INNHALD

Innhald i rapporten
1. Innleiing
2. Særlege tilhøve
3. Dokumentunderlag
4. Omfang
5. Gjennomføring
6. Resultat av verifikasjonar
7. Avvik
8. Deltakarar ved tilsynet
Vedlegg 1 – Dokumentasjon frå Kvam herad
Vedlegg 2 - Omgrep

Innhald i rapporten
Helsetilsynet i Hordaland gjennomførte tilsyn med helsetenester til asylsøkjarar i Kvam herad 1. oktober 2004. Tilsynet blei utført som systemrevisjon og var avgrensa til følgjande område:

• Tuberkulosekontroll av asylsøkjarar
• Nødvendig helsehjelp og helseundersøking ved behov til asylsøkjarar
• Tilsyn med miljøretta helsevern i asylmottak

Ved tilsynet blei følgjande funne:

Helsetenesta for flyktningar er lett tilgjengeleg, og tildeling av fastlege skjer innan kort tid. I arbeidet med flyktningar og asylsøkjarar brukar helsetenesta alltid tolk. Asylsøkjarar får tilbod om individuell helseundersøking og tilbod om førebyggjande tiltak, undersøking og behandling for annan allmennfarleg smittsam sjukdom. Dei aller fleste får førstegongs helseundersøking innan ein månad. Gravide får tilbod om svangerskapsomsorg med oppfølging hos lege og jordmor. Personar med psykisk sjukdom blir følgde opp og blir om nødvendig viste til psykiatrisk poliklinikk. Vaksinasjonsstatus for barn blir kartlagt og dei får tilbod om oppfølging i samsvar med Barnevaksinasjonsprogrammet.

Resultat av tuberkuloseundersøking blir vurdert og følgd opp med tilvising til spesialisthelsetenesta når det er mistanke om tuberkulose. Ved eventuell vidareflytting innanlands blir opplysningar med resultat av tuberkuloseundersøking ikkje alltid oversendt til kommunelegen i tilflyttingskommunen. I løpet av dei to åra kommunen har drive asylmottaket, har alle asylsøkjarane med unntak av ein av dei som er komne til mottaket, fått utført tuberkuloseundersøking i transittmottak. I enkelte tilfelle kan det gå fleire veker frå asylsøkjaren kjem til mottaket til det blir kontrollert at tuberkuloseundersøking er gjennomført i transittmottak. Skriftleg dokumentasjon av tuberkulosekontrollprogrammet skal utarbeidast i samband med revisjon av smittevernplanen.

Mynde til å føre tilsyn med miljøretta helsevern er delegert til kommunelege I og meldingar om miljøretta helsevern i mottaket blir formidla til den instansen i kommunen som har tilsynsansvaret.

Ved tilsynet blei det påpeikt tre avvik:

Avvik 1: Den skriftlege dokumentasjonen av kommunen sitt tuberkulosekontrollprogram er ikkje utarbeidd.

Avvik 2: Ved flytting blir ikkje alltid opplysningar om resultat av tuberkuloseundersøkinga og journal oversendt til kommunelegen i ny kommune.

Avvik 3: Praksis for å kontrollere tuberkulosestatus hos asylsøkjarar som kjem til kommunen, inneber at det i enkelte tilfelle kan gå fleire veker før det blir kontrollert at tuberkuloseundersøking er utført i transittmottak.

Dato: 4. november 2004

Rapporten er utarbeidd etter systemrevisjon med Kvam herads helsetenester til asylsøkjarar 1. oktober 2004. Revisjonen inngår som ein del av dei planlagde tilsyn med verksemder i helsetenesta som Helsetilsynet i Hordaland gjennomfører i inneverande år, og som del av det landsomfattande tilsynet med kommunehelsetenesta inneverande år.

Føremålet med systemrevisjonen er å vurdere korleis verksemda nyttar internkontroll til å oppfylle krav frå styresmaktene. Revisjonen omfattar undersøking av om

• aktivitetar blir utførde slik dei er framstilte skriftleg og munnleg
• verksemda når måla sine og driv verksemda innanfor dei rammene styresmaktene har sett.

