Johtočállagat H-22/03

Juolludeamit sámi ulbmiliidda 2004

08.10.2003

[ Norsk versjon i PDF-format | Samisk versjon i PDF-format | Norsk versjon i HTML-format ]

Álgoálbmogin ja unnitlohkun njealji riikkas lea sápmelaččain dárbu ja vuoigatvuohta erenoamáš árvui riikkagottálaš rievtti ja álbmot­rievtti olis. Norggas lea erenoamáš ovddasvástádus ovddidit sámi giela, kultuvrra ja eallinlági. Vuođđolága § 110 a geatnegahttá stáhta eiseválddiid láhčit vejolašvuođaid nu ahte sámi álbmot sáhttá nannet ja ovddidit gielas, kultuvrras ja servodat­eallimis.

Gielda- ja guovludepartemeanttas lea stáhta sámepolitihka ovttastahttinovddas­vástádus. Departemeanttaid suorgeovddasvástá­dusprinsihppa lea buot fágasurggiin, ja departe­meanttain lea ovddasvástádus iežaset surggiin čuovvolit sámepolitihka. Dát gullá maiddái daidda ortnegiidda maid Sámediggi hálddaha.

Dáinna diehtočállosiin áigu ráđđehus oanehaččat ja oppalaččat čilget iešguđet departementtaid juolludanevttohusaid sámi ulbmiliidda jagis 2004. Dát oppalaš­geahčaldat lea maid almmuhuvvon 1999:s (johtočálus H-12/98), 2000:s (H-29/99) , 2001:s (H-13/00), 2002:s (H-32/01) ja 2003:s (H-11/02). Dán jagi diehtočállosis lea maiddái juolludeamit mat eai leat ovdal leamaš, ja dan dihte ii sáhte loguid juohke sajis buohtastahttit diimmá loguiguin.

• Sámediggi
• Oahppo- ja dutkandepartementa       
• Kultuvra- ja girkodepartementa
• Gielda- ja guovludepartementa
• Dearvvašvuođadepartementa
• Mánáid- ja bearašdepartementa
• Eanandoallodepartementa
• Birasgáhttendepartementa
• Olgoriikkadepartementa      
• Justiisadepartementa

Juolludeami sámi ulbmiliidda (1 000 ru):

1. Juolludeapmi lea unniduvvon teknihkalaš sivaid geažil: 1) bargoaddidivatortnega rievdama geažil, ja 2) Sámi allaskuvlla nettobušeteremii rievdadeami oktavuođas leat juolludusat čohkkejuvvon 50-postii. Doarjjajuolludus 4,1 milj. kr. kapihttalis 3274 lea eret váldon, ja gollojuolludus lea seamma meriin unniduvvon. Duohtavuođas lea sierra sámi doaimmaide lasihuvvon juolludus Oahpahusdep. bušeahtas.

Sámediggi

Sámediggi dieđiha doaimmas birra neahttasiiddus http://www.samediggi.no/.

Oahppo- ja dutkandepartementa

Kap. 206 Sámi oahppohálddašeapmi, poasta 50 Doarjja Sámediggái

Kapihtal ruhtada Sámi oahpahusossodaga doaibmagoluid, sámi ohppiid oahpponeavvuid buvttadeami ja ráhkadeami, ja oahpaheddjiid neavvuma geat oahpahit mánáidgárddiid, vuođđoskuvllaid ja joatkkaoahpahusa sámi ohppiid. Juolludus Sámediggái evttohuvvo jotkojuvvot seamma dásis go 2003:s.

Kap. 222 Stáhta vuođđoskuvllat ja vuođđoskuvlainternáhtat, poasta 01 Doaibmagolut

Dán kapihttala bokte juolluduvvo ruhta sihke sámi ulbmiliidda ja Longyearbyen skuvlii. Ruđat galget ee gokčat skuvlla ja internáhta doaimma Gaska-Norgga Sámiskuvllas, Aarbortes, ja Snåase ja Málatvuomi suohkaniid oahpahus- ja internáhttabálvalusaid. Dáid skuvllaid ulbmil lea addit ohppiide oahpahusa mii nanne sámi giela ja identitehta. Juolludus galgá maiddái gokčat heaittihuvvon internáhtaid ovddeš bargiid vuordinbálkká goluid. Maŋemus jagiid lea dáid skuvllaid doaibma sturron eará oahpahuspolitihkalaš doaibmabijuid olis sámi álbmoga várás, vrd kap. 232 ja sámi joatkkaskuvllaid boahttevaš gullevašvuođa čilgehusa. Juolludus evttohuvvo jotkojuvvot seamma dásis go 2003:s.

Kap. 224 Vuođđoskuvlla ja joatkkaoahpahusa oktasaš doaibmabijut, poasta 68 Sámi oahpposuorgi

Doarjjaortnega ulbmil lea nannet suohkaniid ekonomalaš návccaid fállat oahpahusa sámegielas ja sámegillii, daid vuoigatvuođaid mielde mat bohtet ovdan oahpahuslága § 6-2:s. Doarjja addo maiddái nannet oahpaheddjiid sámi giela ja kultuvrra gelbbolašvuođa, ja arvvosmahttit fylkkagielddaid addit sámegiel-liigeoahpahusa joatkkaskuvlla dásis.

Vuođđoskuvlla oahpahus sámegielas ja sámegillii lea 2001-02 skuvlajagi rájes lassánan 4 prosenttain. 2002-2003 lassánii sámi giella ja kultuvraoahpahus ollu, erenoamážit lullisámi ja julevsámi guovlluin. Lohkanvirggiid lohku lea bisson oalle dássedit maŋemus jagiid. 2003 giđa ledje joatkkaoahpahusas 232 oahppi geat ožžo sámegieloahpahusa, eatnasat fylkkagielddalaš skuvllain. Dát lea 23 oahppi eanet go ovddit jagi. 2004` juolludus evttohuvvo jotkojuvvot seamma dásis go 2003:s.

Kap. 226 Vuođđooahpahusa kvalitehtaovddideapmi, poasta 21 Erenoamáš doaibmagolut ja kap. 248 Oahpahusa erenoamáš IKT-doaimmat poasta 21 Erenoamáš doaibmagolut

Oahpahus- ja dutkandepartementa lea addán doarjaga Sámediggái movttiidahttit sámi oahpahusa IKT geavaheami, erenoamážit sámi skuvlaneahta ja digitála oahpponeavvuid ráhkadeami várás. Dasa lassin lea juolluduvvon doarjja pedagogalaš ovdiddanprošeavttaide maid Sámediggi fuolaha, ja lullisámi guovllu gáiddusoahpahussii. 2003:s lea dán guovtti bušeahttakapihttala oppalaš juolludus sámi ulbmiliidda sullii 5,5 milj kr. Maŋemus jagiid lea vuođđoskuvlii ráhkaduvvon sámegielalaš diagnostalaš lohkandáidogeahččaleapmi. Sámediggi lea fuolahan geahččalemiid skuvllaide main leat sámi oahppit. Kvalitehtaođastusa oktavuođas ásahuvvui  2003:s stipendaortnet oahpaheddjiide geat váldet lassioahpu ee sámegielas. Vuođđoskuvllaođastusa árvvoštallan mii loahpahuvvo 2003:s, šaddá deaŧalažžan departementta ja Sámedikki boahttevaš barggus árvvoštallat 10-jagi vuođđoskuvlla oahppoplánaid.

Kap. 232 Stáhtalaš skuvllat main lea joatkkaoahpahus, poasta 01 Doaibmagolut

Kapihttalii gullá ee Kárášjoga ja Guovdageainnu Sámi joatkkaskuvllaid doaibmadoarjja. 2002-2003 skuvlajagi ledje Kárášjoga Sámi joatkkaskuvllas 110 oahppi ja Guovdageainnu Sámi joatkkaskuvllas ja boazodoalloskuvllas 100 oahppi. Ođastus 94 sámi joatkkaoahpahusa árvvoštallama oktavuođas lea nugohčoduvvon Kvalvik-lávdegoddi guorahallan dán guovtti sámi joatkkaskuvlla boahttevaš gullevašvuođa. Lávdegoddi rávve raporttastis čatnat dán guovtti joatkkaskuvlla doaimma ja sisdoalu Sámediggái. Raporta lea leamaš gulaskuddamis. Sámediggi lea ožžon maŋiduvvot áigemeari buktit cealkámuša 2003 lohppii. Sámediggi dáhttu guorahallat ášši oktanaga iežas čielggademiin ”Sámi álbmoga joatkkaoahpahusa prinsihpat ja njuolggadusat”, mii lea gulaskuddamis golggotmánu 3.b. 2003 rádjái. Go Sámediggi buktá cealkámuša, de áigu departementa árvvoštallat skuvllaid boahttevaš organiserema. Juolludus dán poasttas evttohuvvo jotkojuvvot seamma dásis go 2003:s.

Kap. 263 Tromssa universitehta, poasta 50 Stáhtadoarjja

Tromssa universitehtii juolluduvvui 2001:s ruhta guovtti stipendiáhtavirgái mat leat várrejuvvon sámi dutkamii. 2002 rájes lea juolludus biddjon universitehta bušeahttarámmii.

