– Så det blir eit slikt «heime-hos»-intervju,
dette? spør radiojournalist, BT-spaltist og julestemning-dødar
Linda Eide frå kjøkenkroken der ho tømmer
nykokt kaffivatn i presskanna. Seinare skal ho ut og lese
dikt for ei samling bibliotekarar («lurer på om
eg skal ta det med Veslelesba, kan vere artig å sjå
korleis dei reagerer på det!»).
For berre nokre veker sidan lanserte ho boka «Då
gamlemor baka seg i hel» med brask og bram og gløgg
og gamle julekaker. Boka tek effektivt knekken på alle
gullglitrande førestellingar om høgtid og heimekos.
Ho inneheld elleve jule- og påskedikt, alle med uendeleg
mange vers, og nesten alle endar med at hovudpersonane blir
attfunne i ulike stadium av forrotning ein gong på vårparten.
Dikta heiter til dømes «Feite Berits blodige
påskehemn» og «Ludodrap på påskefjellet».
Kven skulle trudd denne vesle dama var så full av blod?
Nett no er ho mest oppteken av kva inntrykk
heimen hennar gjer på representantane frå pressa.
– Eg har dårleg med flislagde marmorbad, det må
eg berre innrømme...
Ikkje noko problem, forsikrar vi. Vi kan skryte på henne
eit marmorbad eller to, om det trengst.
Og det gjer det kanskje, for sett vekk ifrå presskanna,
er det ikkje mykje her inne. Stova er streng og tom. Ei bordplate
av stein på eit understell av sprinkelkorger, ei sittegruppe
i grøn plysj, og ein TV. I vindaugskarmen dei jordiske
restane av ein avliden urteplante. Det er omtrent alt.
– Papen sa, første gong han var her: Du må
no få deg ei hydla, iallfall!
Ho svinsar att og fram med kaffi og konfekt, lita og tynn
og svarthåra. Ho ser altfor snill ut for stova si.
I samband med kunstprosjektet Street Level i Nygårdsgaten
hang denne stova på utstilling på utsida av veggen,
med Linda dandert i ein stol midt på biletet. Ei kunstnardame
var rundt og tok bilete av husvera som vende ut mot gata og
hengde dei utanpå husa.
– Og bussen stoggar rett utanfor her, så om morgonen
skulle ein tru veggen var eit galleri. Når eg då
kom ut av døra og gjekk inn på bussen, så
blei dei litt forvirra.
Alle tragediene i boka er nøyare forklart i
føreordet. «Kor mange gode historiar handlar
om den lykkelege? Kva kan vi læra av den glade? Ingenting.
Det er tragedien som er interessant, og jo større forventa
lykke, jo større tragedie når lykka ikkje kjem
veltande likevel.»
Linda jobba i P3 då ho tok sine første, dundrande
vernestøvel-steg inn i poesiverda. Og etter kvart kom
ho til at skillingsdikt var eit godt namn på sjangeren
ho hadde funne opp. Skillingsviser utan melodi. Men ho er
ikkje sterkare i trua på det skrivne ordet enn at radio-
utgåva følgjer med på CD bakerst i boka.
Det er lyd-
versjonen som er den ekte vara.
– Då eg gjekk frå P3 til Norgesglasset på
P1, hadde eg lyst til å halde fram med desse dikta,
men eg kunne jo ikkje akkurat gå til vaktsjefen og seie
at eg vil lage ein del kjempetriste ting med fjorten-seksten
vers, er det greitt, eller? Så eg sa: Skillingsdikt!
Hadde ikkje det vore noko?
Juledikta er mest tragiske, påskedikta er mest blodige.
Linda meiner at påska har eit element av krim, og dessutan
er folk så mykje ute i frisk luft og blir så fulle
av energi at massakrering og drap høyrer meir naturleg
heime der.
Boka er tileigna mor hennar – «ei uvanleg klok
dama som eg likar å prata med».
– Då bror min såg det, sa han: Jamen, Linda,
er Mottro så veldig klok då? Eg svara at no skal
du hugse på alt i denne boka er enormt overdrive. Då
kunne han gå med på det.
Viss ein ser vekk ifrå nokre korte sommarveker innom
Bergens Tidende, tok Linda til som radiojournalist i NRK,
blodfersk frå Journalisthøgskolen i Oslo. Ho
hadde eigentleg tenkt å bli journalist av den skrivande
sorten, men fekk smaken på det glamorøse radiolivet
då dei hadde radiokurs på skulen. Linda sette
seg ned i lag med ein same for å lage eit program om
griseslakting før og no.
Meir skulle ikkje til for å tenne radiognisten. Og det
er i radioen ho kjem til sin rett. Avis-spaltisten Linda pushar
liksom berre amputert moro.
