BSD - Ođđasat sámepolitihkas nr. 2 2005

Bargo- ja searvadahttindepartemeanta

Departemeanttat

Áigeguovdil

Dokumeanttat

Sámepolitihkka

Departemeanta

Oktavuohta

Oktavuođadieđut

Njuolggadusat

Lágat ja láhkaásahusat

Ođđasat sámepolitihkas nr. 2 - 13.05.2005 - 2. jahkegeardi

	Ođđasat
	Ráđđádallamat Sámedikkiin Finnmárkkuláhkaevttohus geigejuvvon Raporta bearráigeahččanortnegiid birra Sámedikkis ja Sámedikki ektui Sámeláhka rievdaduvvon Buhtadus oahppováillagiidda Eambbo áŋgiruššan sámi dutkamiin Vejolašvuođat ja hástalusat davvin Alit gieddi – stuorradiggedieđáhus Mariidna ealáhusovddideami birra Mii dáhpáhuvvá?
	::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: Ráđđádallamat Sámedikkiin Eamiálbmogin sápmelaččain lea dat vuoigatvuohta ahte eiseválddit galget ráđđádallat singuin dakkár áššiin, mat gusket njuolgga sidjiide. Dát lea duogážin dasa go gieldaministtar Erna Solberg ja sámedikki presideanta Sven-Roald Nystø gaskavahku miessemánu 11. b. vuolláičáliiga soahpamuša mo ráđđádallamat galget čađahuvvot gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki. Govven: Eline Bjerke Ráđđádallamiid čađahanvuogit geatneagahttet ráđđehusa, departemeanttaid, direktoráhtaid ja eará vuolit dási stáhta doaimmahusaid ráđđádallat Sámedikkiin nu árrat go vejolaš go árvvoštallojuvvo ásahit lágaid dahje doaibmabijuid, mat sáhttet váikkuhit sámi beroštumiid njuolgga. Stáhta eiseválddit galget addit Sámediggái ollislaš dieđuid buot muttuin ášši meannudeamis. Ráđđádallamiid ulbmil lea oččodit goappašiid beliid dohkkehit evttohuvvon doaibmabijuid. - Lean ilus go mii dál leat soabadan maŋŋá oalle njuovžilis proseassa, dajai stáhtaráđđi Erna Solberg preassakonferánssas soahpamuša vuolláičállima olis. - Konstitutionála ovdáneapmi, dajai Sámedikki presideanta Sven-Roald Nystø. Preassadieđáhus Šiehtadus ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: Finnmárkkuláhkaevttohus geigejuvvon Stuorradikki justiisalávdegoddi geigii vuosárgga miessemánu 9. b. láhkaevttohusas riektedilálašvuođaid ja eatnamiid ja luondduriggodagaid hálddaheami birra Finnmárkku fylkkas (Finnmárkkulága). Finnmárkku fylkkadiggi meannudii evttohusa duorastaga miessemánu 12. b. ja Sámediggi fas meannuda dan bearjadaga miessemánu 13. b. Odeldiggi meannuda evttohusa miessemánu 24. b. Justiisalávdegotti evttohus ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: Raporta bearráigeahččanortnegiid birra Sámedikkis ja Sámedikki ektui Gielda- ja guovlodepartemeanta, Sámediggi ja Riikarevišuvdna nammadedje juovlamánus mannan jagi bargojoavkku mii galggai dárkileappot geahčadit bearráigeahččanortnegiid Sámedikkis ja Sámedikki ektui. Bargojoavku lea dál loahpahan iežas barggu, ja loahppajurdda dan raporttas lea ahte bearráigeahčču Sámedikkis lea dohkálaš, muhto sáhttá dattege dan muhtun saji buoridit. Bargojoavku galggai čielggadit ovddasvástáduslinnjáid Sámedikki doaimmain ja makkár siskkáldas bearráigeahččan-, gozihan- ja dárkkástusortnegat leat Sámedikkis ja Sámedikki ektui. Joavku galggai maiddái árvvoštallat leat go ortnegat doarvái buorit ja čujuhit vejolaš váilliide, ja dan lassin galggai árvvoštallat Sámedikki bearráigeahččanlávdegotti doaimma. Jus joavku gávdná vejolaš váilliid ja raššivuođaid, de