Kap. 274 Stáhtalaš allaskuvllat, poasta 50 Stáhtádoarjja

Árv. S. nr 12 (2002-2003) ja St. dieđ. nr 34 (2001-2002) Kvalitehtaođastus Sámi alit oahpu ja dutkama birra meannudettiin, doarjjui Stuoradiggi sámi oahpahusa ja dutkama viidáset nannema. Ráđđehusa ulbmil lea ee nannet sámi alit oahpu ja dutkama oppalaččat ja buoridit sámegielat studenttaid rekruterema. Lea mávssolaš buoridit máhtu sámi servodatdili ja sámi giela ja kultuvrra birra.

Sámi allaskuvla lea Stuoradikki meannudeami vuođul St. dieđ. nr 34 (2001-2002) oktavuođas, evttohan guhkilmas plána dasa movt ásahusa heivešii nuppástuhttit dieđalaš allaskuvlan. NOKUT ferte akrediteret Sámi allaskuvlla dieđalaš allaskuvlan. Dát mearkkaša ahte allaskuvla ferte deavdit daid gáibádusaid mat ovdanbohtet universitehta- ja allaskuvlalága ja priváhta allaskuvlalága akkrediteren-, evalueren- ja dohkkehusnjuolggadusaid §7.4:s. Allaskuvla ferte ee oažžut dohkkehuvvot vuoigatvuođa addit doavttirgráda.

Sámi allaskuvlii juolluduvvui 2003:s ođđa stipendiáhtavirgi, ja dál leat allaskuvllas oppalaččat 5 stipendiáhtavirggi bušehttarámmas. Dasa lassin lea allaskuvla oažžon juolludusa Kvalitehtaođastusa čađaheapmái, sámi journalistaohppui, duoji váldofagii, professora Ole Henrik Magga ON` álgoálbmotforuma jođiheaddjedoaimma buhtádusa ovddas, njuovžilet oahppofálaldagaid lassigoluid gokčamii, oahpaheaddjeoahpu IKT:ii ja allaskuvlla ekonomiija nuppástuhttimii.

Sámi alit oahpu ja dutkama stuoradiggedieđáhusa áŋgiruššamiid olis lasiha Oahppo- ja dutkandepartementa Sámi allaskuvlla duodjefágajuolludusa 500 000 kr:ii 2004:s. 2002 čavčča rájes lea allaskuvla ovttas Oslo allaskuvllain fállan duodjeváldofága. Dasto lea evttohuvvon juolludit Sámi allaskuvlii 500 000 kr sámegiela fágalaš ovddideapmái ja 400 000 kr ásahusa rekruterenbarggu hálddašeaddjevirgái. Oahppo- ja dutkandepartementa lea journalistaoahpu buriid bohtosiid vuođul, juolludan allaskuvlii ruđaid joatkit fálaldaga bistevaččat 2003 čavčča rájes. 2004:s evttohuvvo Sámi allaskuvlla bušeahttarámma lasihuvvot nu ahte sámi journalistaoahpu juolludus šaddá 1,7 milj kr oppalaččat. Kvalitehtaođastusa čađaheapmái lasihuvvo juolludus 241 000 kr:ain. Allaskuvlii lea maiddái evttohuvvon juolluduvvot 387 000 dutkama várás. Dát juolludus lea čadnon Kvalitehtaođastusa čađaheami ruđaide.

Oahppo- ja dutkandepartementa evttoha ahte Sámi allaskuvla nettobušeteregoahtá ođđajagimánu 1.b. 2004 rájes. Nettobušetteren addá allaskuvlii stuorát friddjavuođa ieš hálddašit ruđaidis.

Davvi-Trøndelága allaskuvla lea 2002:s ja 2003:s ožžon 300 000 kr:saš erenoamáš juolludusa lullisámegiela ja kultuvrra várás.

Kap. 285 Norgga dutkanráđđi, poasta 52 Dutkanulbmilat

Dutkanráđi sámi dutkanprográmma bistá 2001-2005 áigodaga. Prográmma ruhtaduvvo eanas muddui Oahppo- ja dutkandepartementta ruđaiguin. 2003:s oažžu geavahuvvot sullii 8 milj kr, maŋŋil go prográmma St. prp. nr 1:s (2002-2003) evttohuvvui lasihuvvot 3 milj kr:ain, St. dieđ. nr 34 (2001-2002) Kvalitehtaođastus Sámi alit dutkama ja oahpahusa čuovvoleamis. Prográmmaruhta boahtá vuordimis leat seamma olu 2004:s. Prográmma dutkan galgá doarjut rekruterema ja gelbbolašvuođaloktema, ja sámegiela ovddideami dieđagiellan. Fágaidgaskasaš ja máŋggaásahuslaš ovttasbarggu movttiidahttin deattuhuvvo erenoamážit.

Departementta juolludus addo maiddái sámi prošeavttaide Dutkanráđi eará áŋgiruššamiin, ee 10-jagi vuođđoskuvlla sámi oahppoplánaid árvvoštallamii ja ovtta globaliserenprošektii.

Dieđaviessu Guovdageidnui

Oahppo-ja dutkandepartemeanta prioritere Guovdageainnu ođđa dieđaviesu barggu.  Statsbygg galgá láhčit dili ođđa vissui, ja bargu čuovvu dán áigeplána mielde:

• Čakčamánu 8. beaivve dollojuvvui čoahkkin Sámi Allskuvllain, Sámi instituhttain ja Statbygg;ain gos latnjaprográmma áigumušat čađahuvvojedje.
• Statsbygg galga čađahit deaivvadančoahkkima golggot beallemuttus gos áššáigullevaš departemeanttat lea mielde.
• Huskenprográmma ja goluidmeroštallan heaittihuvvojit áramusat 2003 luohpas.
• Prošeaktagilvu ja prošeaktjoavkku ásaheapmi 2. ja 3. kvartálas 2004.
• Ovdaprošeavtta golluidrámmat giđđat 2005.
• Álggahanjuolludeami vuosttas vejolašvuohta RNB:as lea 2005
• Huksenálggaheapmi áramusat 2006      

Áigeplána čađaheapmi lea gitta das ahte dárppaslaš ruhtajuolludeamit mearriduvvojit. Ruhtajuolludeamit prošekteremii mannet statsbyggii bargo-ja hálddáhusdepartemeantta bušeavtta bokte. Statsbygg ovttasbargá Oahppo- ja dutkandepartemeanttain arvvoštallan dihtii dán poasta ruhtajuolludemiid, dán sektora huksen prioriterema ektui.

Kultuvra- ja girkodepartementa

Kap. 320 Dábálaš kulturulbmilat, poasta 53 Sámi kulturulbmilat

2002` stáhtabušeahta rájes sirdojuvvojit iešguđetlágán sámi kulturulbmiliid juolludusat Sámediggái ovtta poastta bokte. Poasta gokčá doarjagiid sámi sierrabibliotehkii, johtti girjerádjobálvalussii, sámi dáiddárstipenddaide, sámi dáiddaásahusaid čájáhusbuhtadeapmái, báikenammanevvohahkii ja sámi giellalága čađaheapmái, sámi museaide, sámi arkiivii, sámi musihkkafestiválaide ja Beaivváš Sámi Teáhterii. 2004 rájes evttohuvvo Porsáŋggu musea doarjaga stáhtalaš oassi sirdojuvvot Sámediggái. Sámi dáiddáriid čájáhusbuhtadus lassána 0,3 kr:ain.

Kap. 320 Dábálaš kulturulbmilat, poasta 73 Našovnnalaš kulturviesut

Nuortasámi dávvirvuorká Njávdámis lea sámi duhátjagibáiki. Lea eaktuduvvon ahte ođđa dávvirvuorká galgá ollašuhttojuvvot 30 milj kr:saš rámma siskkobealde mii lea Kultuvra- ja girkodepartementta doarjja. Statsbygg lea huksejeaddji. Huksenbáiki lea čielgan ja arkitektagilvu lea álggahuvvon. Sámedikkis boahtá leat váldoovddasvástádus dávvirvuorkká jođiheamis, ja Mátta-Várjjaga gielda boahtá juolludit doarjaga dávvirvuorkká doibmii. Davvirvuorkká báikkálaš gullevašvuohta galgá sihkkarastojuvvot boahttevaš stivrenhámádagas. Sámediggi árvvoštallá oamasteami, organiserema ja doaimma ovttasráđiid Mátta-Várjjaga gielddain ja Finnmárkku fylkkagielddain.

Kap. 326 Giella-, girjjálašvuohta ja girjerádjoulbmilat, poasta 01  Sámi bibliografiija

Našovnnabibliotehkas lea 1993 rájes leamaš sámi bibliografiija vásedin doaibman. Earret sámegielmateriála, de lea maiddái girjjálašvuohta eará gielaide, buot sámi guoskevaš fágasurggiin ja fáttáin váldon fárrui. Ulbmil lea oktasaš davviriikkalaš bibliografiija. Dássožii lea sámi bibliografiija almmuhuvvon deaddiluvvon hámis golmma háve, ja dan sáhttá maiddái dábuhit elektrovnnalaš dokumentan.

