar for innhald i helsestasjons- og skolehelsetenesta i heile kommunen. Frå 1. september 2003 blir eining for førebyggjande helsetenester, barnevern, PPT og sosialtenester organiserte i same eining med ein felles leiar.

Ved helsestasjon er det helsesøster og lege. Skolelege har medisinsk fagleg ansvar for skolehelsetenesta og deltek ved skolestartundersøking. Elevar i ungdomsskolen kan få time hos skolelege dersom aktuelle problemstilling er enkel, relatert til skolesituasjonen og skolelegen har tid. Etter innføring av fastlegeordninga er det fastlegen som skal følgje opp elevar med helseproblem og elevar/foreldre blir i all hovudsak viste til fastlege. Det gjeld også ved legeundersøking som del av målretta undersøking i skolehelsetenesta.

Helsesøster har fast trefftid ved kvar skole. I vidaregåande skole gjev helsesøster inneverande skoleår tilbod om, men gjennomfører ikkje individuelle samtaler med alle elevar i 1. klasse, jf. prosedyre av 10. februar 2003 om individuelle samtaler med elevar på grunnkurs. Det blir prioritert å følgje opp elevar med tidlegare kjende problemstillingar. Problemstillingar som elevar i vidaregåande tek opp ofte, gjeld angst, depresjon, spiseforstyrring og av og til rusproblematikk.

Etter at tilsynet var gjennomført (19. mars) mottok Helsetilsynet i Hordaland informasjon frå kommunen om ”Administrativt psykiatriteam”. Det blei opplyst at denne gruppa i all hovudsak har hatt fokus på planarbeid og tilbod til vaksne med psykisk sjukdom.

Tilsynet med helsetenester til barn og unge med psykiske problem omfatta ikkje område Sagvåg.

Dokumentunderlaget for tilsynet var:

1. Aktuelle lover og forskrifter:

• Lov om statlig tilsyn med helsetjenesten av 30. mars 1984
• Lov om helsetjenesten i kommunene av 19. nov. 1982
• Lov om pasientrettigheter av 2. juli 1999
• Lov om helsepersonell av 2. juli 1999
• Lov om psykisk helsevern av 2. juli 1999
• Forskrift om helsestasjonsvirksomhet av 23. nov. 1983
• Forskrift om helsetjenester i skoler av 23. nov. 1983
• Forskrift om individuelle plan etter helselovgivningen av
  8. juni 2001
• Forskrift om fastlegeordning i kommunene av 14. april 2000 nr. 328
• Forskrift om internkontroll i sosial- og helsetjenesten av 20. desember 2002 nr. 1731

2. Korrespondanse mellom Stord kommune og Helsetilsynet i Hordaland, jf. kap. 5.

3. Oversikt over dokumentasjon som er motteken frå Stord kommune går fram av vedlegg 1.

Tilsynet var avgrensa til følgjande tema:

• om helsetenesta sikrar systematisk individuell undersøking, rettleiing og oppfølging av barn og unge med psykiske problem
• om helsetenesta sikrar at samarbeid kring barn og unge med psykiske problem blir ivaretatt
• om barn og unge med psykiske problem som har behov for langvarige og koordinerte tenester får individuell plan

Tilsynet blei gjennomført som systemrevisjon og omfatta følgjande aktivitetar:

Revisjonsvarsel blei sendt 18. januar 2003.

Opningsmøte blei halde 18. mars 2003.

Program blei sendt 25. februar og korrigert program 10. mars 2003.

Intervju: 8 personar blei intervjua. Av desse var det eitt telefonintervju den 11. mars 2003.

Verifikasjonar: Sjå omtale i kapittel 6.

Sluttmøte blei halde 19. mars.

I brev av 10. mars 2003 til Stord kommune bad Helsetilsynet i Hordaland om å få lagt fram pasientjournalar til barn og unge som var tilviste til Barne- og ungdomspsykiatrisk poliklinikk Stord etter 1. mars 2002, og dei 10 sist utarbeidde individuelle planane for barn og unge med psykiske problem.

