BSD - Ođđasat sámepolitihkas nr. 3 2004

Bargo- ja searvadahttindepartemeanta

Departemeanttat

Áigeguovdil

Dokumeanttat

Sámepolitihkka

Departemeanta

Oktavuohta

Oktavuođadieđut

Njuolggadusat

Lágat ja láhkaásahusat

Ođđasat sámepolitihkas nr. 3 - 30.9.2004 - Årgang 1

	Ođđasat
	Hutkás ofelaččat Sámepolitihkalaš rehketdoallu Mánát Sámis – davviriikkalaš konferánsa Buhtadus oahppováilli geažil Sámediggi girje sámi jienastuslogu
	Hutkás ofelaččat Boaldevaš álginmiella lea golmma sámi nuoras, geat válljejuvvojedje leat vuosttas sámi ofelažžan. Ofelaš-prošeakta lea Gielda- ja guovlodepartemeantta ođđa áŋgiruššan lasihit nuoraid dieđuid sámiid ja sámekultuvrra birra. Ante Siri, Inga Mikkelsen ja Ellinor Jåma. Foto: Elisabeth P. Jenssen Prošeakta almmuhuvvui giđđat, ja Riddu Riđđu-festiválas geasset sáhtii stáhtačálli Anders Eira oahpásmahttit Ellinor Jåma Gråankes, Ante Siri Guovdageainnus ja Inga Mikkelsen Ájluovtas Divtasvuonas vuosttas sámi ofelažžan. 20 ohccis dát golmmas orro buoremusat heivemin indduset, muitalandáidduset ja hutkáivuođaset geažil. Sámi allaskuvllas Guovdageainnus dat lea dán prošeavtta hálddahuslaš ja geavatlaš ovddasvástádus. Dát golbma nuora galget maŋeščavčča čađahit oahpu, mas fágan leat earret eará servodatdilit, historjá, máŋggakultuvrralaš dilit, juridihkka ja IT. Dán kurssa čađaheamis ožžot 15 oahppočuoggá. Maŋŋá lea vejolaš ge čuovvut departemeantta barggu guossin vai eambbo ohppet dán ge beali sámepolitihkas. – Čearggus áŋgiruššan – Čearggus šaddá álgit, lohká Ellinor Jåma. Su mielas orru čađahanplána leamen hui buorre, ja sus leat vuordámušat oahppat eambbo ovdanbuktinvugiid birra ja oažžut eanet duogášdieđuid. - Eat han mii ge máhte buot! Ellinor lea 25 jagi ja ovddasta oarjelsámiid. Son háliida ofelaš-prošeavtta čađahettiin maiddái ođđasis lohkat muhtun fágaid go háliidivččii beassat psykologiija masterohppui. Ante Siri lea ovttaoaivilis Ellinoriin. – Dát lea buorre prošeakta, ja buot prošeaktaoasit ge! Ante lea 19 jagi ja ovddasta davvisámi guovllu. Son álggii čakčat journalistaohppui aiddo fal Sámi allaskuvlii ja ofelaš-prošeavtta leat dohkkehan su journalistaohpu oassin. Dat lea su mielas gelddolaš ahte sii ieža besset hábmet prošeavtta ja njulgestaga ráhkadit ”kampánnja”. – Mii leat hui iešguđetlágánat olmmožin, dadjá Inga Mikkelsen, guhte ovddasta julevsámi guovllu. 19-jahkásaš ájluoktalaš háliida beassat oahpásmuvvat buorebut nuppiid ofelaš-guoktásiin. Son áigu ofelaš-prošeavtta čađahit seammás go vázzá joatkkaskuvlla maŋimuš jagi, ii ge ane dan moktege váttisin. Prošeavtta ulbmiljoavku lea joatkkaskuvllat, muhto maiddái nuoraid eará deaivvadanforumat sáhttet leat guovdilat. Eai leat vel biddjojuvvon mátkeplánat, muhto johtimat eai álgge gal ovdal ođđajagis. Ann Synnøve Steinfjell Sámi allaskuvllas muitala ahte leat jo joatkkaskuvllat gulaskuddagoahtán sis prošeavtta birra. Hutkái ja bálggesčuolli Dát golbma nuora galget oassálastit Álgoálbmotforumis New York:s giđđat, ja diet lea eahpitkeahttá okta ofelašáiggi stuorámus dáhpáhusain. Muhto somámus livččii beassat álgit. – Suohtas livččii beassat hábmegoahtit ovdanbuktima, dadjá Inga. – Mii háliidit ráhkadit girjás diehtojuohkinvuogádaga nuorain nuoraide, eat ge aiddo dábálaš távvaloahpahusa. Son geažida ahte šaddá hutkás prošeakta, várra vel filmmaiguin ge. Ja gákti gal dieđusge ferte badjelii. Antte mielas šaddá somámus galledit báikkiid, gos ii leat mihkege mii čájeha sápmelašvuođa. – Humadit olbmuiguin, geat eai dieđe maidege sápmelašvuođas, šaddá suohttaseamos, dadjá son. Son muitala áhte álggos sii gal áigot ovttas mátkkoštit, erenoamážit stuorát báikkiide. Áiggi mielde gal sii várra gártet okto mátkkoštit smávit báikkiide. – Gelbboleamos lea ahte dan ii leat ii oktage dahkan ovdal, loahpaha Ellinor ja atná dan stuorra hástalussan. – Mii han gusto leat bálggesčuollit!