Ein systemrevisjon blir gjennomførd ved gransking av dokument, ved intervju og ved verifikasjonar. Verifikasjon inneber å sjekke om rutinar, prosedyrar og instruksar blir følgde i praksis, og om dei fysiske tilhøva tilfredsstiller krava frå styresmaktene.

Rapporten omhandlar avvik og merknader som er avdekte under revisjonen.

• Avvik er definert som mangel på oppfylling av krav frå styresmaktene.
• Merknad er tilhøve som ikkje kjem inn under definisjonen av avvik, men der tilsynet med utgangspunkt i krav frå styresmaktene avdekkjer potensial for betring.

Kvam herad er driftsoperatør for Kvam statlege mottak som blei oppretta i februar 2002. Asylmottaket har ei avdeling i Norheimsund og ei avdeling i Strandebarm. Det er 100 faste og 20 variable plasser i mottaket. Det er ikkje avklara om talet på plassar skal reduserast grunna færre asylsøkjarar til landet.

Helsetenesta for flyktningar har eigen helsestasjon i Øystese og det er kontor for lege og helsesyster ved mottaket i Strandebarm. Det er ei 75 % stilling som helsesyster for flyktningar og 20 % legestilling. Dei fleste asylsøkjarane får tilbod om og gjennomført førstegongs helseundersøking i løpet av ein månad. Flyktninglege er fastlege for dei fleste og det går kort tid innan fastlege blir tildelt, frå ein dag til eit par veker.

Mynde til å føre tilsyn med miljøretta helsevern jfr. lov om helsetjenesten i kommunene kap. 4 A er delegert til kommunelegen, jfr. heradstyrevedtak i sak 72/95 om nytt delegasjonsreglement og i sak 89/03, revisjon av delegasjonsreglement.

Korrespondanse mellom Kvam herad og Helsetilsynet i Hordaland:

• Melding om tilsyn blei sendt i brev av 20. juli 2004 frå Helsetilsynet i Hordaland.
• Dokumentasjon frå Kvam herad blei motteken i brev 6. september 2004.
• Program blei sendt i brev av 16. september 2004 frå Helsetilsynet i Hordaland.
• Stadfesting av program for tilsynet og oversikt over planlagde verifikasjonar blei sendt i brev av 24. september 2004 frå Helsetilsynet i Hordaland.

Dokumentasjon frå Kvam herad:

• Opplysningar mottekne i brev 6. september 2004 med vedlegg frå Kvam herad og dokument som blei lagt fram ved tilsynet, er lista i vedlegg 1.

Tilsynet blei utført som systemrevisjon og var avgrensa til følgjande område .

Tuberkulosekontroll av asylsøkjarar

Om kommunen sikrar at asylsøkjarar frå land med høg førekomst av tuberkulose får eller har fått tuberkuloseundersøking innan 14 dagar etter at dei er komne til landet.

Om kommunehelsetenesta har eit system som sikrar at funn ved tuberkuloseundersøkinga av personar frå land med høg førekomst av tuberkulose blir vurderte og følgde opp med tilvising til spesialisthelsetenesta ved mistanke om tuberkulose.

Nødvendig helsehjelp og helseundersøking ved behov til busette flyktningar og familiesamanførde frå land med høg førekomst av tuberkulose

Om kommunen sørgjer for at asylsøkjarar får informasjon om helsetenesta snarast mogeleg etter at dei er komne.

Om kommunen sikrar asylsøkjarar nødvendige førebyggjande tiltak, individuelle undersøkingar og behandling for smittsam sjukdom

Om kommunen tilbyr nødvendig helsehjelp ved behov i perioden før det er tildelt fastlege slik at:

Gravide asylsøkjarar er sikra tilbod om svangerskapsomsorg.

Asylsøkjarar med psykisk sjukdom er sikra nødvendig helseteneste.

Om kommunen tilbyr individuelle samtaler med asylsøkjarar kort tid etter dei er komne for å gi informasjon om helsetenesta og gjere ei første vurdering av generell helsetilstand og behov for helsetenester.