Kap. 334 Filbma- ja mediaulbmilat, poasta 72 Guovddášdoaibmaásahusat

Eaktuduvvo ahte Davvi-Norgga filbmaguovddáš doarju unnimusat ovtta sámi filmma buvttadeami jahkásaččat jus galgá oažžut doarjaga kap. 334 Filbma- ja mediaulbmilat, poasta 72 Guovddášdoaibmaásahusat bokte.

Kap. 335 Preassadoarjja, poasta 75 Doarjja sámi aviissaide

Sámi aviissaid doarjja juolluduvvo kap. 335 Preassadoarjja, poasta 75 Doarjja sámi aviissaide vuolde. Sámi aviissat leat ožžon stáhtadoarjaga 1979 rájes, 1987 rájes sierra bušeahttapoastta bokte. Doarjjaortnet lea regulerejuvvon njukčamánu 17.b. 1997` sámi aviissaid doarjaga njuolggadusain. Preassadoarjja lea vuosttažettiin ásahuvvon danne go preassas lea mearkkašupmi demokratiijja ja sátnefriddjavuođa bisuheamis. Dasto lea sámi aviissain deaŧalaš mearkkašupmi sámi čállingiela seailluheamis ja ovddideamis. 2003:s juolluduvvui dán poastta bokte 11,2 milj kr, mii lei 0,2 milj kr eanet go ovddit jagi. 2004 bušeahttaáigodahkii evttohuvvo juolluduvvot 11,6 milj kr.

Kap. 340 Girkolaš hálddahus, poasta 01, doaibmagolut ja poasta 71 Girkolaš ulbmiliid doarjja

Doaibmajuolludusas mii addo Girkoráđđái kap. 340, poastta 01 bokte, gulla oassi máiddái Sámi girkoráđđái. Girkočoahkkin ásahii Sámi girkoráđi, ja ulbmilin lea leahket guovddášgirkolaš orgánan sámi girkolaš gažaldagaide.

Poastta 71 bokte Girkolaš ulbmiliid doarjja lea máŋga jagi addon doarjja Norgga Biibbalsearvái ođđasit jorgalit biibbalosiid sámegillii. Ođđa testamentta jorgalus davvisámegillii gárvanii 1998:s. Seammás álggahuvvui bargu jorgalit boares testamentta davvisámegillii. 2004` juolludusevttohus dán poastta vuolde mii lea 1,150 milj kr, gusto eanas muddui dán bargui mii vuordimis bistá 10 jagi. Dán poastta bokte juolluduvvojit maiddái ruđat sámi álbmoga gástaoahpahussii, ja dan oktavuođas lea ee ásahuvvon katekehtavirgi Deanu ja Unjárgga báhpagielddaide.

Kap. 341 Báhppagoddi, poasta 01 Doaibmagolut

Oassin girku báhppabálvalusas, mii ruhtaduvvo kap. 341, poastta 01 bokte, lea maiddái sámi álbmoga girkolaš bálvalus. Dát leat ee sámegielat báhpat ja katekehta Davvi-Hålogalándda bismagottis, ja sierra báhppa- ja diakonavirgi lullisámiide Nidaros bismagottis. Davvi-Hålogalánddas lea maiddái bismagoddekapellána guhte bargá guovlluin gos sámit ásset bieđgguid. Girkus lea maiddái dulkobálvalus masa gullet golbma dulkka 70 prosentta virggis ja guokte dulkka 20 prosentta virggis.

Gielda- ja guovludepartementa

Sámepolitihka váldoulbmilat

Vuođđolága § 110a ja sámeláhka leat vuođđun ráđđehusa ulbmilii lágidit sámi álbmogii vejolašvuođa nannet ja ovddidit iežaset giela, kultuvrra ja servodateallima. Ráđđehusa ulbmilat bohtet muđui ovdan čuovvovaš mihttomeriin:

1. Eambbo váldi Sámediggái

Ráđđehusa ulbmil lea addit Sámediggái stuorát politihkalaš váikkuhanfámu ja eanet válddi dakkár áššiin main sámi álbmot erenoamážit berošta. Sámedikki dálá válddi vuođđun leat sámeláhka, boazodoalloláhka ja oahpahusláhka. Ráđđehus dáhttu stuoridit Sámedikki váikkuhanfámu Finnmárkku eatnamiid ja čáziid hálddašeamis, vrd 5. ulbmila čilgehusa.

2. Nannet sámi ealáhusaid

Sámi kultuvrra ja giela viidáset ovdáneami eaktun leat nana ja njuovžilis ealáhusat. Ráđđehus áigu bargat dan badjelii ahte sámi ealáhusdoaibmit eai galgga struktuvrralaččat hehttehuvvot njuolggadusaid ja sámi árbevieruid, kultuvrra vieruiduvvamiid ja giela hárrái. Sis-Finnmárkku ealáhuseallima kapitálavárit fertejit nannejuvvot, seammás go sámi ealáhuseallimii sihkkarastojuvvojit buorit, vurdojuvvon ja bealátkeahtes rámmaeavttut.

Sámi ja báikkálaš oktavuođain lea boazodoalus stuora mearkkašupmi sihke ekonomalaččat, barggolašvuođa dáfus ja kultuvrralaččat. Ráđđehus lea árvvoštallan boazodoalu vearro- ja divatortnega, ja lea dan maŋŋil ásahan sierra vearrogessosa buot boazodolliide geain lea sisaboahtu boazodoalus. Vearro- ja divatgeahpedeapmi subsidieremiid sadjái lea deaŧalaš boahttevaš oppalaš boazodoallopolitihkas mas árvoháhkan ja gánnáheapmi lea guovddážis.

3. Sámegielgeavaheami movttiidahttin ja sámi kultuvrra čalmmustahttin

Ráđđehus dáhttu ahte sámegiella galgá árjjalaččabut adnot, ja áigu láhčit dili nu ahte sámegiella eambbo geavahuvvo maiddái almmolaš oktavuođain. Vuđolaš stáhtadieđut galget buvttaduvvot maiddái sámegillii, ja dieđuid galgá sáhttit almmolaččat nai dábuhit. Ráđđehus vuordá ahte almmolaš doaimmat lágidit čálalaš gulahallama sámegillii, almmolaš skoviid sámegillii, ja ahte sámi namat, báikenamat, čujuhusat jna registrerejuvvojit riekta. Dát lea juohke etáhta ovddasvástádus. Sámegielgeavaheapmi dihtoroktavuođain lea hui deaŧalaš doaibmabidju sámegiela nannemis. Danne mearridii Ráđđehus geassemánu 2003:s ahte stáhtalaš etáhtat galget árvvoštallat sámegieldoarjaga dárbbuid vai fuolaha sámegielgeavaheami go prográmmat/dihtorvuođut ođastuvvojit. Ráđđehusa deaŧaleamos áŋgiruššansurggiide boahttevaš jagiid gullá maiddái sámegiella ja IT. Dát mearkkaša ee ahte joatkit ovttasbarggu Sámedikkiin čađahit Sámedikki eSápmiplána ja eará IT gažaldagaid, SamIT (Sámegiela ja IT gelbbolašvuođabása – www.samit.no) ovddideami ja doaimma, davviriikkalaš ovttasbarggu ja vejolaččat ruđalaččat doarjut prošeavttaid mat leat mielde nanneme sámegiela ealli giellan maiddái IT-máilmmis, vrd kap. 541, poasta 72.

Almmolaš hálddašeami sámegielgeavaheami nannema várás, juolluduvvo 2004:s vel 7 milj kr sámegiela hálddašanguovllu guovttegielalašvuođabargguid várás. Sámediggi juohká ruđaid  sámegiela hálddašanguovllu gielddaide ja fylkkagielddaide. 2002:s ja 2003:s lasihii ráđđehus dán doarjaga oktiibuot 15,2 milj kr:ain. 2003:s hálddaša  Sámediggi su 35 milj kr gielladoaibmabijuide, mas 28 milj kr adno gokčat gielddaid ja fylkkagielddaid guovttegielalašvuođa goluid.

4. Lassi sámi dutkan ja diehtoovddideapmi

Geahča kap. 500, poasta 21 Sierra dutkan- ja čielggadandoaimmat čilgehusa.

5. Nannet sámi ealáhusaid ja sámi kultvrra luondduvuođu

Njukčamánu 2003:s ovddidii ráđđehus láhkaárvalusastis “Láhka riektedilálašvuođaid ja eatnamiid ja luondduvalljodagaid hálddaheami birra” (Finnmárkkuláhka), vrd Ot. prp. nr 53 (2002-2003). Ráđđehus lea ee evttohan ásahit ođđa ja iešheanalis orgána (Finnmárkkuopmodat). Evttohusa mielde nammadit Finnmárkku fylkkadiggi ja Sámediggi golbma láhtu goabbánai Finnmárkkuopmodaga stivrii, ja stáhta fas nammada ovtta láhtu geas ii leat jienastanvuoigatvuohta, muhto gii vuosttažettiin galgá leat gaskkusteaddjin Finnmárkkuopmodaga ja guovddáš eiseválddiid gaskka. Evttohuvvo maiddái ahte Sámediggái addo váldi ráhkadit njuolggadusaid  das movt árvvoštallat mainnalágiin meahccegeavaheami nuppástuhttin váikkuha sámi kultvurii, boazodollui, ealáhusdoaimmaide ja servodateallimii.

