Davviriikkalaš sámi giellabálkkašupmi – Gollegiella – geigejuvvui nuppes sámediggepresidenttaid ja Suoma, Ruoŧa ja Norgga sámiáššiid ministariid jahkásaš oktasaščoahkkimis   Oslos golggotmánu 18.b. Dán jagi vuoitit leaba Juoni Moshnikoff ja Harald Gaski.

Harald Gaski, stáhtaráđđi Bjarne Håkon Hanssen ja Juoni Moshnikoff

Giellabálkkašupmi lea 100 000 kruvnno ja addui vuohččan 2004:s. Bálkkašupmi sáhttá addot ovttaskas olbmuide, joavkkuide, organisašuvnnaide dahje ásahusaide mat leat áŋgiruššan sámegiela ovddas.

Dán jagi bálkkašumi juogadeaba Juoni Moshnikoff guhte lea áŋggirdan nuortasámegiela ovddas, ja Harald Gaski guhte lea áŋggirdan sámi giela ja girjjalašvuođa ovddas. Stáhtaráđđi Bjarne Håkon Hanssen geigii bálkkašumi davviriikkalaš sámeministariid ja sámediggepresideanttaid bealis ráđđehusa ovddastusásodagas Parkveienis.

Árvvoštallanlávdegotti jođiheaddji ákkastalai bálkkašumi juohkima ná:

- Juoni Moshnikoff lea eahpitkeahttá olmmoš guhte lea guhkilmas beroštumiinnis ja áŋggirdemiinnis leamaš njunnožis nuortasámegiela čállingiela ovdánahttimis, ja erenoamážit sátneriggodaga ovdánahttimis. Harald Gaski giellaovddidanbargu, masa maiddái sámi girjjálašvuohta gullá, lea leamaš hui mávssolaš sámi servodahkii.

Sámediggepresideanta Aili Keskitalo loahpahii bálkkašumimeanuid.

Stáhtaráđđi  Bjarne Håkon Hansen lágidii odne sámediggepresideanttaid ja Suoma, Ruoŧa ja Norgga sámiáššiid ministariid jahkásaš oktasaščoahkkima. Čoahkkimis geigejuvvui Davviriikkalaš giellabálkkášupmi – Gollegiella – nuppes.

Ministarat ja presideanttat leat ovttaoaivilis viidáseappot bargat davviriikkalaš sámekonvenšuvnnain, vuosttažettiin joatkit sisriikkalaš barggu gulaskuddancealkámušaid čuovvolemiin ja vejolaš váikkuhusiskkademiiguin. Guđetguimmiide raporteren, dieđuid juogadeapmi ja oktiiheiveheapmi doaimmahuvvo sámeministariid ja sámediggepresideanttaid davviriikkalaš ovttasbarggu olis sámi áššiid birra.

Ministariid ja presideanttaid mihttomearri lea ahte riikkat leat čielggadan iežaset posišuvnnaid boahtte oktasaščoahkkima rádjái, mii lea 2007 čavčča.

Ráđđehus lea ovddidan St.dieđáhusa nr 7 (2006-2007) Sámedikki doaimma birra jagis 2005.

Dieđáhusas nannejuvvo ahte ráđđehus áigu dán stuoradiggeáigodagas bargat dan ovdii ahte Nuortasámi Museum Njávdámis, Ája sámi guovddáš Gáivuonas, Saemien Sijte Snoasas ja Sámi dáiddamuseum Kárášjogas besset čađahit plánejuvvon huksemiid.

Dasa lassin lea dieđáhusas guovddáš áššin ahte Sámedikki ja ráđđehusa ráđđádallan-soahpamuš lea doaibmagoahtán.

– Ráđđádallanvuogádat lea ásahuvvome buorren gulahallanvuohkin, ja mii leat ollu áššiin ožžon áigái buriid proseassaid, lohká Bargo- ja searvadahttinministtar Bjarne Håkon Hanssen. – Seammás lea čielggas ahte soahpamuša čađaheapmi ferte ovddiduvvot viidáseappot, ja dat dahkko ovttasráđiid Sámedikkiin, lohká son.

Dieđáhus lea vuosttažettiin sámepolitihka stáhtusraporta, mas deattuhit ráđđehusa oainnu áššiide maid Sámediggi lea ovdandivvon iežas 2005 jahkedieđáhusas.

Stáhtabušeahtas 2007 evttohuvvo viiddidit sámi ofelašortnega ovttain jagiin meaddel golmmajagi geahččalanáiggi. Dán jagáš ofelaččat; Elle Sofe, Mats ja Anne Silja, eai leatge dasto maŋemus ofelaččat.

Sámi ofelašortnet – sámi nuorat geat juhket dieđuid eará nuoraide sámi gielas, kultuvrras ja servodateallimis – álggahuvvui jagis 2004, mii dalle lei golmmajagi geahččalanprošeaktan - 2007' stáhtabušeahtas evttohuvvo viiddidit geahččalanortnega vel ovttain jagiin, ovdalgo ortnega árvvoštallá jagis 2008.