Tilsyn med miljøretta helsevern i asylmottak

Om kommunen oppfyller tilsynsansvaret med miljøretta helsevern i asylmottak, spesielt:

Om det er klart kven som har ansvaret og oppgåva med å føre tilsyn med miljøretta helsevern i asylmottak.

Om kommunen har sikra at meldingar om miljøretta helsevern ved asylmottak blir formidla til den/dei som har tilsynsansvaret.

Systemrevisjonen omfatta følgjande aktivitetar:

Melding om tilsyn blei sendt 20. juli 2004.

Program blei sendt 16. september 2004.

Stadfesting av program blei sendt 24. september 2004.

Opningsmøte blei halde 1. oktober 2004.

Intervju: 5 personar blei intervjua.

Sluttmøte blei halde 1. oktober 2004

Følgjande pasientjournalar blei gjennomgått:

• Journalane til dei 20 asylsøkjarane som sist var komne til mottaket før 1. september 2004.

20 pasientjournalar blei gjennomgått. Det blei sett etter:

• Om tuberkuloseundersøking var utført innan fastsette fristar etter ankomst til landet, herunder dokumentasjon av resultat av tuberkuloseundersøking i transittmottak.
• Om det i aktuelle tilfelle var henvist til vidare oppfølging i spesialisthelsetenesta.
• Om og når førstegangs helseundersøking var gjennomført.
• Om det var gitt tilbod om, og når undersøking for annan allmennfarleg smittsam sjukdom var gjennomført.

Det gjekk fram av 16 pasientjournalar at tuberkuloseundersøking var utført innan fastsette tidsfristar. Opplysning om ankomstdato til kommunen og når det er kontrollert at tuberkuloseundersøkinger gjennomført i transittmottak, gjekk ikkje fram. Fire asylsøkjarar som kom for høvesvis to og fem månader sidan, hadde vore til førstegongs helseundersøking hos lege, men resultatet av tuberkuloseundersøkinga var ikkje dokumentert pasientjournalane. Fem var viste til spesialisthelsetensta for vidare oppfølging. Alle hadde fått tilbod om undersøking for annan allmennfarlege smittsam sjukdom og var undersøkte.

Journalar for pasientar som var flytta frå mottaket blei ikkje gjennomgått.

7. Avvik
Avvik 1: Den skriftlege dokumentasjonen av kommunen sitt tuberkulosekontrollprogram er ikkje utarbeidd.

Avvik frå følgjande krav:

• Forskrift om tuberkulosekontroll § 2-1, § 4-1 og forskrift om
• internkontroll § 5

Avviket er basert på følgjande observasjonar:

• Smittevernplanen for kommunen er ikkje oppdatert, m.a. i høve til forskrift om tuberkulosekontroll av 21. juni 2002, og skal reviderast. I samband med dette skal det også utarbeidast nødvendig skriftleg dokumentasjon av tuberkulosekontroll-programmet. Tidsramme og plan for ferdigstilling av dette arbeidet ligg ikkje føre.

Avvik 2: Ved flytting blir ikkje alltid opplysningar om resultat av tuberkuloseundersøkinga og journal oversendt til kommunelegen i ny kommune.

Avvik frå følgjande krav:

• Forskrift om tuberkulosekontroll § 2-3, 2. pkt, jfr. §4-2, 3. pkt
• Forskrift om internkontroll § 4, bokstav a, f og g.

Avviket er basert på følgjande observasjonar:

• Det blei opplyst i intervju at resultat av tuberkuloseundersøking blir oversendt til kommunelege dersom pasienten skal følgjast opp, men elles ikkje.

Avvik 3: Praksis for å kontrollere tuberkulosestatus hos asylsøkjarar som kjem til kommunen, inneber at det i enkelte tilfelle kan gå fleire veker før det blir kontrollert at tuberkuloseundersøking er utført i transittmottak.

Avvik frå:

• Forskrift om tuberkulosekontroll § 2-2, § 2-3, 1. punkt, § 3-2 og § 4-1, jf forskrift om internkontroll i sosial- og helsetjenesten § 4 bokstav a, f og g.