Jus sámi kultuvrra ja sámi ealáhusaid luondduvuođu galggaš sáhttit nannet buresdoaibmi vuogi mielde, de lea deaŧalaš vuhtiiváldit sámi perspektiivva maiddái areálageavaheami oppalaš lágain. Plánaláhkalávdegoddi ovddidii miessemánu 13.b. 2003:s nuppi oassečielggadeami mas plána- ja huksenlága njuolggadusat evttohuvvojit rievdaduvvot. Evttohuvvo ee ahte “sámi kultuvrra luondduvuođu nannen” váldo fárrui lága ulbmilparagráfii. Lea maiddái evttohuvvon ahte Sámedikkis galget lága mielde leat seamma vuoigatvuođat ja geatnegasvuođat go stáhtalaš orgánain plánaid meannudettiin. Plánaláhkalávdegotti árvalus lea dál viiddis gulaskuddamis.

6. Eastadit negatiiva guottuid, vealaheami ja rasismma

Ráđđehus áigu addit sámi nuoraide ja studenttaide bargun juohkit dieđuid sámi giela, kultuvrra ja servodateallima birra prošeavtta bokte mas sámi diehtojuohkinbargit – ofelaččat – leat mielde. Gielda- ja guovludepartementa joatká ovttasráđiid Sámedikkiin guottuid- ja diehtojuohkináŋggirdemiin sápmelaččaid ja sámi dilálašvuođaid hárrái. Gielda- ja guovludepartementa áigu maiddái almmuhit diehtojuohkinreivviid sámi dilálašvuođaid birra.

Eamiálbmovuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáš ásahuvvui 2002 čavčča ja rahppui almmolaččat čakčamánu 1.b. 2003. Guovddáža deaŧaleamos doaimmat leat duođaštit, gaskkustit máhtu ja juohkit dieđuid sámiid ja eará eamiálbmogiid rivttiid birra, vrd čilgehusa kap. 542:s, poasta 1.

7. Nannet davviriikkalaš ja riikkaidgaskasaš ovttasbarggu eamiálbmogiid birra ja eamiálbmogiid gaskka

2000:s álggahuvvui bissovaš ovttasbargu sámi áššiid ovddasvástideaddji ministariid ja Suoma, Ruoŧa ja Norgga sámediggepresidenttaid gaskka, man ulbmil lea jámmadit čuvget, guorahallat ja meannudit sámi gažaldagaid maid hárrái leat oktasaš beroštumit. 2001:s mearridedje ministarat ja sámediggepresidenttat nammadit áššedovdijoavkku mii galgá ráhkadit árvalusa davviriikkalaš sámekonvenšuvdnii. Áššedovdijoavku álggahii barggus ođđajagimánus 2003, ja joavkku áigumuš lea válbmet sámekonvenšuvdnaárvalusa 2005:s.

Suoma, Ruoŧa ja Norgga sámedikkit leat ásahan oktasaš ovttasbargoorgána, namalassii Sámi parlamentáralaš ráđi. Ráđđi lea institušunaliserejuvvon ovttasbargu sámedikkiid gaskka dakkár áššiin mat guoskkahit sámiid máŋgga stáhtas dahje sámiid oktan álbmogin. Ráđđi lea deaŧalaš orgána ođđa davviriikkalaš ovttasbarggus, muhto das boahtá maiddái leat mearkkašupmi gaskariikkalaš oktavuođain.

St. dieđáhusas nr 33 (2001-2002) ja St. dieđáhusas nr 34 (2001-2002) deattuha Ráđđehus dutkama, giela, ealáhusovttasbarggu ja IT-čovdosiid deaŧalaš davviriikkalaš ja riikkaidgaskasaš ovttasbargosuorgin.

Kap. 500, poasta 21 Sierra dutkan- ja čielggadanprográmmat/kap. 500, poasta 50 Norgga dutkanráđi dutkanprográmma

Poasttaide gullet dutkan- ja čielggadandoaimmat buot Gielda- ja guovludepartementta ovddasvástádussurggiin.

Suorgeprinsihpa geažil leat máŋgga departementtas ja vuolit etáhtas DjO-doaimmat (dárogillii FoU) sámi dilálašvuođaid birra. Gielda- ja guovludepartementa lea 2001 rájes juolludan ruđa Norgga dutkanráđi sámi dutkanprográmmii (2001-2005). Prográmma ulbmil lea rekruteret dutkkiid ja movttiidahttit dutkamii mii buvttášii ođđa máhtu ja ođđa perspektiivvaid. Ulbmilin lea maiddái ovddidit sámegiela dieđagiellan ja movttiidahttit fágaidrasttideaddji ja ásahusgaskasaš ovttasbargui sihke riikkadásis, davviriikkalaččat ja riikkaidgaskasaččat. 2003:s lei Gielda- ja guovludepartementta juolludus 1,5 milj kr. Prinsihpalaččat lea Dutkanráđđi maiddái geatnegahtton árvvoštallat lea go sámi áššiid dutkan áigeguovdil maiddái eará dutkanprográmmaid oktavuođas.

Gielda- ja guovludepartementa lea juolludan ruđa Tromssa universitehtii čađahit Norgga birgenlágidutkosa. Dutkkus lea stuora birgenlágiiskkadeami oassi mii čađahuvvo 11 arktalaš guovllu eamiálbmogiid gaskka. Departementa lea maiddái juolludan ruđa Nordlandsforskningii árvvoštallat prosessaid mat leat čadnon guovtti luossa- ja guvžábiebmankonsešuvdnii Mosskes Divttasvuonas. Sámediggi lea ožžon ruđa joatkit prošeavtta Sámi statistihkka man ulbmil lea lágidit dilálašvuođaid kvantitatiiva dieđuid organiseremii.

Kap. 540, poasta 50 Sámediggi

Álbmotválljejun orgánan lea Sámedikkis stuora friddjavuohta. Dat ii leat ráđđehusa vuollásaš orgána, ja ráđđehusas ii lea danne ovddasvástádus Sámedikki politihkalaš doaimmas dahje dain politihkalaš mearrádusain maid Sámediggi dahká. Dál hálddaša Sámediggi máŋga doarjjaortnega ja doaimma mat leat dasa sirdojuvvon departementtain.

2004:s evttoha ráđđehus juolludit 135,4 milj kr poasta 50 bokte. 621 000 kr dás lea buhtadus bargoaddidivvaga nuppástuhttima ovddas. Evttohuvvo sirdit 300 000 kr kap. 541, poasttas 70  Doarjja sámi ulbmiliidda kap. 540, postii 50 Sámediggi, Sámedikki Sámi parlamentáralaš ráđi barggu nannema várás.  Dasa lassin juolluduvvo Sámediggái 7 milj kr kap. 571 poasttas 64 Árvvoštusdoarjja. Ruđat galget juhkkojuvvot sámegiela hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid guovttegielalašvuođadoaimmaide, ja dat biddjojit Sámedikki 2005` rámmii. Dán juolludusa bokte lea Ráđđehus dusten daid dárbbuid mat ovdanbohte “Gielddaid ja fylkkagielddaid guovttegielalašvuođa golut” – raporttas mii ovddiduvvui miessemánus 2002.

Kap. 541, poasta 54 Vuoitu Sámeálbmotfonddas

Stuoradiggi mearridii geassemánu 16.b. 2000 juolludit 75 milj kr “Sámeálbmotfondii” 2000` dárkkistuvvon našunálabušeahta oktavuođas. Finánsalávdegotti eanetlohku celkkii fondda ulbmila birra ahte fondda vuoitu galgá adnot iešguđet doaibmabijuide mat nannejit sámi giela ja kultuvrra. Stuoradikki mearrádus čilge ahte fondda vuođđudeapmi galgá leat oktasaš buhtadus daid vahágiid ja vearrivuođaid ovddas maid dáruiduhttinpolitihkka dagahii sámi álbmoga ovdii. Supmis mii biddjo Sámedikki háldui 2004` bušeahta bokte, lea reantovuoitu ođđajagimánu 1.b. 2003 rájes juovlamánu 31.b. 2003 rádjái ja dat lea 4,65 milj kr. Fondda vuoitu ii leat oassin Sámedikki rámmajuolludusas.

Kap. 541, poasta 70 Doarjja sámi ulbmiliidda

2004:s evttoha Ráđđehus juolludit departementta háldui 1,1 milj kr dán poastta bokte. Ulbmil lea seailluhit ja ovddidit sámi identitehta, kultuvrra ja servodateallima. Juolludus lea unniduvvon 2003 ektui danne go 300 000 kr evttohuvvo sirdojuvvot kap. 540, postii 50 Sámediggi, nannen dihte Sámedikki barggu Sámi parlamentáralaš ráđi oktavuođas. Ovdal almmuhuvvui doarjja jahkásaččat ohcanládje. Departementa ii ane dan šat ulbmillažžan poastta sturrodaga geažil.

Kap. 541, poasta 72 Sámi giella ja diehtojuohkin

2004:s várrejuvvo 2,6 milj kr ráđđehusa áŋgiruššamiidda sámegiela ja diehtojuohkima dáfus. Ulbmil lea golmmaoasat – ruđat galget adnot láhčit dili nu ahte almmolaš sámegielgeavaheapmi lassána, ahte sámegiel almmolaš diehtojuohkin sámegielagiidda lassána ja ahte dieđut sámi dilálašvuođaid birra almmolašvuhtii lassánit.

