Doktorgrad om nitrogenutnytting i brokkoli

Planteforsk og Institutt for plante- og miljøvitskap

Tysdag 6. september forsvarte cand. agric. Ingunn Molund Vågen avhandlinga si ”Nitrogen Uptake and Utilization in Broccoli (Brassica oleracea var. italica)” for graden dr. scient.

Ho foreleste over oppgitt emne: ”Metoder for minimering av nitrogentilførselen ved dyrking av grønnsaker på friland uten avlingstap”, og deretter utgreidde ho om det vitskaplege arbeidet til avhandlinga.

Rettleiande lærarar:
Hovudrettleiar for doktorgradstudiet har vore professor Arne Oddvar Skjelvåg, IPM, UMB, og lokale rettleiarar har vore: forskar Gunnar Guttormsen og forskar Trygve S. Aamlid, Planteforsk, Apelsvoll forskingssenter, avdeling Landvik.

Sensurkomité
I sensurkomitéen som har vurdert avhandlinga, er desse medlemmer:
Docent Ulla Gertsson, Institutionen för växtvetenskap, Sveriges
lantbruksuniversitet, Alnarp, Sverige
Seniorforskar dr. Hanne Lakkenborg Kristensen, Danmarks JordbrugsForskning,
Årslev, Danmark
Førsteamanuensis Halvard Baugerød, Institutt for plante- og miljøvitskap, UMB

Ingunn Molund Vågen

Ingunn Molund Vågen
Cand. agric. Ingunn Molund Vågen, fødd 1966 i Oslo og oppvaksen i Bjugn, Sør-Trøndelag, tok graden cand. agric. ved Noregs landbrukshøgskole i 1991. Ho var deretter tilsett i tre år ved Fylkesmannens landbruksavdeling i Vest-Agder som fylkesgartnar og prosjektmedarbeidar. Frå 1994 til 1996 var ho produktsjef for grønsaker og hadde dessutan det faglege ansvaret for frøavdelinga i firmaet LOG s/l i Oslo. I dei neste to åra var ho tilsett ved Høgskolen i Agder, Grimstad.

Sidan 1999 har Vågen vore tilsett i rekrutteringsstilling ved Planteforsk, Apelsvoll forskingssenter, avdeling Landvik for å arbeida med grønsaker. Doktorarbeidet i brokkoli vart den fremste arbeidsoppgåva hennar dei første åra. Etter kvart har andre oppgåver, mellom anna i lauk og asparges komme til. Doktorgradstudiet er finansiert fullt ut av Planteforsk. Kursa som krevst til studiet, har ho for det meste teke ved Den kgl. Veterinær- og Landbohøjskole i København, men også ved Universitetet i Wageningen, Nederland, der ho hadde eit kombinert studie- og forskingsopphald på fire månader. Ingunn M. Vågen er no engasjert som grønsakforskar ved Planteforsk Landvik.


Litt om temaet
Brokkoli er ein næringskrevjande vekst, som må gjødslast sterkt for at han skal gi ei avling som i både storleik og kvalitet er god nok til å gi økonomisk utbyte av dyrkinga. Veksetida er nokså stutt, og bokkolihovuda som ein haustar av heile den veksande grøda, utgjer berre om lag ein firedel av totalproduksjonen. Det inneber at mindre ein tredel lite av det tilførte nitrogenet vert ført bort frå åkeren, og ei store mengd kan verta utsett for utvasking.

Det finst svært lite kunnskap om korleis nitrogentilførsle i brokkoli verkar på vekst og utvikling under norske tilhøve. Difor valde ein å gjera ei gransking av opptak og utnytting av nitrogen frå planting til hausting.

Feltforsøk i 1999-2001 på Landvik ved Grimstad synte at gjeldande tilråding om bruk av 20 til 25 kg nitrogen per dekar til brokkoli er godt grunngitt, når ein tek omsyn til mineralisert nitrogen i jorda ved planting. Forsøka gjorde det heilt klart at ein økonomisk forsvarleg produksjon av brokkoli er uråd utan store mengder lett tilgjengeleg nitrogen i jorda. Plantemassen med blad og hovud auka med sterkare nitrogengjødsling, men avling for sal retta seg meir etter nitrogenopptaket enn etter samla plantemasse. Dette kom av at hovuda inneheldt ein større del av oppteke nitrogen enn den dei utgjorde av samla plantemasse.

Det var små skilnader mellom ein tidleg og ein sein sort. Den seine sorten synte likevel ein tendens til størst avling i tidlege hold og den tidlege etter sein planting.

Tilvekstanalysar fleire gonger i veksetida viste at lita nitrogentilførsle i første helvta av vekstperioden, særleg når temperaturen var låg, sette ned avlinga gjennom sein utvikling av bladverket. Seinare i vekstperioden vart det ved stor nitrogentilførsle eit større bladareal enn nødvendig for fullgod lysoppfanging og avling.

Den avlinga ein kunne hausta for kvart kg tilført nitrogen, minka ved sterkare gjødsling. Utan gjødsling fekk ein om lag 50 kg brokkolitørrstoff per kg tilgjengeleg mineralnitrogen, medan dette utbytet vart om lag halvert ved gjødsling på 24 kg nitrogen per dekar. Denne lågare effektiviteten av nitrogen ved stor tilførsle kom delvis av lågare nitrogenproduktivitet (g tørrstoff per dag per g nitrogen), men òg av ei kortare utnyttingstid (dagar). Stuttare utnyttingstid kan vera eit uttrykk for unødvendig høgt nitrogenopptak.

Granskinga gir inga von om at ein i brokkoliproduksjonen samstundes kan maksimera både avling til sal og nitrogenutnyttingsgraden. Meir detaljerte forsøk med fleire nitrogennivå og fleire tidspunkt for tilførsle kan kanskje gjera det råd å finna treskelverdiar for nitrogenproduktivitet og utnyttingstid. Da kan ein kanskje oppnå stor avling utan luksusopptak av nitrogen. Ei redusert nitrogentilførsle sist i tilveksten kan kanskje vera eit tiltak for å oppnå dette.


Ingunn Molund Vågen, 2005. Nitrogen Uptake and Utilization in Broccoli (Brassica oleracea var. italica). Doctor Scientiarum Thesis 2005:12. Norwegian University of Life Sciences. ISBN: 82-575-0566-8, ISSN: 0802-3220


Oppdatert: 24.11.05
Utskriftsvennlig versjon : Arkiv : Tips en venn