- Sámegiella ferte boahtit oidnosii almmolašvuođas, easka dalle oažžu giella árvvu, dadjá Ellen Inga O. Hætta – vuosttaš stáhtačálli gii geavaha gávtti bargobivttasin. Son válddii badjelasas stáhtačállivirggi sámi áššiin maŋŋá Anders Eira golggotmánus dán jagi.

Aiddo sámegiella ja sámi oahpahus lea ge su váibmoáššit sámepolitihkas. Iige dáidde leat nu imaš go sus han lea pedagogalaš duogáš sihke oahpaheaddjin, ráđđeaddin ja rektorin mánáid- ja nuoraidskuvllain. Maŋŋá lea son leamaš sihkte Sámi oahpahusráđi direktevran ja Sámedikki oahpahusossodaga ossodatdirektevran.

- Mun sávan ahte boahtte boalvva sápmelaččain galgá leat buorre oahppu ja sis galgá leat čatnaseapmi sámi servodahkii ja sámi árvvuide, dadjá 51 jahkásaš. Su mielas lea somá oaidnit ahte sámi nuorat hálddašit guovtti kultuvrra. Sii leat oadjebasat sin sámi identitehtas, mii dahká ahte sii doibmet ollu buorebut norgalaš dilis. Su mielas lea deaŧalaš ahte sámit hálddašit dárogiela bures – sihke njálmmálaččat ja čálalaččat – mii lea deaŧalaš jus galgá hálddašit dáža servodaga. Lea deaŧalaš ahte skuvla fuolaha buot dáid beliid.

Boazodoallu deaŧalaš sámi kulturovddideaddji
Ođđa stáhtačálli bođii njuolgga barggus boazodoallohoavdan ráđđehusfeaskáriidda. Sáhttá go vuordit ahte maiddái boazodoallu čalmmustahttojuvvo?

- Lean álo beroštan hui ollu boazodoalus, son čaibmá. – Dasa sáhttá liikot dahje ii, muhto boazodoallu lea deaŧalaš sihke sámi kulturovddideaddjin ja giellaovddideaddjin. Boazodoallu ferte ja berre čalmmustahttojuvvot. Ealáhusas leat stuorra nuppástuhttimat, ja go lea bargan fágas, de lea čielggas dat čuovvu olbmo.

Son ii leat ieš gal bajásšaddan boazodoallobearrašis, muhto sus lea liikká álo leamaš lagaš oktavuohta boazodoallokultuvrii. Sihke okta su áhkuin ja máŋga fuolkki barge ealáhusas.
            - Enadoalloministaris dat lea konstitušovnnalaš ovddasvástádus boazodoalus, muhto go gearddi boazodoallu lea sámi ealáhus, de dat guoská maiddái dán departementii, dadjá Ellen Inga O. Hætta.

Eanet ovddasvástádussuorggit
Sámepolitihka lassin lea Ellen Ingas maiddái politihkalaš ovddasvástádus riikkalaš minoritehtain. Dát lei sutnje áibbas ođđa suorgi, masa fertii vuoruhit oahpásmuvvat go bođii stáhtačállikantuvrii. Sus lea maid oasseovddasvástádus sihke regiovdnapolitihkas, Barentsovttasbarggus ja Norgga/Suoma ovttasbarggus.

Su buotbeallásaš CV:s lea 51 jahkásaččas máŋga politihkalaš doaimma, sihke gielddastivra- ja ovdagoddelahttun, Guovdageainnu Olgesbellodaga jođiheaddjin ja Guovdageainnu suohkana sátnejođiheaddjin. Danne ii lean ge sámepolitihkka amas dán nissonii. Son máhccá fas váibmoáššásis:

- Sámi servodaga ovdámeanis leat giella ja oahppu deaŧalepmosat, loahpaha Ellen Inga O. Hætta.

:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::

- Livččiimet galgat leat vahku vel dáppe, dadjet dat golbma ofelačča maŋŋágo asttuhisvuođas leat vahku galledan departemeanttaid. Sii leat fitnan máŋgga departemeanttas, ja galledeapmi loahpahuvvui mannan bearjadaga čoahkkimiin gieldaministariin Erna Solbergain ja stáhtačálliin Ellen Inga O. Hættain.