Kap. 542, poasta 1 Eamiálbmotvuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáš

Eamiálbmotvuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáš Guovdageainnus rahppui virggálaččat čakčamánu 1.b. 2003. Lea sávahahtti ahte Guovddáš ásaha fágalaš fierpmádagaid eará ásahusaide mat barget eamiálbmotgažaldagaiguin riikaviidosaččat ja riikkaidgaskasaččat. Guovddáža deaŧaleamos barggut leat diehtojuohkin, duođašteapmi ja fierpmádathuksen. Guovddáš boahtá čujuhit ođđa dutkandárbbuide, muhto dat ii galgga ieš leat dutkanásahus. Gielda- ja guovludepartementa evttoha bušeahtas bokte juolludit 1,95 milj kr 2004:s. Olgoriikkadepartementa joatká iežas 1,2 milj kr:saš juolludemiin.

Kap. 552, poasta 72 Našovnnalaš doaibmabijut guovlluidovddideami várás

Juolludusa ulbmil lea ovddidit guovlluid ealáhusaid ja árvoháhkama. Dát galgá čađahuvvot nuppástuhttimiid, innovašuvnna ja ođđasisálggahemiid movttiidahttima bokte. Bargu čađahuvvo ovttasráđiid guovllulaš, našovnnalaš ja riikkaidgaskasaš bealálaččaiguin. 2004:s evttohuvvo oppalaččat 279 milj kr juolludus kap. 552, poastta 70 bokte Našovnnalaš guovlluidovddideami doaimmaide. Sámedikki oassálastin rádjerasttideaddji Interreg-prográmmain ruhtaduvvo dán poastta bokte. Sámediggi oaččui 2,1 milj kr 2002:s ja 2,2 milj kr 2003:s. 2004` juolludus čielgá 2003 čavčča mielde.

Dearvvašvuođadepartementa

Kap. 728 NOU 1995:6 Sámi álbmoga dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa plána čađaheapmi

2003:s biddjo 10,7 milj kr geahččalan- ja ovddidanbargguide NOU 1995:6 Norgga sámi álbmoga dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa plána vuođul, ja “Girjáivuohta ja ovttaárvosašvuohta – Ráđđehusa doaibmaplána Norgga sámi álbmoga dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalussii 2002-2005” vuođul.

Dáin ruđain lea 5,1 milj kr sirdojuvvon Sámediggái ja adno eanas muddui prošeaktaruđaid hálddašeapmái ja guovtti áššemeannudeaddjevirgái Sámedikkis.

Ruđaid muđui hálddaša Sosiála- ja dearvvašvuođadirektoráhta mas lea ovddasvástádus álggahit plána eará doaibmabijuid. Sámi dearvvašvuođadutkama guovddážii juolluduvvui 4,0 milj kr dábálaš doaibmagoluide ja sámi guovlluid dearvvašvuođa- ja birgenlágiguorahallamii. Dieđut čohkkejuvvojit 2003:s ja 2004:s ovttasráđiid Našovnnalaš álbmotdearvvašvuođainstituhtain. Reasta ruđain biddjo sámi diehtojuohkinbálvalusa álggaheapmái, dulkaoahpu ovdaprošektii ja bearráigeahččaneiseváldiid sámi gelbbolašvuođa nannemii.

Sámediggái eanet iešhálddašeaddji ovddasvástádus doarjjaruđaid hálddašeamis

Departementta ja Sámedikki NOU 1995:6 čađaheapmi árvvoštallojuvvui 2002:s. Árvvoštallan čájeha ahte NOU 1995:6 ja loahpahuvvon prošeavttat leat veahkkin boktán ipmárdusa sámi geavaheddjiid erenoamáš dárbbuide. Dattege lea ain hástalussan čatnat sámi perspektiivva sámi guovlluid dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa dábálaš ovdánahttimii. Árvvoštallama, gulaskuddanásahusaid árvalusaid ja prošeavtta vásáhusaid vuođul, leat Sámediggi ja departementa ovttasoaivilis sirdit Sámediggái eanet iešhálddašeaddji ovddasvástádusa doarjjaruđaid hálddašeamis. Ruhtageavaheami eavttut galget ain čuovvut NOU 1995:6 Norgga sámi álbmoga dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid plána ja “Girjáivuohta ja ovttaárvosašvuohta”- nammasaš plána.

2004:s jotkojuvvo “Girjáivuohta ja ovttaárvosašvuohta”- doaibmaplána čađaheapmi. Departementa eaktuda lagas ovttasbarggu Sámedikki ja Sosiála- ja dearvvašvuođadirektoráhta gaskka doaibmaplána doaibmabijuid čađahettiin.

Kap. 743 Stáhtalaš doaibmabijut psykalaš dearvvašvuođa arvvosmahttimis

Dearvvašvuođadepartementa áigu joatkit plánain nuppástuhttit Kárášjoga ja Leavnnja psykalaš dearvvašvuođasuodjalusa riikaviidosaš gelbbolašvuođabásan sámi álbmoga bálvalusaid várás. Investeremat bearašossodaga ja nuoraidpsykiatriija fáhkkasajiid huksemii leat vuoruhuvvon doaibmabijut.

Mánáid- ja bearašdepartementa

Kap. 854 Mánáid- ja nuoraidsuodjalusa doaibmabijut, poasta 71 Ovdánahttin ja diehtojuohkin j.e.

Sámi mánáide lea mánáidsuodjalus mii lea mánnái buoremus, dakkár suodjalus mas sámi giella ja kultuvra adno deaŧalažžan ja ovttaárvosažžan. Jus dán ulbmila galggaš joksat, de ferte mánáidsuodjalusa máŋggakultuvrralaš gelbbolašvuohta buoriduvvot, dás maiddái mánáidsuodjalusmáhttu sámi oktavuođain. Danne lea Mánáid- ja bearašdepartementa 2003:s juolludan ruđa Davvi-Norgga mánáidsuodjalusa ovddidanguovddážii hábmet njeallje temágihppaga sámi mánáidsuodjalusa birra mat galget adnot vuođđo- ja joatkkaoahpahusas ja mánáidsuodjalusásahusain. Gihppagat válbmanit 2004:s. Departementa juolluda maiddái doaibmadoarjaga Davvi-Norgga mánáidsuodjalusa ovddidanguovddážii. Guovddáš áŋgiruššá ee dutkan- ja ovddidanbargguin dain oktavuođain go mánáidsuodjalus deaivida máŋggakultuvrralaš servodagain, ja deattuha erenoamážit mánáidsuodjalusa sámi oktavuođain.

Kap. 856 Mánáidgárddit, poasta 50 Doarjja sámi mánáidgárdefálaldagaide

Sámediggi hálddaša sierra doarjaga mii juolluduvvo sámi mánáidgárddiide ja ovddidanbargguide, rekruterendoaimmaide, diehtojuohkindoaimmaide ja pedagogalaš oahpponeavvuid ráhkadeapmái. Sámi mánáidgárddiid sierra doarjja sirdojuvvui Sámediggái 1.1.2001:s. Sámediggi lea ráhkadan ođđa doarjjanjuolggadusaid. Juolludusa ulbmil lea fuolahit sámi mánáide vejolašvuođa ovddidit ja nannet gielaset ja kultuvrraset mánáidgárddis.

2002:s lea Sámediggi juohkán sierra doarjjaruđaid 71 sámi mánáidgárdái/ossodahkii, 2001:s ges 45 mánáidgárdái. Dás lea sáhka sullii 1000 sámi máná birra. 7 mánáidgárddi leat ožžon doarjaga eatnigieloahpahussii. Sámediggi lea maiddái juolludan doarjaga 21 prošektii ja ovddidandoibmii sámi mánáidgárddiin ja mánáidgárddiin main leat sámi mánát. Sámediggi lea fárus departementta golmmajagi kvalitehtaháhkamis mánáidgárddiin, ja das lea maiddái ovddasvástádus čuovvut sámi mánáidgárddiid. Leat lágiduvvon guokte riikaviidosaš mánáidgárdekonferánssa. Go Sámediggi válddii badjelasas juohkit sierra doarjaga mánáidgárddiide, de deattuhuvvogohte maiddái mánáidgárdesuorggi hástalusat garraseappot. Sámediggi ovttasbargá Sámi allaskuvllain ja fylkkamánniiguin iešguđet doaibmabijuid hárrái mat leat čadnon sámi mánáidgárddiide ja mánáidgárddiide main leat sámi mánát. 2004:s lea ee jurdda lágidit davviriikkalaš bajásšaddandilikonferánssa.

Maŋŋel go Sámediggi válddii badjelasas doarjjaortnega hálddašeami, de leat sámi sierradoarjjaohcamušat olu lassánan. Dattege ii leat doarjja sámi mánáidgárddiide lassánan seamma mađe go maŋemus jagiid doaibmadoarjja mánáidgárddiide (kap. 856 Mánáidgárddit, poasta 60). Danne lea dárbu nannet Sámedikki doarjjarámma vai ohcamušaid sáhttá doarjut. Dán vuođul evttoha ráđđehus 2004:s 2 milj kr:in lasihit kap. 856, poastta 50.