galgá joavku rávvet mo daid galggašii njulget. Bargojoavkkus leat leamaš guovttis Sámedikki hálddahusas ja guovttis departemeanttas. Dan lassin leat bargojoavkkus leamaš guokte dárkojeaddji Riikarevišuvnnas. Vaikko vel bargojoavku lea ge gávnnahan ahte siskkáldas bearráigeahčču Sámedikkis lea dohkálaš, de dat oaivvilda ahte muhtun osiid lea vejolaš buoridit, ja lea ee. rávven čuovvovaš doaibmabijuid čađaheami: Sámedikki bearráigeahččanlávdegoddi bisuhuvvo dušše bearráigeahččanlávdegoddin, ja ahte juolluduvvo eanet ruhta dan áššemeannudandoibmii. Ásahuvvo dievasčoahkkinčállingoddi Čoahkkinjođihangotti vuollái mii organiserema dáfus galgá leat sorjjasmeahttun Sámediggeráđis. Bearráigeahččanlávdegotti áššemeannudandoaibma biddjojuvvo dievasčoahkkinčállingoddái. Sámedikki rámmat berrejit lassánit 800 000 ruvnnuin jahkásaččat nannen dihtii Bearráigeahččanlávdegotti návcca. Sámedikki hálddahusa bušeahtta berre nannejuvvot ovttain virggiin siskkáldas bearráigeahččamii, ja Sámedikki bušeahtta nannejuvvo 600 000 ruvnnuin dán ulbmila várás. Gielda- ja guovlodepartemeanta berre čielggadit, ovttasráđiid Sámedikkiin, galgá go Sámediggi sirrejuvvot sierra riektesubjeaktan ja mo dan galggašii dahkat. Raporta geigejuvvui Gielda- ja guovlodepartementii ja Sámediggái cuoŋománu 15. b. dán jagi. Loga raportta dás (PDF) ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: Sámeláhka rievdaduvvon Čavčča rájes leat Sámedikkis 43 áirsa. Dál leat 39. Rievdadus sámelágas bođii fápmui cuoŋománu 15. b. ja addá Sámediggái njeallje dássenmandáhta. - Sámelága rievdadeami duogážin lea sávaldat dahkat Sámedikki válgaortnega govttoleabbon. Ovdal lei stuorámus válgabiiriin unnit ovddasteapmi go biiriin gos leat unnán olbmot jienastuslogus, lohká gielddaministtar Erna Solberg. – Go stuorámus válgabiiret ožžot dássenmandáhtaid, de njulgejuvvojit erohusat, muhto seammás ii hedjon unnit biiriid ovddasteapmi. Sámedikki válganammagoddi galgá dán njeallje dássenmandáhta juohkit dan njealji válgabiirii gos leat eanemus olbmot jienastan válggas. Dássenmandáhtat juhkkojuvvojit vuosttaš geardde válgga olis čakčamánu 12. beaivvi dán jagi. Ovddeš preassadieđáhusat rievdadusa birra: Njuolggadus Sámedikki válggaid birra Njeallje dássenáirasa Sámediggái Láhkaevttohus
	::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: Buhtadus oahppováillagiidda Cuoŋománus meannudii Stuorradiggi dan stuorradiggedieđáhusa, mii earret eará gieđahallá buhtadusa oahppováillat sápmelaččaide ja kveanaide. Lávdegoddi lea váldoáššálaččat guorrasan ráđđehusa evttohussii. Buhtadusohcamiid meannudit dál Justiisačállingottit, mat galget ráhkkanahttit áššiid Šállobuhtaduslávdegoddái. Ráđđehus ovddidii mannan geasi Stuorradiggedieđáhusa 44 (2003-2004) Buhtadusortet soahtemánáid várás ja buhtadusortnegat romaniálbmoga/táhteriid ja boarráset oahppováillat sápmelaččaid ja kveanaid várás. Dán dieđáhusas evttohii ráđđehus šállobuhtadusortnega heiveheami ee. boarráset oahppováillat sámiid ja kveanaid várás. Dan sivvan lea ahte lea leamaš váttis dáidda joavkkuide oažžut dohkkehuvvot buhtadusaid, earret eará danne go ii leat oahpu massin soađi geažil ii ge leat dáruiduhttinproseassa addán vuoigatvuođa šállobuhtadussii. Buhtadusa vuođđu Nuppi máilmmisoađi