Ellinor Jåma, Ante Siri ja Inga Mikkelsen leat dan ofelašproseavtta ovddasmannit, mii álggahuvvui dán čavčča. Dat ahte prošeakta lea ođas ii ge leat ovdal geahččaluvvon, lea gal várra čuohcan prošeavtta álgimii veaháš, muhto ođđajagis orru šaddamin ollu bargu dan golmma sámi nurrii, geat leat ožžon doaimmaid. Sii leat dán rádjai čađahan golbma sierranas kurssa Sámi allaskuvllas, mas leat leamaš dakkár fáttát go juridihkka, máŋggakultuvrralaš áddejupmi, identitehta, historjá ja oskkoldat daid ollu fáttáid gaskkas mat ledje diibmoplánas. Dan lassin leat sii ráhkadeamen gihppagiid mat galget sáddejuvvot riikka joatkkaskuvllaide ođđajagis, ja interneahttasiidu maid galgá leat gárvvis.

Mii háliidit oahppat eambbo
Sii leat ovttaoaivilis iešguđet departemeanttaid galledeamis:
            - Dat lei erenoamáš buorre! Lei sihke miellagiddevaš ja mii oahpaimet ollu ja dál áddet buorebut mo vuogádat doaibmá, ja guđe ovddasvástádussuorggit gullet iešguđet departementii. Ante lasiha ahte lei erenoamáš buorre oažžut vástádusaid ”fágaolbmuin” daidda áššiide maid birra sii leat smiehttan. Ovdamearkka dihtii boazodoalu, eatnamiid ja Finnmárkkulága birra.
            - Mii áddet buorebut mo sámeáššit meannuduvvojit departemeanttain, ja manne dávjá váldá nu guhkes áiggi ovdalgo mearrádusat dahkkojuvvojit, lohká Ingá, ja namuha gulaskuddamiid ja raporteremiid ovdamearkan.
            - Mun gal mielas boađášin ruovttoluotta maŋŋá ođđajagi ja barggašin vahku guosseoahppin Sámi- ja minoritehtapolitihkalaš ossodagas vai oahpašin buorebut mo dáppe barget, dadjá Ellinor. Son dadjá ahte dalle oaččušii ain buoret áddejumi go dainna lágiin ahte iešguđet áššemeannudeaddjit muitalit iešguđet fáttáid birra – mu mo dán vahkus lea dáhpáhuvvan.

Gažaldat Ernai

Eanet smiehttamuš
Maŋŋá dilihis ja miellagiddevaš vahku máhcce dat golbma offelačča ruoktot bearjadaga. Lasseoahpuin, ja ođđa jurdagiiguin.
            - Manne lea du kultuvra nu deaŧalaš dutnje? jerre mus muhtun departemeanttas, muitala Inga ii ge diehtán maid vástidit. Vaikke vel alccesis lea čielggas ahte kulturduogáš ja sámi identitehta lea nu deaŧalaš, de ii leat nu álki dan sániiguin dovddahit.
            - Dát lea juoga mainna fertet bargat, go diekkár gažaldagaid oažžut vissásit go leat mátkkošteamen, sii dadjet. Ođđajagimánus álget gierdomátkkit, ja vaikke vel fertejit ge rehkenastit oažžut dakkár gažaldagaid maidda sii eai leat ráhkkanan, de sii eai bala nu sakka.

:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::

Historjjá vuosttas sámi giellabálkášumi oaččuiga Ella Holm Bull Snoasas barggus ovddas lullisámegielain ja Anarâškielâ servi Suomas barggus ovddas anárašgielain.

Giellabálkkašumi Gollegiella ásahedje davviriikkaid sámeministarat ja sámediggepresideanttat jagi áigi, Erna Solberga evttohusa vuođul. Bálkkašupmi galgá geigejuvvot juohke nuppi jagi ovttaskasolbmuide dahje organisašuvnnaide, mat leat áŋgiruššan ovddidit sámegiela. Giellabálkkašupmi galgá váikkuhit sámegiela gáhttema, ovdáneami ja seailuma.