6.1 Pasientjournalar

• Det blei lagt fram pasientjournalar til 14 barn. Av desse var 13 av barna tilviste til BUP og eitt barn var tilvist PPT.
• I pasientjournalane blei det sett etter om lege hadde vurdert pasientane før tilvisinga til spesialisthelsetenesta.
• Vurdering av lege[1] før tilvising til barne- og ungdomspsykiatrisk poliklinikk og eventuell tilbakemelding frå fastlege kunne ikkje verifiserast i framlagde pasientjournalar. Det mangla opplysning om kven som var fastlege i 12 av pasientjournalane.
• Det blei sett etter om det låg føre vurdering/epikrise frå barne- og ungdomspsykiatrisk poliklinikk.
• Det var epikrise frå barne- og ungdomspsykiatrisk poliklinikk i to pasientjournalar.

6.2. Individuelle planar

Individuelle planar for barn og unge med psykiske problem og som treng langvarige og koordinerte tenester blei ikkje lagt fram.

Avvik 1 Det er ikkje utarbeidd individuelle planar for barn og unge med psykiske problem som har behov for langvarige og koordinerte tenester

Avvik frå:

• Lov om helsetjenesten i kommunene § 6-2 a, jf Forskrift om individuell plan § 5 og § 6.

Følgjande observasjonar ligg til grunn for avviket:

• Individuell planar for barn og unge med psykiske problem som treng langvarige og koordinerte tenester blei ikkje lagt fram, jf. kapittel 6.2.
• For ein del barn og unge med andre helseproblem og behov for koordinerte tenester er det utarbeidd individuelle re-/habiliteringsplanar[2]. I intervju blei det opplyst at planen skal gje brukar oversikt over tenestetilbod, men at planen er av liten praktisk nytte for helsestasjon og skolehelsetenesta og at koordinator ikkje har ansvar for å sjå til at planlagde tiltak blir gjennomførte.

Avvik 2 Skolehelsetenesta har ikkje strukturert tverrfagleg tverretatleg samarbeid ved alle skolar

Avvik frå:

• Lov om helsetjenesten i kommunene § 6-3, jf Forskrift om helsetjenester i skoler § 3 og
• Lov om statlig tilsyn med helsetjenesten § 3

Følgjande observasjonar ligg til grunn for avviket:

• Det blei opplyst i intervju at barn og unge med psykiske problem kan bli følgde opp samstundes av den kommunale helsetenesta, andre kommunale etatar og spesialisthelsetenesta utan at desse kjenner til kvarandre sin kontakt med barnet. Det er ikkje samarbeid med barneverntenesta utover at helsepersonell melder frå om bekymring i einskilde tilfelle. Det er ikkje rutinar for oppfølging av barn av psykisk sjuke foreldre.
• Det tverretatlege samarbeidet i skolane er omorganisert, og skolehelsetenesta har saman med dei andre etatane ikkje funne fram til ei tenleg arbeidsform ved alle skolar.
• Etter iverksetting av fastlegeordninga er det fastlege som skal følgje opp skoleelevar med helseproblem, men det er ikkje avklart korleis informasjonsrutinar eller samarbeid skal vere mellom personell i skolehelsetenesta og fastlege i etterkant av at elevar er viste til fastlege.

Merknad 1 Enkelte barn og unge med psykiske problem er ikkje undersøkte av lege før dei blir tilviste til barne- og ungdomspsykiatrisk poliklinikk.

Følgjande observasjon ligg til grunn for merknaden:

• Det blei opplyst i intervju og gjekk fram av verifiserte pasientjournalar at enkelte barn er tilviste til barne- og ungdomspsykiatrisk poliklinikk med signatur frå lege på tilvisinga, men utan at barnet blir undersøkt av legen, jf. kapittel 6.1.

I tabellen under er det gitt ei oversikt over deltakarane på opningsmøtet og sluttmøtet, og over personar som blei intervjua.

Frå Helsetilsynet i Hordaland deltok:

• Rådgjevar Anne Grete Robøle
• Assisterande fylkeslege Agnes Maria Stafsnes
• Fylkessjukepleiar Laila Nordheim Alme
• Førstekonsulent Rune Tjøsvoll

Dokumentasjon motteken frå Stord kommune pr. e-post 11. februar 2003

[1] Sjå kapittel 2 om oppgåver som er lagt til fastlegane.

[2] Styrande dokument, sjå vedlegg 1 dokument nr. 21,22, 46,47, jf årsrapport for Eining for førebyggjande helse 2002, dokument nr. 54.