áiggi loahpahuvvui oahpahus ollásit máŋgga sajis Finnmárkkus ja Davvi-Romssas. Skuvladilli lei maid váttis maŋŋá soađi soahteáiggi boaldima geažil. Buot oahpahus lei dárogillii – dakkár gillii man ollu sámi ja kveana mánát eai ádden – ja dan geažil eai leat ollu sápmelaččat ja kveanat goassege oahppan lohkat ja čállit iežaset eatnigillii. Muhtumat eai máhte lohkat eai ge čállit dárogillii ge. Danne lea Ráđđehus evttohan šállobuhtadusa sidjiide, geain lei sámegiella dahje kveanagiella eatnigiellan ja geat eai hálddašan dárogiela ge, ja geat masse uhcimusat 1,5 jagi skuvlaoahpu soađi geažil. Stuorradiggi háliida ahte galgá addojuvvot šállobuhtadus váilevaš skuvlaoahpu geažil ohcamiid dábálaš meannudeami mielde. Dákkár áššiin lea dábálaš buhtadussubmi sullii 60 000 ru. Buhtadusohcan Ráđđehussii lea dehálaš ahte galgá leat álki ja eahpebyrokráhtalaš dáidda joavkkuide ohcat buhtadusaid. Sápmelaččat ja kveanat geat ovdal leat ohcan buhtadusaid, eai galgga dárbbašit ohcat ođđasis. Ohcamat mat leat sáddejuvvon departementii, leat sáddejuvvon viidáseappot Justiisačállingoddái, mii ráhkkanahttá ohcamiid Šállobuhtaduslávdegoddái. Stuorradiggedieđáhus 44 (2003-2004) ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: Eambbo áŋgiruššan sámi dutkamiin - Sámi dutkan lea dehálaš go áigu hukset máhtu ja ovddidit ealáhusaid sámi servodagain, daddjo ođđa stuorradiggedieđáhusas dutkama birra. Ráđđehus dieđiha ahte háliida áŋgiruššat eambbo sámi dutkamiin. Stuorradiggedieđáhusas leat čuovvovaš doaibmabijut namuhuvvon: Sámi dutkanprográmma galgá guhkiduvvot ja nannejuvvot Álgoálbmotfierpmádat – ovttasbargodoaibma gaskal Romssa universitehta, Sámi allaskuvlla ja Davviriikkaid Sámi Instituhta – galgá jotkojuvvot Ráđđehus áigu váikkuhit dasa ahte sámegiella eambbo geavahuvvo vuođđogiellan dutkamis ja gaskkusteamis, ja dutkanbohtosiid ovdanbuktimis Primára ja vuođđodieđut sámi dilálašvuođaid birra galget ordnejuvvot ja heivehuvvot sámi dutkama várás Ráđđehus dáhttu Norgga Dutkanráđi oaččohit áigálii oktasaš davviriikkalaš čielggadeami mii galgá árvvoštallat sámi dutkanlávdegotti ásaheami Norgga, Ruoŧa ja Suoma várás Loga teavstta mii gieđahallá sámi dutkama dás Loga olles dutkandieđáhusa dás. ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: Vejolašvuođat ja hástalusat davvin - Davviguovllut leat dehálaš beroštusguovllut Norgii, erenoamážit dannego go doppe leat stuorra luondduriggodagat, dajai olgoriikaministtar Jan Petersen preassadieđáhusas go Olgoriikadepartemeanta almmuhii stuorradiggedieđáhusa Vejolašvuođat ja hástalusat davvin cuoŋománu 15. beaivvi. Stuorradiggedieđáhusas Ráđđehus čilge Norgga vejolašvuođaid ja hástalusaid davvin, ja mo daid galggašii geavahit ja duostut, nu ahte bisuha politihkalaš stáđisvuođa ja ceavzilis ovdáneami guovllus. Čielggadus gieđahallá daid vejolašvuođaid mat čatnasit petroleariggodagaide mearrabotnis, ja daid hástalusaid mat čuvvot stuorát ekonomalaš doaimmas dán guovllus. Davviguovlluid olgoriikapolitihkalaš bealit maid deattastuvvojit, ja mo ráđđehus guovtteriikkagaskasaš ja máŋggariikkagaskasaš ovttasbargguin áigu geahččalit sihkkarastit Norgga beroštumiid, bisuhit politihkalaš stáđisvuođa ja čoavdit rájáidrastásaš váttisvuođaid. Dieđáhusas