Kap. 857 Mánáid ja nuoraid doaibmabijut, poasta 70 Mánáid- ja nuoraidorganisašuvnnat

Dán postii gullet doarjagat eaktodáhtolaš mánáid- ja nuoraidorganisašuvnnaid riikaviidosaš bargguide. Ulbmil lea láhčit dili dasa ahte mánát ja nuorat searvvaše mánáid- ja nuoraidorganisašuvnnaide. Doarjagat galget movttiidahttit organisašuvnnaid atnit fuola ja váldit mieldeovddasvástádusa, ja sihkkarastit organisašuvnnaid mieldemearridan- ja demokratiijaarenan.

Mánáid- ja nuoraidorganisašuvnnaid doarjjanjuolggadusat addet vejolašvuođa juolludit doarjaga smávva organisašuvnnaide main lea ráddjejuvvon rekruterenvuođđu, dás maiddái sámi organisašuvnnaide. 2002:s álkidahttojuvvojedje njuolggadusat. Álkidahttima ulbmil lea luvvet ruđaid organisašuvnnaid hálddašanbarggus organisašuvdnabargguide. Doarjagiid ođđa njuolggadusat gustojit 2003 rájes.

Kap. 857 Mánáid ja nuoraiddoaibmabijut, poasta 71 Dutkan- ja ovddidanbargu

Departementa áigu ain ovttasbargat ovddidit suohkaniid fálaldagaid mat nannejit sámi mánáid ja nuoraid identitehta ja gullevašvuođa sámi servodahkii. Departementa áigu maiddái ovttasráđiid Sámedikkiin gulaskuddat leat go sámi mánáin ja nuorain árvalusat movt sámi mánáid- ja nuoraidpolitihka ovddideapmi galggašii joatkašuvvot.

Ovttasbargu Guovdageainnu suohkaniin Bajásšaddanbirrasa nannema ovddidanprográmma oktavuođas jotkojuvvo. Gávcci suohkana oassálastet dán prográmmas (poasta 72).

Kap. 857 Mánáid- ja nuoraiddoaibmabijut, poasta 75 Eaktodáhtolaš báikkálaš mánáid- ja nuoraidbargu (Friddjafonda)

Departementa áigu ain áŋgiruššat movttiidahttit eaktodáhtolaš báikkálaš mánáid- ja nuoraidbarggu. Mánáid ja nuoraid báikkálaš doaimmaid doarjja Friddjafondda doarjjaortnega bokte, lea erenoamáš deaŧalaš gaskaoapmi. Sámi mánáid ja nuoraid lassáneaddji doaibma báikkálaš servodagain lea positiiva ja departementa háliida doarjut dákkár ovdáneami. Doarjjaortnet Friddjafonda adno dál olahan dihte sámi mánáid- ja nuoraidjoavkkuid, ja dieđut dán birra almmuhuvvojit sámegillii.

Kap. 857 Mánáid- ja nuoraiddoaibmabijut, poasta 79 Riikkaidgaskasaš nuoraidovttasbargu jna

Juolludusa ulbmil lea ovddidit riikkaidgaskasaš mánáid- ja nuoraidovttasbarggu. Ulbmiljovkui gullet eaktodáhtolaš mánáid- ja nuoraidorganisašuvnnat, ovttaskas olbmot ja sihke báikkálaš, guovllu ja riikka almmolaš eiseváldit. Eaktodáhtolaš mánáid- ja nuoraidorganisašuvnnat ožžot dán poastta bokte doarjaga riikkaidgaskasaš bargui. Poastta váldooassi adno Norgga oassálastimii EU prográmmas NUORRA Eurohpas, ja eará EU prográmmaid oassálastingoluide mat leat oaivvilduvvon mánáide ja nuoraide.

EEO-šiehtadus addá buriid vejolašvuođaid oassálastit EU nuoraidpolitihkalaš doaibmabijuid ovdánahttimis, ja NUORRA Eurohpas - prográmma searvan addá norgga nuoraide vejolašvuođa eambbo oassálastit riikkaidgaskasaš ovttasbarggus.

Departementa áigu ain vuoruhit Barentsguovllu nuoraidpolitihkalaš ovttasbarggu dan doaibmaplána vuoruhemiid ja evttohusaid vuođul mii dohkkehuvvui Nuoraidministtarkonferánssas Tromssas 2001:s. 2004:s várrejuvvojit maiddái doarjjaruđat Barentsguovllu mánáid ja nuoraid multilaterála prošeavttaide ja doaimmaide. Barentčállingoddi lea váldán badjelasas Barentsguovllu multilaterála nuoraidovttasbarggu doarjjaortnega hálddašeami. Prošeavttat mat ovddidit sámi giela ja kultuvrra ja eamiálbmotnuoraid ovttasbarggu, vuoruhuvvojit.

Eanandoallodepartementa

Kap. 1147 Boazodoallohálddahus

(1 000 ru)

Boazodoallohálddahus galgá láhčit dili nu ahte boazodoallopolitihka ulbmilat ollašuhttojuvvojit. Boazodoallohálddahus hálddaša boazodoallolága ja boazodoallošiehtadusa gaskaomiid. Boazodallohálddahus lea maiddái Boazodoallostivrra ja guovllustivrraid čállingoddi ja čađaheaddji orgána ja dat doaibmá ráđđeaddin ealáhussii.

Boazodoallopolitihka guokte iehčanas vuođđoárvvu leat ealáhuspolitihkalaš buvttadanárvu ja sámepolitihkalaš kulturárvu. Boazodoallopolitihkalaš ulbmilat leat ovttastuvvon “Nana bistevaš boazodallu”- doahpagis. Dát mearkkaša boazodoalu mas leat ekologalaš, ekonomalaš ja kultuvrralaš návccat.

2002` raporta

Ođđajagimánus 2002 mearridii Boazodoallostivra Oarje-Finnmárkku boazodoalloguovllu geasseguohtunorohagaide 63 700 bohcco alimus boazolohkun, dát divvojuvvui maŋŋil 64 300 sturrosaš boazolohkun. Dán mearrádusa čađaheami várás juolluduvvui ruhta ásahit prošeaktakantuvrra mii golmmá jagi áigodagas galgá bargat boazologu heivehemiin. 2002:s virgáibiddjoje kantuvrii 3 bargi, ja kantuvra lea ovttasráđiid guoskevaš boazoeaiggádiiguin ohcan čovdosiid dasa movt heivehit iešguđet orohagaid boazologu nu njuovžilit go vejolaš. Boazologu heiveheapmi guohtumiidda álggahuvvui 2002:s maiddái Nuorta- Finnmárkkus. Bargu dáiguin prosessaiguin lea gáibidan sihke olu návccaid ja olu áiggi.

2001/2002` ja 2002/2003` jagiid buorit guohtumat leat lassánahttán Finnmárkku boazologu mearkkašahtti ollu. Buorit dálkkádagat ja unnán muohta lea buoridan guohtumiid. Muhtun guovlluin eai leat jeageleatnamat báljo guođohuvvon, ja dát lea dagahan ahte bohccot leat buoret vuoimmi nalde, miesseprosenta lea loktanan ja bohccot leat buorebut seilon. Boazologu lassáneapmi heađušta boazologu heiveheami, ja guhkilmasat boahtá dát vahágahttit ealáhusa ekologalaš návccaid. Finnmárkku buorit jagit leat seammás dagahan ahte ekonomalaš návccat leat sakka buorebut go leat máŋgga jahkái leamaš, danne go biergosisaboahtu lea buorránan eanet njuovvama geažil.

Boazodoalu boraspirevahágat leat unnon 2000/2001 rájes 2001/2002 rádjái, muhto ain leat vahágat dohkkemeahttun stuorrát muhtun guovlluin. Buhtadusmáksu unnui 35,5 milj kr rájes 2001:s 23 milj kr rádjái 2002:s, mii lea su 35 prosentta. Seammás ožžo boazodoallit gaskamearálaččat su 30 prosentta almmuhuvvon vahágiin buhtaduvvot, mii lea 4 prosenttasaš njiedjan 2000/2001 rájes. Boraspirevahágat leat eanas unnon Finnmárkkus, vuosttažettiin danne go bohccot leat buoret vuoimmis.

Boazodoallohálddahusas lea ovddasvástádus áimmahuššat boazodoalu areálaberoštusaid dábálaš areálahálddašeamis. Mearkkašahtti oassi hálddahusa návccain manná dákkár áššiide. Hástalussan lea ahte ovttaskas áššit lassánit.

Boazodoalu ovddidanfonddas lea 2 milj kr sirdojuvvon Sámi ovddidanfondii.

Nissonolbmuid- ja bearašdoaibmabijuid nannen álggahuvvui 1999:s. Ulbmil lea guovdilastit erenoamážit nissonolbmuid ja bearrašiid saji boazoealáhusas ja nissonolbmo sámikultuvrralaš árvvu. Boazoealáhusa ovttadássásašvuođapolitihka ođastettiin ja ulbmilčielggadettiin leat boazodoallonissonolbmuid politihkkahábmema iežaset sávaldat guovddážis. Danne dollojuvvui juovlamánus 2002 seminára boazodoallonissonolbmuid várás.