Govvateaksta: Ođđa ofelaččat: Elle Sofe Henriksen, Mats Jonas Pavall ja Anne Silja Turi

Ođđa sámi ofelaččat, Elle Sofe Henriksen Guovdageainnus, Mats Jonas Pavall Fuosskus ja Anne Silja Turi  Divttasvuonas, almmuhuvvojedje Skiippagura festiválas suoidnemánu 1.b. dán jagi. Dát nuorat leat hui čeahppes ja hutkkás joavku. Elle Sofes lea Bachelorgráda dáláigge-dánssas Londonis. Mats Jonas lea váldán ovtta jagi bottu stuđeremis servodatdiehtaga NTNU:s Troandimis, ja fas Anne Silja lea leamaš lonohallanstudeantan USA:s ja leamaš geassebarggus sápmelaš radiojournálistan.

Ofelaččat leat dán čavčča vázzán vuođđokurssa ”Formidling av samisk kultur og samfunn” Sámi allaskuvllas, ja dál sii leat olles leahtuin bargame. Dássážii leat sii čavčča mielde oahppaladdan logi skuvlla ja konferánssaid Arendála rájis máddin gitta Girkonjárgii davvin. Máŋgga sajis lea báikkálaš media muitalan sin birra. Ofelaččaid ođđa prošeaktajođiheaddji Sámi allaskuvllas, Marit Broch Johansen, muitala daid skuvllaid gos ofelaččat leat leamaš, addán buriid dieđuid ruovttoluotta. Vaikko prošeavtta márkanfievrrideapmi lea sáddet  iežas diehto-CD ofelaččaid barggus skuvllaide, váldit njuolga oktavuođa ja interneahta bokte, de ollu skuvllat váldet oktavuođa maŋŋil go leat gulastan ofelaččaid birra eará skuvllain dahje medias. Skuvllat gos ofelaččat ovdal leat finadan, váldet oktavuođa ja dáhttot ofelaččaid fas boahtit ođđasit.

- Muhtin skuvllain lea unnán diehtu sámi dilálašvuođain, ja leat giitevaččat dainna maid mii sáhttit dahkat, muitala Marit Broch Johansen. – eai buot skuvllat vuorut resursaid sámi kultuvrra oahpahussii. Oahpponeavvut eai leat doarvái. Son muitala maid movt ofelaččat, Elle Sofe, Mats Jonas ja Anne Silja iešheanalaččat leat bargan buoridit dán dili. Nu čii leatge bidjan sihke davvi-, mátta- ja julevsámegiela alfabehta iežaset ruovttusiidui, mas čilgejit mo bustávat daddjojit. Sii hálidit maid ráhkadit jietnafiilaid dáidda. Ofelaččaid siidduin gávnnat maid ođđa oahppoplánaid mas čilgejuvvo maid oahppit iešguđetge luohkkaceahkis galget oahppat sámi dilálašvuođain.

Ofelaččat finadit 50.vahkus Oslos departemeanttaid geahččat. Ulbmil lea ofelaččaide muitalit stáhta samepolitihka vuođu ja mo iešguhtet ge departemeanttat barget dáinna.

- Hui movttidahtti go dál leat gárvvisin meannudan vuosttaš buhtadusmáksináššiid dain sámiin ja kveanain geat masse oahpu nuppi máilmmisoađi vuolde, dadjá stáhtačálli Berit Oskal Eira.

Šallobuhtaduslávdegoddi lea meannudan vuosttaš 11 ohcama maid oahpu massán sámit ja kveanat leat sáddet, ja dál lea mearriduvvon ahte buhtadusmáksu galgá leat 70 000 ruvnno juohkehažžii.

Sullii 1000 ohcamušas leat oktiibuot 150 ohcamuša sáddejuvvon Oahpahusdirektoráhtas Justisčállingottiide ja dain lea mielddusin evttohus ahte máksit buhtadusa. Dat eará ohcamušat dáidet sáddejuvvot dađistaga. Justisčállingottit áigot johtilit meannudit daid áššiid vai besset áššiid bidjat ovdan Ánsobuhtaduslávdegoddái.

Ánsobuhtaduslávdegottis galget leat vel golbma čoahkkima ovdal juovllaid. Lávdegottis leat ollu eará buhtadusmáksináššit ja dat mearrida ieš movt vuoruha áššiid, muhto leat bivdán lávdegotti vuoruhit daid áššiid mat gusket oahppováillat sámiide ja kveanaide.

- Dál lea buorre doaivva hui fargga oažžut buhtadusa máksojuvvot oallut sámiide ja kveanaide geat masse oahpu nuppi máilmmisoađi vuolde, dadjá Berit Oskal Eira.

:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::

Finnmárkku Riddoguollelávdegoddi :

Finnmárkku Riddoguollelávdegoddi doallá čakčat ja giđđat rabas gulaskuddančoahkkimiid Finnmárkku riddosuohkaniin dán čavčča. Mihttomearrin lea oažžut dieđuid sajáiduvvan dábiin ja árbevieruin riddo- ja vuotnaguolásteami oktavuođas ja mearraresursaid eará ávkin atnimis.

Finnmárkku Riddoguollelávdegoddi ásahuvvui geassemánu 30.b. dán jagi čielggadit sámiid ja earáid rievtti guolástit mearas Finnmárkkus. Dán lávdegotti ásaheapmi dahkkojuvvui go Stuoradiggi finnmárkolága meannudeamis bivddii ráđđehusa farggamusat dahkat dákkár čielggadeami, ja ovddidit čuovvoleaddji ášši dán birra Stuoradiggái. Riddoguollelávdegotti jođiha ovddeš alimusriektejustitiarius Carsten Smith.

Lávdegoddi álggahii gulaskuddamiid Honnesváhkis ja Leaibevuonas golggotmánus, ja čavčča ja giđa mielde galget geargan fitnat buot Finnmárkku riddosuohkaniin – 17 suohkana oktiibuot. Čoahkkimat dollojit ovttasráđiid suohkaniiguin. Čoahkkimiidda bovdejuvvojit sihke politihkkarat, suohkanhálddahusat, ealáhusat, organisašuvnnat ja álbmot muđui buktit oaiviliid.

Lávdegoddi galgá geargat bargguinis ovdal juovlamánu 31. b 2007.

Sámefoandda njuolggadusat čakčamánu 22. beaivvi mearriduvvon Gonagasas stáhtaráđis. Foanddas lea 75 miljon ruvnno vuođđokapitálan. Buvttadus galgá adnot doaibmabijuide nannet sámi giela ja kultuvrra.

Foandda čohkkejuvvon buvttadus lea dál 30 miljon ruvnno, ja boahttevuođas šaddá jahkásaččat bures 4,5 miljovdnasaš submi háldui. Foandda buvttadusa galgá Sámediggi hálddašit. Searvvit ja ovttaskas olbmot sáhttet foanddas ohcat ruđa.

- Stuorradiggi ásahii foandda oktasaš buhtadussan daid vahágiid ovddas maid dáruiduhttin dagahii sápmelaččaide, ja lean ilus go foandda buvttadusa dál sáhttá geavahišgoahtit doarjjan ain nannet ja ovddidit sámi giela ja kultuvrra – dadjá stáhtaráđđi Bjarne Håkon Hansen, gii ovddasvástida sámi áššiid ráđđehusas.

Stuorradiggi ásahii foandda geassemánus 2000, muhto ii leat dan sáhttán geavahit ovdal dál, go Sámediggi njuolggadusaid meannudettiin geassemánus 2002 bijai dihto eavttuid foandda geavaheapmái. Eavttut ledje earret eará oktagaslaš buhtadusaid ektui oahppováillat sápmelaččaide. Dát lea dál čoavdašuvvon go šállobuhtadusortnet lea dál viiddiduvvon.

:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::

Bargojoavku, man bargun lei ovddidit álgoálbmotjulggaštusevttohusa, lea buktán barggu, ja ON' olmmošvuoigatvuođaráđđi guorrasii evttohussii geassemánus. Ráđđi sáddii evttohusa viidáseappot ON' váldočállái gii jáhkkimis meannuda evttohusa skábmamánu/juovlamánu molsumis.

ON' ekonomalaš ja sosiálalaš ráđđi (ECOSOC) ásahii jagis 1982 bargojoavkku man mandáhttan lei geahčadit álgoálbmogiid dili miehtá máilmmi, ja evttohit riikkaidgaskasaš rievttálaš standárddaid našunálstáhtaid politihkkii álgoálbmogiid várás. Bargojoavku sáddii evttohusa ON' olmmošvuoigatvuođakommišuvdnii viidásit meannudeapmái jagis 1994. 

Olmmošvuoigatvuođakommišuvdna ásahii jagis 1995 ođđa bargojoavkku – The UN Working Group on the Draft Declaration on the Rights of Indigeous Peoples – mii galggai árvvoštallat evttohusa ja ovddidit oktasaš álgoálbmotjulggaštusa evttohusa. Bargojoavkkus ledje mielde oasseváldit miehtá máilmmi, norgga delegašuvnna ovddastedje AID/KRD, UD ja Sámediggi dan barggus.

Bargojoavkku maŋemus čoahkkin lei ođđajagimánu 2006. Dán vuođul čoahkkáigesii bargojoavkku ovdaolmmoš joavkku barggu bohtosiid, ja ovddidii iežas evttohusa mii sáddejuvvui ON' olmmošvuoigatvuođaráđđái. Ráđđi guorrasii geassemánus bargojoavkku evttohussii, ja sáddii ON' váldočoahkkimii ávžžuhusa mii jáhkkimis meannuda evttohusa skábmamánu/juovlamánu 2006 molsumis.