|
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
- Olu hástalusat sámepolitihkas
 - Ráđđehusa sámepolitihkalaš
vuođđu lea ahte sápmelaččain ja dáččain galgá leat
seamma vuoigatvuohta ovdánahttit iežaset kultuvrra ja giela, lohká sámi
áššiid stáhtačálli Berit Oskal Eira. Son ii leat vuos galle mánu
čohkkán stáhtačállistuolus, muhto oaivvilda ođđa
ráđđehusa juo máŋgga suorggis čájehan buriid bohtosiid.
Berit Oskal Eira lea boazosápmelaš Loabáhis
Tromssas eret. Son lea olu jagiid bargan boazodoallopolitihkalaš áššiiguin,
ja lea 2001 rájes ovddastan Bargiidbellodaga Sámedikkis.
Nannet
ráđđádallanortnega
-
Ráđđehus deattuha ahte ráđđádallanortnet Sámedikkiin
galgá doaibmat, ja áigu aktiivadit bargat iešguđet departemeanttaid
guovdu oažžut dán doaibmat. Sápmelaččain galgá leat váikkuhanváldi
iežaset ovdáneami hárrái, ja ráđđádallamat galget leat veahkkin
buot áššiin mat leat deaŧalaččat sámi servodagas, muitala
Biret. Son muitala maid ahte dál galgá Sámediggi beassat njuolgga deaivvadit
Ruhtadandepartemeanttain vai beassá ovddidit iežas bušeahttasávaldagaid.
Dalle šaddá bušeahttameannudeapmi eambbo ollislaš ja sámi dárbbut
árvvoštallojuvvojit oppalaččat, ja dainna lea maiddái Sámediggi lea
duhtavaš.
Sámi kulturlokten
Soria
Moria-cealkámušas daddjo ahte Norggas galgá sámi gielas, kultuvrras ja
servodateallimis leat sihkkaris boahtteáigi. Biret
nanne ahte Kulturlokten galgá leat ávkin sámi kultuvrii nai.
Muhtun mihtuid leat juo olahan, sámi kultuvrii juolluduvvui 7
miljovnna eambbo 2006-bušeahtas, muittuha Biret.
Sámi duojis berošta Biret erenoamáš olu, ja oaivvilda duoji leat
liikka deaŧalažžan sámi identitehta nannemii go giella, go identitehta
čájeha olmmoš sihke biktasiid ja eará ovdabuktimiid bokte. Dat buktá
maiddái eanet bargosajiid sámi guovlluide, mii lea hui dárbbašlaš go ollusat
guđđet boazodoalu. Duodji ii leat nu guhkes lávki eret
vuođđoealáhusas.
Ieš lea Biret olu bargan dáinna fágain, lea bargan
duodjeoahpaheaddjin máŋga jagi ja ieš olu duddjon. Son lea náhkiin duddjon, gorron ja
čuoldán.
- Lean dábálaš máŋggageardánis sámiáhkku, bohkosa Biret.
Iežas goarrun Guovdageaingákti vel badjelis.
Olu hástalusat
boahtteáiggis
Boahtteáiggi barggus leat olu
stuora sámepolitihkalaš hástalusat. Guolástus- ja riddodepartemeanta áigu
čielggadit sápmelaččaid ja earáid vuoigatvuođa guolástit
Finnmárkku rittus. Nubbe stuora áŋgiruššan sámepolitihkas lea sámi
guovlluid lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma.
- Lea deaŧalaš movttiidahttit lotnolasealáhusaide sámi
guovlluin, dadjá Biret.
Go ieš lea boazodoalli, de lea diehttelasat lunddolaš ahte
berošta boazodoalu ovdáneamis, ja erenoamážit boazodoalu areálavuođu
sihkkarastimis.
- Mii oaidnit ahte stuorát ja stuorát guovllut rivvejuvvojit
boazodoalus eará ulbmiliidda. Okta ON-čielggadeapmi čájeha ahte dát
gusto 26 %:ii areálas. Dan ferte eastadit, muđui šaddá veadjemeahttumin
doaimmahit boazodoalu boahtteáiggis.
Ođđa stáhtačállis leat olu hástaleaddji barggut,
sihke sámepolitihka dáfus ja našovnnalaš unnitlogupolitihka dáfus masa sus
maiddái lea ovddasvástádus. Muhto vaikko leage hušša;
- Dát lea hui miellagiddevaš bargu, ja mun loavttán hirbmat
bures, loahpaha Berit Oskal Eira.