Når ein høyrer henne snakke, kan ein sjå
føre seg tilsettingsprosedyren i NRK omlag slik: Redaksjons-sjefen,
eller ein annan maktperson, er ute ein tilfeldig stad i byen,
gjerne i ein butikk eller på ein buss. Ein stad attom
seg høyrer han ei melodisk røyst servere ei
passeleg lang, velkomponert frase på klirrande vossamaol.
Det ligg så godt i øyro at ein skulle tru at
viss du spelar det baklengs, vil du høyre trivelege
gøymde bodskap som «Pinnekjøt og akevitt!»
eller «Jordbær til to kroner korga!». Han
snur seg, stirer inn i den svarte, strittande luggen til Linda
Eide, over andletet som alltid har ein kombinasjon av eit
overraska og lattermildt uttrykk, og seier: Kan vi få
betale deg for å sende denne røysta ut i eteren,
ver så snill?
Slik kunne det ha vore. Men slik var det ikkje.
– Då eg tok til i NRK, var det faktisk ingen fordel
å snakke dialekt. Ein skulle snakke reint nynorsk. Og
det er vanskeleg, sjølv for meg som har ei dialekt
som ligg nært opp til nynorsk. Nynorsk er jo eit skriftspråk,
og det kjendest veldig unaturleg å skulle seie «kvifor»
og slikt, seier Linda – som først på Journalisthøgskolen
innsåg kva funksjon Mållaget har i samfunnet.
– Der blei eg nesten litt sjokkert. Eg er litt irritert
på kor anerkjent det er å ikkje kunne nynorsk.
Når
bokmålsfolka ikkje får til å skrive ei innleiing
på
nynorsk, så blir det litt knis og latter, men dei blir
ikkje flaue. Det burde dei bli, tykkjer eg. Og det der med
at ein ikkje skal lære nynorsk fordi det er så
få som brukar det, er eit dårleg argument. Mange
ting vi ikkje treng lære då, i så fall!
Då turbokanalen P3 kom på bana, var Linda
med frå starten.
– P3 har gjort underverk for radioen. Før P3 var
det til dømes ikkje gangbart å le på radio.
Alt skulle vere så formelt. Eg fekk latterkrampe ein
gong, då var eg sikker på at eg skulle få
sparken. Eg fortalde om verdas lengste pølse som skulle
fraktast til Oslo med tog. Pølsa var for lang for toget,
og eg såg for meg toget som køyrde forbi med
pølsa stikkande ut bak. Men så kom det hyggjelege
brev og telefonar og gamle damer som sa «Det var så
herlig da De brøt ut i latter i morges», så
det var visst nokon som sette pris på ein litt ledigare
stil...
Ho kan snakke lenge og varmt om radio, og det gjer ho også.
– Radio appellerer utruleg til assosiasjonsevna hjå
folk. Ein liten lyd kan gjere mykje, seier ho oppglødd.
– Du finn ingen andre medium – media – heiter
det medium? ... enn radio som har så mange grep for
å framkalle bilete. Og samstundes skal det utruleg lite
til før folk dett av og går på do eller
ut på kjøkenet for å koke kaffi. Vi må
skape bilete heile tida. Eg skal prøve å forklare
kva eg meiner... Viss eg innleier eit innslag med «ei
rekkje ulukker til havs har ført til...», så
får du ikkje noko bilete i hovudet. Viss eg seier «Då
Titanic sank...», kan du sjå for deg båten
som søkk.
Dette har ho greie på. Ho bruker mykje tid på
å reise rundt og halde foredrag internt i NRK.
– Eg har snekra ein teori om ei garantert god opning
på eit radioinnslag. Eg skal snakke om det i Bodø
i morgon.
– Har du noko namn på teorien?
– Ja. Linda Eides anslagsteori.
– Du kunne ikkje ta det foredraget på Samfunnet
ein gong? Dei har eit slikt Upop-konsept på tysdagane...
– Ja, det kunne kanskje gå inn som ein liten kuriositet
der. Eg føler at teorien min bør løftast
opp på eit høgare akademisk nivå. Eg kan
innleie med ein del av dei
andre, kjende teoriane, Einstein og flatemålet av ein
sirkel og slikt, og så ta anslagsteorien etter kvart,
ikkje sant.
Det er på tide med ei fotosession i sofaen.
– Korleis skal eg sjå ut? Berre sei kva eg skal
gjere. Alt for pressa.
– Kan du late att augo?
– Ja, det passar bra. Det har eg ofte lyst til å
gjere.
Det høyrest ein veksande motordur, og ein buss stoggar
rett utanfor vindauget. Han er full av folk. Vi anar korleis
det var å henge utanpå sin eigen vegg til glede
for forbipasserande.
– Dei brukar stå i klynger utanfor her. Du kan
godt mate dei viss du vil, seier Linda. Ho nikkar mot konfektskåla
på benken.