Boazodoallolávdegotti čielggadeapmi Oarje-Finnmárkku boazodoalloguovllu dálveguohtumiid gaskaboddosaš rájiid hárrái gárvvistuvvui geassemánus 2002. Boahttevaš orohatrájiid mearrideapmi álggahuvvui dalle, vuordimis dahká Boazodoallostivra loahpalaš mearrádusa 2003:s.

Ealáhussii leat sáddejuvvon njuolggadusat sihke dárogillii ja sámegillii. Dasto leat boazodoalloagronomat doallan diehtojuohkinčoahkkimiid boazodolliiguin 2000/2001`  boazodoallošiehtadusa birra. Beaivválaš ságastallamat, sihke meahcis dahje kantuvrrain, leat deaŧalaččat politihka gulaheamis.

Boazodoallohálddahus lea ráhkadan hálddahusgelbbolašvuođaplána. Dán barggu vuođđun lea kárten maid báikkálaš kantuvrrat leat čađahan. Sámegiela gelbbolašvuođaloktema prográmma lea čađahuvvome. Hálddahus lea 2002:s álggahan barggu ráhkadit oktasaš journála- ja arkiivavuogádaga, vai sihkkarastá ahte iešguđet guovlluid boazodolliid áššit meannuduvvojit nu ovttaládje go vejolaš, ja vai álkibut olaha dieđuid dahje áššiid mat leat meannuduvvon dahje mat leat meannuduvvome.

2004` bušeahttaevttohus

Boazodoallohálddahus galgá vuoruhit Nuorta-Finnmárkku boazodoalloguovllu orohagaid alimus boazologu mearrideami, ja čađahit Boazodoallostivrra mearrádusa Oarje- Finnmárkku boazodoalloguovllu geasseguohtunorohagaid alimus boazologu mearrádusa, vai boazolohku heivehuvvo guohtunváriide ja vai Finnmárkku boazodoalu návccat nannejuvvojit. Dán oktavuođas čujuhit ásahuvvon prošeaktakantuvrii mii galgá oččodit šiehtadusaid boazodolliiguin Oarje-Finnmárkku boazologu unnideami hárrái.

Oarje-Finnmárkku boazologu heivehettiin galgá Boazodoallohálddahus koordineret ja fuolahit “Boazodoalu resursaguovddáža” ásaheami. “Boazodoalu resursaguovddáš” šaddá deaŧalaš ásahus bargosajiid háhkamis, mii fas mielddisbuvttášii buoret árvoháhkama boazodollui. Guovddáš galgá ávkkástallat ja fállat boazodolliid gelbbolašvuođa iešguđetlágán doaimmaide, vuosttažettiin iešguđet gozihan- ja dárkkistanásahusaid fealtabargguide.

Dasto galgá Boazodoallohálddahus bargat Finnmárkku boazodoalloguovlluid orohatjuohkimiid/siidajuohkimiid loahpalaš mearridemiin.

Boazodoallohálddahus galgá ain ásahit fierpmádagaid ja ovttasbargolihtuid eará almmolaš orgánaiguin ja oahpásnuhttit sin boazodoalu dárbui bisuhit oktilis areálaid, ja dasa movt iešguđet doaibmabijut boazoguohtuneatnamiin váikkuhit boazodollui. Hálddahusa bargui gullá maiddái duođaštit boazodoalu areálageavaheami ja almmustuhttit dan gielddaide ja fylkkaide.

Boazodallohálddahus galgá áŋgirit oččodit areálageavaheami stivrejeaddji lágaid ja njuolggadusaid nuppástuhttot. Dasto galgá hálddahus bidjat árjjaid loktet sihke iežas bargiid ja boazodolliid gelbbolašvuođa gustojeaddji láhkamearrádusaid ja njuolggadusaid hárrái.

Boazodoallohálddahus galgá veahkkin loktet boazodoalu árvoháhkama. Hálddahus galgá ovttasráđiid ealáhusa orgánaiguin ja eará oassálastiiguin váikkuhit dasa ahte boazodoallošiehtadusa ekonomalaš resurssat adnojit ulbmillaš vuogi mielde, mii doaibmá bures ja mii lokte árvoháhkama. Dán oktavuođas galgá hálddahus bargat dan badjelii ahte Boazodoalu ovddidanfondda ja Boazodoalu árvoháhkanprográmma gaskaoamit ovttastahttojuvvojit, vai dát guokte ortnega doibmet nu bures go vejolaš. Dasto galgá hálddahus láhčit dili boazodoalloealáhusa, SND ja iežas hálddahusa positiiva ovttasbargui árvoháhkanprográmma čađahettiin.

Nissonolbmuid ja bearrašiid nannema doaibmabijut álggahuvvojedje 1999:s. Gustojeaddji politihka vuođul galgá hálddahus ain bargat árjjalaččat nissonolbmuid ja bearrašiid doaibmabijuiguin. Bargu galgá vuhttot miehtá hálddahusa organisašuvnna ja eará surggiin maiguin hálddahus bargá.

2003:s galgá Boazodoallohálddahus joatkit láhčit dili hálddahusa elektrovnnalaš iešbálvalančovdosiidda, vuogádatovddideapmái ja evttohit álkidahttit boazodoallošiehtadusa ekonomalaš gaskaomiid ortnegiid. Dasto galgá hálddahus fuolahit ahte iešguđet boazodoalloguovlluid ovttaskas boazodolliid áššit gieđahallojuvvojit johtilit ja vuoiggalaččat. Oassin bearráigeahččanbarggus galgá hálddahus joatkit bohccuid lohkat iešguđet boazodoalloguovlluin, ja dalle vuoruhit Finnmárkku Boazodoalloguovlluid. Jus boazolohkanbohtosiin ja boazodolliid iežaset raporteremiin lea stuora vealla, de galget doaibmabijut álggahuvvot. Boazodoallohálddahus galgá árjjalaččat leat mielde ovddideame riidoeastadeaddji doaibmabijuid ealáhusberoštusaid ektui. Ferte ovdamearkka dihte fuolahuvvot ahte riiddut geahpeduvvojit nu olu go vejolaš, eavttuid ja neavvuma bokte dain oktavuođain go áidun ja motoriserejuvvon neavvuid geavaheapmi lea dárbbašlaš.

Boazodoallohálddahus ferte viidábut dieđihišgoahtit iežas ovddasvástádussuorggi birra, ja gaskkustit dieđuid boazodoalu ovdáneami ja boazodoalu guovddáš árvvuid birra.

Boazodoalu areálageavaheami ja dan vuoigatvuođaid duođašteapmi mearrida ealáhusa boahtteáiggi. Fierpmádagat ja ovttasbargolihtut eará almmolaš orgánaiguin galget almmustuvvat vai boazodoallu buorebut dohkkehuvvo. Dasto lea gáibiduvvon lagas oktavuohta ealáhusa ovddasteddjiid ja Boazodoallohálddahusa gaskkas duddjon dihte luohttámuša ja ipmárdusa. Diekkár ovttasbargu lea deaŧalaš jus návccalaš ovdáneapmi galggaš ollašuvvat.

Boazodoallohálddahus galgá váikkuhit dasa ahte buot boazoorohagat ráhkadit sierra orohatplána.

Lea deaŧalaš sihkkarastit ahte dutkanruđat ja ovddidandoaibmaruđat bures ovttastuvvojit boazodoallošiehtadusa bokte.

Boazodoalu dutkama ja gaskkusteami strategalaš plána 2002-2005 mielde galget dutkanárjjat biddjot čuovvovaš viđa suorgái:

• Areálasisabahkkemat ja olggobeale váikkuhusat
• Guohtun ja buvttadeapmi
• Árvoháhkan
• Stivren ja organiseren
• Dásseárvu

Boazodallohálddahus galgá leat doaibma mii ávkkástallá návccaidisguin buresdoaibmi vuogi mielde, ja mii hálddašeami ja ráđđeaddima bokte sihkkarastá geavaheddjiide buresdoaibmi bálvalusaid.

Boazodoallohálddahus galgá ain áŋgiruššat ovddidit bargiid- ja bálkápolitihka, gelbbolašvuođaloktema, organisašuvdnaovddideami, ekonomiijastivrema, jođiheaddjeovddideami, siskkáldas doaimmaid ja IKT. Gelbbolašvuođaloktema oktavuođas galgá hálddahus erenoamážit vuoruhit bargiide sámegieloahpahusa.

Kap. 1149 Eanandoalu árvoháhkan- ja ovddidandoaibmabijut. Doarjja Eanandoalu ovddidanfondii

Sámedikki dáhtu vuođul šiehtadedje eanandoallošiehtadallamiid bealit 2003:s sirdit jahkásaš juolludusa Sámi ovddidanfondii (SOF) eret eanandoallošiehtadusas. Boahttevaš juolludusat SOF:ii juolluduvvojit 1.1.2004 rájes kap. 1149 poasta 50 bokte. Maŋemus jagiid lea Sámi ovddidanfondii juolluduvvon 2 milj kr eanandoallošiehtadusa bokte. Dát juolludus jotkojuvvo 2004:s.