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
Muital iežat oaivila sámegiel Odina
birra – vuoitte govvenaparáhta!
 Odin-doaimmahus lea álggahan iskkadeami sámegiel Odin
siidduid birra, vai šattašii álkit daid buoridit ja dahkat daid eanet
ávkkálažžan sámegiel geavaheddjiide. Buohkat geat
leat fárus iskkadeamis, leat maid mielde vuorbádeamis mas sáhttá vuoitit
digitála govvenaparáhta.
Geavaheaddjeiskkadeami
ulbmil lea gávnnahit makkár ságaid sámegielat geavaheaddjit dáhttot ja vurdet
gávdnat sámegielsiidduin. Lassin dieđuide das maid oažžut geavaheddjiid
oaiviliid birra siidduid sisdoalus, de oažžut maid ávkkálaš dieđuid das
movt viidáseappot ovdánahttit siidduid ráhkadusa, navigerema ja giela.
Geavaheaddjeiskkadeami
gávnnat neahtas ja dat lea ráhkaduvvon nu ahte sámegielat geavaheaddjit geat
ovdal eai leat oaidnán siidduid, maid sáhttet searvat. Oaivilat sáhtát
ovdanbuktit miessemánu gaskkamuttuide. Jus searvat iskkadeapmái, de leat
mielde vuorbádeamis mas sáhtát vuoitit Kodak Easyshare V550 digitála govvenaparáhta.
Njuolggogeaidnu iskkadeapmái
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
Davviriikkalaš sámekonvenšuvdna gulaskuddamis
 Guovvamánu dán jagi sáddii ráđđehus
ovttasráđiid Sámedikkiin davviriikkalaš sámekonvenšuvnna árvalusa
gulaskuddamii. Gulaskuddanbohtosat ovddiduvvojit davviriikkalaš ministariidda
ja sámediggepresideanttaide davviriikkalaš oktasaščoahkkimis golggotmánus.
Konvenšuvdnaárvalus
sáddejuvvui gulaskuddamii departemeanttaide, fylkkasuohkaniidda ja suohkaniidda,
sámi organisašuvnnaide ja eará guoskevaš ásahusaide guovvamánu 17.b. dán
jagi. Gulaskuddanáigemearri lea geassemánu 12.b. Suoma ja Ruoŧa
ovddasvástideaddji departemeanttat galget maid sáddet konvenšuvnna
gulaskuddamii. Maŋŋel gulaskuddanáigemeari čoahkkáigesset
iešguđet riikkaid departemeanttat gulaskuddanvástádusaid, ja dat
ovddiduvvojit dasto sámediggepresideanttaide ja daidda davviriikkalaš
ministariidda geain lea ovddasvástádus sámi áššiide, oktasaščoahkkimis
Oslos golggotmánu dán jagi.
Davviriikkalaš sámekonvenšuvdnaárvalus
ovddiduvvui davviriikkalaš oktasaščoahkkimis Helssegis skábmamánus
diibmá. Árvalusa lea áššedovdijoavku mas ledje lahtut sihke Norggas, Suomas
ja Ruoŧas, ráhkadan. Árvalusa geigii áššedovdijoavkku jođiheaddji,
alimusrievtti justitiarius Carsten Smith ministariidda ja
sámediggepresideanttaide. Konvenšuvdna lea jorgaluvvon suomagillii ja lea dál
jorgaluvvome sámegillii. Konvenšuvdnateaksta lea maiddái jorgaluvvome
julevsámegillii ja eŋgelasgillii, ja galgá vel jorgaluvvot
lullisámegillii ja ruoššagillii.
Loga eambbo davviriikkalaš sámekonvenšuvnna birra
Gulaskuddan
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
Diehtojuohkinčoahkkimat
davviriikkalaš sámekonvenšuvnna birra
Departemeanta ja
Sámediggi dollet miessemánus diehtojuohkinčoahkkimiid sámi guovlluin
árvalusa birra, vai nu láhkái nanne beroštumi ja searvama davviriikkalaš
sámekonvenšuvnna gulaskuddanproseassas. Áššedovdijoavkku lahtuguovttos
Carsten Smith ja Kirsti Strøm Bull geat leaba leamaš mielde ráhkadeame
konvenšuvdnaárvalusa, doallaba váldoságastallamiid čoahkkimiin.