Avviket er basert på følgjande observasjonar:

• Gjennomgang av pasientjournalar viste at resultat tuberkuloseundersøkinga i nokre tilfelle ikkje var dokumentert i pasientjournal sjølv om asylsøkjaren hadde vore til førstegongs helseundersøking og det var lenge sidan han var komen til mottaket, jfr. kapittel 6.
• Det blei opplyst at det i løpet av den tida kommunen har vore driftsoperatør for mottaket, så har det hendt ein gong at tuberkuloseundersøking av asylsøkjarar som er komen til kommunen, ikkje var gjennomført i transittmottak. Frå transittmottaket får helsetenesta for flyktningar opplysningar om personar som skal følgjast opp med vidare kontroll eller behandling, men ikkje opplysningar om alle som kjem til mottaket. I tilfelle det ikkje ligg føre særskilde opplysningar og asylsøkjaren av andre grunner heller ikkje raskt får tilbod om helseundersøking eller anna oppfølging, kan det ta tid noko før det faktisk blir kontrollert og dokumentert i pasientjournal at tuberkuloseundersøking er gjennomført i transittmottaket.

Kommentar: Sjølv om tuberkuloseundersøkinga vanlegvis skal vere gjennomført i transittmottak, har kommunen ei sjølvstendig plikt til å sjå etter at slik undersøking er gjennomført. Det er viktig at kommunelegen får informasjon om resultatet av tuberkuloseundersøkinga når asylsøkjarane kjem, slik at kommunen har oversikt over om undersøkinga er gjennomført innan fastsett tidsfrist og kven som eventuelt skal følgjast opp. Dersom opplysningar om resultatet av tuberkuloseundersøkinga ikkje ligg føre, må denne undersøkinga gjennomførast på nytt.

I tabellen under er det gitt ei oversikt over deltakarane på opningsmøtet og sluttmøtet, og over personar som blei intervjua.

Frå Helsetilsynet i Hordaland deltok:
Alme, Laila Nordheim, fylkessjukepleiar
Robøle, Anne Grete, rådgjevar, revisjonsleiar
Vabø, Anne-Lisbeth, ass. fylkeslege

Opplysningar mottekne 6. september 2004:

1. Plan for flyktningehelsetenesta i Kvam herad, udatert

2. Smittevernplan Kvam herad, udatert

3. Plan for førebyggjande helsearbeid i Kvam herad, helsestasjon, udatert

4. Plan for skulehelsetenesta i grunnskulen i Kvam herad, udatert

5. Plan for svangerskapsomsorg i Kvam, udatert

6. Serviceerklæring helsestasjon for flyktningar per 1. september 2004

7. Serviceerklæring helsestasjon per 24. mars 2004

8. Serviceerklæring skulehelsetenesta per 25. mars 2004

9. Serviceerklæring svangerskapsomsorg ved jordmor per 25. mars 2004

10. Serviceerklæring psykiatrisk sjukepleie per 24. juni 2004

11. Rettleiar Helsetjenestetilbud til flyktninger og asylsøkere, IS-1022, frå Sosial- og helsedirektoratet

Dokument som blei lagt fram ved tilsynet:

12. Utskrift frå kvalitetssystemet for helse- og sosiale tenester i Kvam herad, kapittel 8 om avvikshandsaming.

13. Reglement for Kvam herad (2003 – 2007)

14. Prosedyreperm med diverse lover, forskrifter, retningsliner, rundskriv, tuberkulosekontrollprogram for Helse Vest, rettleiar frå Folkehelseinstituttet, smittevernhåndbok for kommunehelsetenesta 2002 - 2003

Flyktning

Omgrepet omfattar alle som er komne til Noreg gjennom flukt; dvs. overføringsflyktningar og asylsøkjarar som har fått flyktningstatus, samt familiemedlemmer som var med på flukta.

Overføringsflyktning

Flyktning som kommer til Noreg etter avtale med FNs Høgkommissær for flyktningar. Overføringsflyktningar får permanent opphaldsløyve før dei kjem til landet. Dei flyttar direkte til tildelt bustad i ein kommune som har sagt seg villig til å ta i mot dei.

Asylsøkjar er ein person som på eiga hand og umeld ber styresmaktene om vern og godkjenning som flyktning. Personen blir kalla asylsøkjar inntil søknaden er avgjort.