Kap. 1151 Boazodoallošiehtadusa čađaheapmi

(1 000 ru)

Kapihttalii gullet juolludusat boazodoallošiehtadusa čađaheami várás ja juolludusat gokčat goluid maid bohccobierggu radioaktiivvalašvuohta dagaha. Boazodoallošiehtadus ja boazodoalloláhka leat boazodoallopolitihka čađaheami deaŧaleamos gaskaoapmin. Boazodoallošiehtadusas mearriduvvo movt ekonomalaš gaskaoamit galget geavahuvvot, ee boazodoallolága áigumušaid ja mearrádusaid vuođul. Ulbmilat ja strategiijjat čilgejuvvojit dárkileappot St. prp. nr 63:s (2002-2003) ja Árv. S. nr 287:s (2002-2003) 2003-2004` boazodoallošiehtadusa birra, goluid gokčan maid bohccobierggu radioaktiivvalašvuohta dagaha, ja 2003` stáhtabušeahta rievdadusat.

Birasgáhttendepartementa

Olgoriikkadepartementa

Kap. 116, poasta 70 Doarjja riikkaidgaskasaš organisašuvnnaide

Olgoriikkadepartementtas leat juolludusat mat leat maiddái sámi ulbmiliidda ávkin. Kap. 116, poasta 70 Doarjja riikkaidgaskasaš organisašuvnnaid bokte, juolluduvvo doarjja ee “Eamiálbmogiid oassálastimiii Arktalaš ráđis jna”. Ulbmil juolludemiin lea addit doarjaga álgoálbmogiid ovddasteddjiid searvamii riikkaidgaskasaš ovttasbargui davviguovlluin áššesurggiin mat erenoamážit gusket sidjiide, ja muđui doarjut sin vejolašvuođaid searvat dánlágán ovttasbargguide.  Juolludus adnojuvvo vuosttažettiin gokčat Sámiráđi ja Ruošša beale álgoálbmotorganisašuvnna RAIPON oassálastima Arktalaš ráđi čoahkkimiin jna. Arktalaš ráđi ovttasbarggus lea buot 8 arktalaš stáhta fárus, namalassii Canada, Danmárku, Suopma, Islánda, Norga, Ruoŧŧa, Ruošša ja USA. Dán sirkumpolára ovttasbarggus leat ulbmilin ovdánahttit birasovttasbarggu ja ovddidit arktalaš guovlluid guoddi ovdáneami. Ovttasbargu Arktalaš Ráđi olis lea sakka viidáneame. Guovddáš bargosuorgin sáhttá erenoamážit namuhit goziheami ja doaimmaid nuoskkideami vuostá, ja Arktalaš guovlluid dálkkádatrievdamiid viiddis dutkamiid mat leat jođus. Norgga áŋgiruššama vuođul lea čađahuvvon prošeakta guoddevaš boazodoalu birra. Norgga bealis deattuhuvvo arktalaš eamiálbmogiid aktiiva oassálastin Ráđis, mas Sámiráđis lea bissovaš oassálastinstáhtus, ja mas Sámiráđđi lea okta guđa eamiálbmotorganisašuvnnas. Eamiálbmotčállingoddi (Indigenous Peoples Secretariat) mii lea Københámmanis, veahkeha eamiálbmogiid sin oassálastima oktavuođas Ráđis. 2001-2003 áigodagas lea juolludus leamaš 400 000 kr jahkái, ja evttohuvvo ahte dát dássi bisuhuvvo maiddái 2004:s.

Kap. 163, poasta 71 Humanitára veahkki ja olmmošvuoigatvuođat

Guovdageidnui lea ásahuvvon eamiálbmotvuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáš St. dieđ. nr 21 (1999-2000) Olmmošvuoigatvuođaid doaibmaplána vuođul. Gielda- ja guovludepartementa ja Olgoriikkadepartementa ruhtadit gelbbolašvuođaguovddáža doaimma. 2002:s lei Olgoriikkadepartementta juolludus 988 000 kr ja 2003:s fas 1,2 milj kr. Ruhta juolluduvvo gelbbolašvuođaguovddáža ohcamuša vuođul. Vuordimis gártá Olgoriikkadepartementta juolludus leat seamma olu 2004:s go lei 2003:s.

Julevsámegieloahpahus ja sámi kultuvrra ja servodateallima oahpásnuhttin Ungáras

Árran julevsámiguovddáš fállá 2003 rájes julevsámegieloahpahusa Budepestta universitehtas. Olgoriikkadepartementa lea ruhtadan oahppofálaldaga ja lea 2002:s juolludan 500 000 kr kap. 197, poastta 70 bokte fálaldaga álggaheami várás.

Doarjja riikkaidgaskasaš bargui

Olgoriikkadepartementa áigu nugo ovdal árvvoštallat Sámedikki doarjjaohcama searvat ON ja eará riikkaidgaskasaš bargguide.

Justiisadepartementa

Kap. 400 Justiisadepartementa, poasta 01 Doaibmagolut

Justiisadepartementa áigu 2004:s várret 550 000 kr kap. 400, poasta 01:s sámi riektevieruid ja riekteipmárdusaid dutkama prošektii. Dát lea fágaidrasttideaddji dutkanprošeakta man ulbmil lea čilget sámi riektevieruid ja riekteipmárdusaid mat leat leamaš ja leat sámi guovlluid eatnamiid ja čáziid geavaheamis. Prošeakta lea juhkkojuvvon guovtti oassái, ja dál lea II. oassi jođus, namalassii sámi riektevierut ja riekteipmárdusat Finnmárkku lulábealde. Prošeavtta II. oasi jođiha ođđasisnammaduvvon sámi vuoigatvuođalávdegoddi, man mandáhtta lea čadnon seamma guovlluide. I. oasi bohtosat, sámi riektevieruid ja riekteipmárdusaid čielggadeapmi Finnmárkku fylkkas, leat almmuhuvvon NOU 2001:34:s. Justiisadepartementa lea juolludan 2 milj kr prošektii 2002-2004 áigodagas. 2002:s adnui juolludusas 20 000 kr. 2003:s lea ulbmilii várrejuvvon 1,43 milj kr. Jáhkkimis gárvvistuvvo prošeakta 2004:s.

Sámivuoigatvuođalávdegoddi

2003:s lea Justiisadepartementa juolludan 2,95 milj kr (earret bargoaddidivvaga) Sámivuoigatvuođalávdegoddái kap. 400, poasta 01 bokte. Lávdegotti 2004 rámma mearriduvvo ođđajagimánu álggus 2004.

Kap. 440 Politiijadirektoráhta – Politiija- ja leansmánneetáhta, poasta 01 Doaibmagolut

Kap. 440, poasta 01:s leat moanaid jagiid biddjon ruđat politiijaguovlluid atnui main lea guovttegielat álbmot (sámegiella/dárogiella). Tromssa politiijameašttir hálddaša ruđaid sierra njuolggadusa mielde. Ulbmil lea buoridit máhtu sámegiela birra dain politiijaguovlluin gos leat sápmelaččat. Politiijaguovlluin gos guovttegielalašvuohta dagaha lassibarggu, sáhttet danne ohcat doarjaga várrejuvvon ruđain. Juolludusohcamušat rievddadit jagis jahkái, dađi mielde man olu politiijaguovlluid bargit dárbbašit oahpahusa. 2003:s lea dán ulbmilii várrejuvvon 0,4 milj kr. Seamma ollu várrejuvvo 2004:s.

Kap. 470 Nuvttá riekteveahkki, poasta 72 Doarjja sierra riekteveahkkedoaibmabijuide

Sis-Finnmárkku riekteveahkkekantuvra ásahuvvui 1997:s ja prošeaktačilgehusas deattuhuvvo ahte “stuora oassi álbmogis dáppe leat sámit geat leat minorihtajoavku mas leat erenoamáš váttisvuođat, sihke gielalaččat ja geográfalaččat. Dán joavkku riekteveahkkedárbu lea erenoamáš stuoris.” Guovllus leat advokáhtat hárvvibut go riikkadásis. Maiddái danne doaimmahuvvo kantuvra.

Justiisadepartementta doarjja Sis-Finnmárkku riekteveahkkekantuvrii lea su 1,2 milj kr 2003:s. Áigumuš lea juolludit seamma olu (haddemuddejuvvon) Sis-Finnmárkku riekteveahkkekantuvrii 2004:s. Kantuvra meannudii 55 ášši 2002:s. Njálmmálaš ráđit addojuvvojedje 197 áššis. Sis-Finnmárkku riekteveahkkekantuvrra áššit unno sakka 2002:s maŋŋil go Stuoradiggi mearridii ahte kantuvra ii šat galgga fállat nuvttá riekteveahki buohkaide, muhto baicca čuovvut nuvttá riekteveahkkenjuolggadusaid, vrd  St. dieđ. nr 25 (1999-2000) Nuvttá riekteveahki birra` Árv. S. nr 181 (1999-2000). Sámediggi lei dáhtton hálddašit Sis-Finnmárkku riekteveahkkekantuvrra juolludusa. Justiisadepartementta ja Sámedikki dialoga lea dál bissehuvvon maŋŋil go Sis-Finnmárkku riekteveahkkekantuvrii addojuvvojedje ođđa doaibmanjuolggadusat. Dát leat heivehuvvon riekteveahkkelága njuolggadusaide seammás go erenoamážit galget dustet sámegielat álbmoga erenoamáš dárbbuid, ja álkidahttit nuvttá riekteveahki ohcamušaid meannudeami.