Departemeanta ja Sámediggi dollet diehtojuohkinčoahkkimiid
davviriikkalaš sámekonvenšuvnna árvalusa birra, vai beroštupmi ja searvan
gulaskuddanproseassas loktejuvvo. Árvalus sáddejuvvui gulaskuddamii
guovvamánu 17.b. ja gulaskuddanáigemearri lea biddjon geassemánu 12.beaivái.
Departemeanttas lea leamaš oktavuohta guoskevaš
guovlluid sámi ásahusaiguin ja dat leat váldán badjelasáset lágidit
čoahkkimiid, doallat báikkiid, almmuhit áiggiid, guossohit jna.
Departemeanta máksá lágidemiid goluid. Carsten Smith ja Kirsti Strøm Bull
geat leaba leamaš áššedovdijoavkku jođiheaddjin ja čállin, ja geat
leaba leamaš mielde hábmeme árvalusa, searvaba čoahkkimiidda ja
čilgeba áššedovdijoavkku árvalusa. Soai juogadeaba čoahkkimiid
gaskkaneaskka.
Lea jurddašuvvon ahte
diehtojuohkinčoahkkimat bistet sullii golbma diimmu. Čoahkkimiid
álggahit departemeantta ja Sámedikki ovddasteaddjit, ovdalgo Carsten Smith ja
Kirsti Strøm Bull čilgeba áššedovdijoavkku árvalusa. Lea vejolaš divvut
gažaldagaid, doallat sáhkavuoruid ja digaštallat čoahkkimiin, ja dat
loahpahuvvojit gáfiin ja guossohemiin.
Čoahkkimat dollojuvvojit:
|
Dáhton
|
Báiki
|
Lágideaddji
|
Ságastalli
|
|
02.05
|
Gáivuotna Davvi-Tromssas
|
Ája Sámi guovddáš
|
Kirsti Strøm Bull
|
|
03.05
|
Guovdageaidnu
|
Sámi allaskuvla
|
Kirsti Strøm Bull
|
|
04.05
|
Deatnu
|
SEG – Sámi ealáhus-ja guorahallanguovddáš
|
Kristi Strøm Bull
|
|
08.05
|
Arborde
|
Sijti Jarnge – Sámi kulturguovddáš
|
Carsten Smith
|
|
11.05
|
Snoase
|
Saemien Sijte – lullisámi musea ja kulturguovddáš
|
Carsten Smith
|
|
12.05
|
Vuopmegeahči, Skániin
|
Várdobaikki sámi guovddáš
|
Carsten Smith
|
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
Ollislaš
hálddašanplána gárv
 Ráđđehus lea almmuhan
ollislaš hálddašanplána Bárentsábi ja áhpeguovlluid várás olggobealde
Lofuohta.
-
Dát lea buorre
plána mii sihkarastá ahte mii beassat guolástit ja petroleumdoaimmain bargat
Davvin birasdohkálaš vugiin, dadjá stahtaministtar Jens Stoltenberg.
-
- Plána addá vuođu ođđa árvoháhkamii ja ođđa
bargosajiide maid vuođđun lea buorre birasteknologiija,
čavgadis gáibádusat doibmii ja dássedis bearráigeahččan. Dat
álgojuvvon petroleumdoaibma dehálaš guovlluin olggobealde Romssa ja
Finnmárkku. Árvvolaš guovllut olggobealde riittu Lofuohtas, Vesterállasis,
Romssas ja Finnmárkkus eai rahppojuvvo petroleumdoaimmaide dán
stuoradiggeáigodagas, dadjá Stoltenberg.
Loga olles
preassadieđáhusa
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
Romssa
fylka oažžu guovttegielat nama
 Romssa
fylkkadikki evttohusa vuođul lea Ráđđehus odne ovddidan
láhkaevttohusa Stuoradiggái mii sisttisdoallá ahte Romssa fylkka sámegielat
namma váldojuvvo almmolaš fylkkanama oassin ja galgá leat ovttadássásaš
dárogielat namain.
Nammahámit
galget leat Troms (dárogillii) ja Romsa (sámegillii).
Dárogielat
ja sámegielat nammahápmi galget leat ovttadássásaččat ja galget
geavahuvvot molssaevttolaččat dan giela mielde mii muđui dalle
lea geavahuvvomin. Almmolaš galbbain, almmolaš govastagain ja
reivegovastagain galget guktot nammahamit geavahuvvot.
|