	::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: Sámepolitihkalaš rehketdoallu - Sámit berrejit leat hui duhtavaččat dainna, maid dát ráđđehus lea nagodan oažžut áigálii sámepolitihkas, dajai stáhtačálli Anders Eira Riddu Riđđu-festiválas Olmmáivákkis Romssas suoidnemánu 16. b. dán jagi. Eanaš stuorra ja dehálaš sámepolitihkalaš áššit, maid Ovttasbargoráđđehus lea álggahan ja čađahan, almmustahttojuvvojedje festiválas sierra preanttusin – Ovttasbargoráđđehusa sámepolitihkalaš rehketdoallun. Stáhtačálli čujuhii golmma erenoamáš suorgái, maiguin lea erenoamážit áŋgiruššan: sámegielain, sámi dutkamiin ja vuoigatvuođagažaldagaiguin. Ráđđehus lea erenoamážit čalmmustahttán ahte sámetgiella galgá leat ealli ja anihahtti giella buot oktavuođain, maiddái IT-oktavuođain. Juolludusat sámi dutkamii leat lasihuvvon guovttegeardásažžan, ja dál adnojuvvo vejolažžan ahte Sámi allaskuvla galgá sáhttit šaddat dieđalaš allaskuvlan. - Vuoigatvuođagažaldagaid hárrái lea dát ráđđehus ovddidan Finnmárkkulága ja ožžon dán hui dehálaš ášši johtui fas. Iešalddis dát lea hui dehálaš, dajai Eira. Son maiddái čujuhii ahte ráđđehus lea evttohan čovdosa daid sámiid hárrái, geat gillájedje oahppováilli nuppi máilmmisoađi geažil, mii lea leamaš čoavddekeahtes áššin 14 jagi. - Sámi máŋggabealatvuođa čalmmusteapmi lea maiddái leamaš dehálaš. Dán oktavuođas lea Sámi álbmotbeaivvi ásaheapmi dán jagi rájes historjjálaš dáhpáhus. Levgen, ja áinnas dat ahte beaivi oidno buot kaleandariin, veahkeha čalmmustahttit ja fuomášahttit sámiid ja sámi dilálašvuođaid – erenoamážit stuorraservodagas, loahpaha stáhtačálli Anders Eira. Son lasiha vel ahte sápmelašvuođa čalmmusteapmi soaitá leat buot deháleamos doaibmabidju. Ovttasbargoráđđehusa sámepolitihkalaš rehketdoallu

	:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
	Mánát Sámis – davviriikkalaš konferánsa Makkár vásihusaid háliidat mii ahte min mánát, geain lea sámi duogáš, galget váldit fárrui viidáseappot eallimis? Mo sáhttit mii, geat bargat mánáiguin, vaikkuhit dan? Danne lágiduvvo davviriikkalaš konferánsa Mánát Sámis Kárášjogas čakčamánus. Konferánsa lea Norgga ja Suoma sámedikkiid ja Sámi allaskuvlla gaskasaš ovttasbargoprošeakta. Konferánssain háliidit lágideaddjit ahte sii, geat oassálastet mánáid bajásšaddanbirrasis Sámis, besset deaivvadit ja oahppat eambbo, lonohallat vásihusaid ja nannet ja ovddidit iešguđet oassálastiid ovttasbarggu. Doaivva lea ahte konferánsa galgá váikkuhit ahte oktasaš davviriikkalaš hástalusat áddejuvvojit buorebut ja ahte beroštupmi dain hástalusain loktana. Konferánsa lea jurddašuvvon buohkaide, geat barget mánáiguin mat eai leat vel skuvlaagis, muhto vuosttažettiin mánáidgárdebargiide. Konferánssa eanaš oasseváldit bohtet Norgga bealde, muhto leat maiddái oasseváldit Ruoŧas ja Suomas ja vel guokte eremoamážit bovdejuvvon oasseváldi Ruoššas. Mánáid- ja bearašdepartemeanta oassálastá maiddái konferánssas.
	::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: Buhtadus oahppováilli geažil - Dat sámit ja kvenat, geat masse oahpu 2. máilmmisoađi geažil, berrejit oažžut šállobuhtadusaid. Dan evttohii ráđđehus stuorradiggedieđáhusas, mii biddjojuvvui ovdan suoidnemánus. Stuorradiggi lea dál meannudeamen dieđáhusa. Lea njealljenuppelot jagi dassáigo sámit, geat masse oahpu nuppi máilmmisoađi geažil, vuosttas geardde ohce šállobuhtadusaid. Dábálaččat eai addojuvvo buhtadusat soađi ja dáruiduhttima geažil, muhto sámit ja kvenat, geat masse oahpu ja gillájedje dáruiduhttinpolitihka geažil, leat gillán erenoamážit. Danne evttoha ráđđehus Stuorradiggái ahte sámit ja kvenat, geat eai hálddašan dárogiela, ja geat masse unnimusat 1,5 jagi oahpahusa njulgestaga nuppi máilmmisoađi geažil, berrejit oažžut šállobuhtadusa. Oahppováilli šállobuhtadussubmi lea dábálaččat gaskal 50 000 ja 100 000 ruvnnu, muhto ráđđehus diktá Šállobuhtaduslávdegotti mearridit buhtadussupmi. Amas dát šaddat menddo byrokráhtalažžan, de evttoha ráđđehus dan ge ahte sii, geat ovdal jo leat ohcan buhtadusaid, eai galgga dárbbašit ohcat ođđasis. Ođđa ohccit, geat oaivvildit ahte sii ollašuhttet gáibáduasaid, sáhttet sáddet ohcama njuolgga deike: Justissekretariatet Postboks 8027 Dep 0030 Oslo. Tel: 22 99 13 25 Ohcamat meannuduvvojit loahpalaččat maŋŋágo Stuorradiggi lea meannudan Stuorradiggedieđáhusa. St.dieđ.nr 44 :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
	Sámediggi girje sámi jienastuslogu Háliidat go čálihit iežat sámi jienastuslohkui? Dalle galggat váldit oktavuođa Sámedikkiin – it ge gielddain nu mo ovdal. Maŋŋágo Sámeláhka rievdaduvvui, lea Sámediggi váldán badjelasas ovddasvástádusa buot sámi jienastuslogu girjemis. Ovdal lei iešguđet gielddain ovddasvástádus olbmuid čáliheamis sámi jienastuslohkui ja das sihkkumis. Dán ovddasvástádusa lea dál Sámediggi váldán badjelasas. Jienastuslohku galgá ain girjejuvvot gielddaid mielde, ja Sámediggi galgá fuolahit ahte gielddain lea ođastuvvon sámi jienastuslohku sámediggeválggain. Njukčamánu 31. b. lea evttohuvvon ohcanáigemearrin čálihuvvot sámi jienastuslohkui jus galgá beassat jienastit sámediggeválggas. Láhkarievdadus dagaha ahte Sámediggi lea ožžon válddi addit earáide lobi geavahit sámi jienastuslogu – ovdamearkka dihtii dutkama oktavuođas. Loga eambbo rievdadusaid birra dás.

	:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
	"Ođđasat Sámepolitihkas"-ođasreivviid birra
	Ovddeš ođasreivvet Almmustahtii Gielda- ja guovludepartementa, Sámi- ja minoritehtapolitihkalaš ossodat. Ovddasvástideaddji doaimmaheaddji: Petter Drefvelin Doaimmaheaddji: Hanne Lauveng E-poasta: sami@krd.dep.no Gielda- ja guovludepartementa Poastačujuhus 8112 Dep, 0032 Oslo Telefáksa 22 24 27 38