ráđđehus almmuha máŋga konkrehta doaibmabiju mat galggašedje nannet ja oktiiordnet Norgga davviguovlopolitihka. - Norgga davviguovlopolitihka vuođđun ferte leat viiddis ovttaoaivilvuohta, ja dat ferte vuođđuduvvat lagaš ja viiddis riikkaidgaskasaš ovttasbargui, dadjá Jan Petersen. Dieđáhusa álgoálbmotperspektiiva Stuorradiggedieđáhusas deattuhuvvo davviguovlluid álgoálbmotperspektiiva. Ráđđehusa ulbmil lea sihkkarastit davviguovlluid álgoálbmogiidda duohta oassálastima dakkár mearridanproseassain, mat veahkehit suodjalit ja ovddidit álgoálbmogiid historjjá, kultuvrra, ealáhusaid ja servodaga. Álgoálbmogiidda guoski dutkan maid galgá vuoruhuvvot nu ahte gelbbolašvuohta davviguovlluid álgoálbmogiid birra lassána. Ráđđehus háliida ee. fuolahit ahte Álgoálbmotfierpmádat jotkojuvvo ja áigu 2005 rájes juolludit ruđaid dan vuođđoruhtadeapmái. Ráđđehus atná maiddái dehálažžan dan rolla mii Árktalaš ráđis sáhttá leat forumin álgoálbmogiid diliid nannema oktavuođas. Boazodoalu olu hástalusat leat ovttalágánat davviguovlluid riikkain, ee. livččii árbevirolaš máhtu geavaheapmi eaktun buoridit dilálašvuođaid. Davviguovlluid boazodoalliid lagat ovttasbargu nanosmahtášii vejolašvuođa buoridit diliid. Danne lea ráđđehus mearridan ahte galgá ásahuvvot riikkaidgaskasaš fága- ja gaskkustanguovddáš boazoealáhusa várás lagaš ovttasbargguin Boazodoalloálbmogiid máilmmilihtuin. Guovddáš rahppojuvvo čakčat 2005. Loga kapihttaliid álgoálbmogiid birra dás Preassadieđáhusat dieđáhusa birra Stuorradiggedieđáhus nr. 30, Vejolašvuođat ja hástalusat davvin ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: Alit gieddi – stuorradiggedieđáhus Mariidna ealáhusovddideami birra Guolástus- ja riddodepartemeanta ovddidii njukčamánu 18. b. stuorradiggedieđáhusa Mariidna ealáhusovddideami birra – Alit gieddi – mii čalmmustahttá buoret gánnáheami ja márkanáddejumi, ulbmáluššama dutkamiin ja ođđahutkamiin, ja maiddái ceavzilis resursahálddašeami. Dieđáhusas lea sierra kapihtal eamiálbmotáššiid ja sámepolitihka birra. - Ođđa mariidna ođđahutkanprográmma čujuha čielgasit dasa ahte ráđđehus áigu ulbmáluššat rittuin ja mariidnaealáhusaiguin, dadjá guolástuš- ja riddoministtar Svein Ludvigsen preassadieđáhusas. Loga eambbo: Preassadieđáhus Stuorradiggedieđáhus nr.19 Mariidna ealáhusovddideami birra – Alit gieddi Kapihtal Eamiálbmotáššit - sámepolitihkka :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
		Mii dáhpáhuvvá?
		Miessemánu 16.-27. b. 2005, New York: Eamiálbmotáššiid bistevaš Forum Eamiálbmotáššiid bistevaš Foruma njealját sešuvdna lágiduvvo ONa váldosuojis New Yorkis miessemánu 16.-25. b. 2005. Loga eambbo Miessemánu 30. b. -geassemánu 2. b., Káršjogas: Sámedikki dievasčoahkkin Geassemánu1.-2. b., Rica hotealla, Álttás: Sámi mánáidgárdekonferánsa Jahkásaš našuvnnalaš sámi mánáidgárdekonferánsa. Loga eambbo
	:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
	"Ođđasat Sámepolitihkas"-ođasreivviid birra
	Ovddeš ođasreivvet Almmustahtii Gielda- ja guovludepartementa, Sámi- ja minoritehtapolitihkalaš ossodat. Ovddasvástideaddji doaimmaheaddji: Petter Drefvelin Doaimmaheaddji: Hanne Lauveng E-poasta: sami@krd.dep.no Gielda- ja guovludepartementa Poastačujuhus 8112 Dep, 0032 Oslo Telefáksa 22 24 27 38