- Ella Holm Bull lea bargan dadjat olles eallinagis ovddidit lullisámegiela geavaheami njálmmálaš ja čálalaš giellan. Su árja lullisámegiel oahpaheaddjin lea leamaš áibbas mearrideaddjin giela seailumis ja ovdáneamis, dadjá bálkkašanlávdegoddi ákkasteamistis. Ella Holm Bull lea maid čállán ollu lullisámegiela oahppogirjjiid, mat geavahuvvojit sihke Norggas ja Ruoŧas. Son lea maid čállán iežas divttaid ja lávlagiid lullisámegillii.

Anarâškielâ servi vuođđuduvvui Anáris Suomas 1986 ovddidan dihtii anárašgiela. Searvi almmuha aviissa Anarâš, ja lea almmuhan musihka ja máŋga girjji anárašgillii.
- Anarâškielâ servi oažžu bálkkašumi ulbmillaš giellaođđasislihkkanbarggu ovddas mainna sii leat bures lihkostuvvan, dadjá bálkkašanlávdegoddi ákkasteamistis. Matti Morotaja válddii vuostái bálkkašumi Anarâškielâ servvi bealis.

Gollegiella geigejuvvui meanuin mat lágiduvvojedje Stockholmmas skábmamánu 17. b. dán jagi jahkásaš davviriikkalaš okasaščoahkkima oktavuođas sámeministariid ja sámediggepresideanttaid gaskkas. Bálkkašumi sturrodat lea 100 000 Norgga ruvnno maid dat guokte bálkkašumi vuoiti juogadeaba.

- Oslo lea dat gávpot Norggas gos ásset eanemus sápmelaččat. Dát viessu šaddá deaŧalaš čoahkkananbáikin, ja sáhttá šaddat oaivegávpoga sámi kultuvrra ja sámi identitehta ovddideami bádjin, dajai stáhtačálli Ellen Inga O. Hætta dearvvuođasártnistis go Sámi Viessu rahppojuvvui Oslos juovlamánu 3. b.

Čoahkkananbáikki ásaheapmi sápmelaččaid várás Oslos lea ovttasbargoprošeakta gávpoga máŋgga sámi organisašuvnna gaskkas. Viessu galgá vuosttažettiin leat sápmelaččaid deaivvadansadji – sámi fápmoguovddáš. Viidáset plána lea ahte viessu galgá doaibmat sámi kulturguovddážin, giellaguovddážin ja  Foto: Leif Pareli                             diehtojuohkinkantuvran.

Ragnhild Nystad Sámediggerráđis rabai viesu virggálaččat. Stáhtačálli Ellen Inga O. Hætta ovddastii ráđđehusa, ja su lassin leigga sihke bisma Gunnar Stålsett ja gávpotráđđi Erling Lae sárdnelisttas. Kultuvrralaš dáhpáhussan lei earret eará sámi dáiddára Hilde Schanke čájáhusa rahpan.

Viesu geavahanplánas lea áigumuš ahte viesus galget lágiduvvot sierra mánáid- ja nuoraidjoavkkut, juoga maid stáhtačálli deattuhii erenoamážit sártnistis.

- Dát lea hui deaŧalaš sámi identitehta ja kultuvrralaš oahppama ovddideamis. Sámi nuoraid deaivvadansajit leat seamma deaŧalaččat go borramuš čoavjjis ja áibmu geahppáin.

Norga lea dál mearridan ásahit riikkaidgaskasaš guovddáža árktisa sirkumpolára boazodoalliid várás. Guovddáš, mii ásahuvvo lagaš ovttasbargguin Máilmmi boazodoalloluhtuin, galgá ásahuvvot Guovdageidnui. Dát galgá leat resursaguovddáš diehtojuohkinlonohallama várás iešguđet riikkaid boazodoalliid, dutkiid ja hálddahusaid gaskkas, ovddidan dihtii ovttasbarggu sin gaskkas.

Guovddáš rahppojuvvo boahtte jagi ja buktá ođđa dimenšuvnna min sirkumpolára ovttasbargui.

Guovddáš ruhtaduvvo ovttas Eanadoallo- ja borramušdepartemeanttain, Gielda- ja guovlodepartemeanttain ja Olgoriikadepartemeanttain.