| |
I proposisjonen vert det bede om Stortinget sitt samtykke til å ratifisere OECD-konvensjonen av 21. november 1997 om motarbeiding av bestikking av utanlandske offentlege tenestemenn i internasjonale forretningshøve. Samstundes gjer ein framlegg om nødvendige endringar i straffelova for å gjennomføre konvensjonen i norsk rett.
Hovudformålet med OECD-konvensjonen er at partane skal forplikte seg til å setje straff for bestikking av utanlandske offentlege tenestemenn.
Også innan Europarådet vert det for tida arbeidd særs aktivt med sikte på tiltak mot korrupsjon, og ein arbeider med å utforme ein generell strafferettsleg konvensjon mot korrupsjon.
Etter straffelova § 128 fyrste ledd er det straffbart å true eller å gje føremoner til ein offentleg tenestemann for å freiste og påverke tenestehandlinga hans. Føresegna rammar i utgangspunktet berre handlingar retta mot norske tenestemenn, men det er opna for at Kongen kan fastsetje at regelen òg skal gjelde for brot « mod andet Lands offentlige myndighed », men berre « i Tilfælde af Gjensidighet », jf. § 127. Etter konvensjonen gjeld det eit generelt forbod mot bestikking. Heimelen i § 127 er difor ikkje fullgod til å gjennomføre OECD-konvensjonen i norsk rett. Tenestemenn i mellomstatlege organisasjonar fell òg utanfor området til § 128.
Å ta imot stikkpengar eller andre former for føremoner kan òg vere utroskap etter straffelova §§ 275-276. Desse reglane gjeld sjølv om mottakaren er ein utanlandsk offentleg tenestemann, men har eit meir avgrensa verkeområde enn § 128. Etter straffelova § 12 gjeld ikkje § 275 dersom bestikkinga er gjort av ein utlending i utlandet.
Konvensjonen femner berre om den som bestikk ein utanlandsk offentleg tenestemann (aktiv korrupsjon), ikkje dei som tek imot bestikking (passiv korrupsjon). Personar som er skuldige i bestikking av ein utanlandsk offentleg tenestemann, skal kunne straffast med « proporsjonale og avskrekkande » reaksjonar, sjå artikkel 3. Etter artikkel 2 skal jamvel føretak kunne gjerast ansvarlege.
Hovudregelen etter artikkel 4 er at ein part har jurisdiksjon når korrupsjonshandlinga har skjedd på statens eige territorium. Artikkel 5 seier at dei nasjonale reglane og prinsippa om etterforsking og påtale skal gjelde, men set visse grenser for kva for omsyn det kan leggjast vekt på i vurderinga av om påtale skal reisast.
Etter artikkel 6 skal ikkje nasjonale fristar for forelding være for korte til at påtalemakta kan etterforske og påtale lovbrota, og etter artikkel 7 skal det vere straffbart å kvitvaske pengane som vert ytt ved bestikking.
Partane vert pålagde å yte gjensidig rettshjelp. Teieplikta til bankane skal ikkje vere til hinder for å gi informasjon i kriminelle høve.
Bestikking av utanlandske offentlege tenestemenn skal vere eit lovbrot som opnar opp for utlevering i samsvar med nasjonalt lovverk og eksisterande utleveringsavtaler. Dersom ein stat ikkje utleverer sine eigne statsborgarar, har den etter konvensjonen ei plikt til sjølv å vurdere straffeforfølging.
Departementet går inn for at Noreg bør ratifisere OECD-konvensjonen så snart råd er, og viser mellom anna til at det er vesentleg at kampen mot korrupsjon skjer gjennom eit internasjonalt samarbeid. Dei høyringsinstansane som har uttalt seg om dette, går alle inn for at Noreg skal ratifisere konvensjonen. OECD-konvensjonen trer i kraft 31. desember 1998 dersom tilstrekkeleg mange partar har ratifisert den.
Departementet foreslår at det vert uttrykkeleg sagt i eit nytt andre ledd i § 128 at utanlandske offentlege tenestemenn og tenestemenn i mellomstatlege organisasjonar skal reknast som offentlege tenestemenn. Ingen av høyringsinstansane har merknader til ei slik løysing.
Løysinga fører til at òg truslar overfor utanlandske offentlege tenestemenn vert straffbare, noko som er utanfor det konvensjonen krev at ein skal kriminalisere. Utifrå lovtekniske omsyn har ein likevel funne det mest føremålstenleg å gjere det på denne måten. Departementet tek sikte på å gjere ein breiare gjennomgang av norske straffereglar som kan nyttast mot korrupsjon når den planlagde konvensjonen innan Europarådet ligg føre.
I konvensjonen vert omgrepet « urettkomen økonomisk eller ikkje-økonomisk føremon » nytta, sjå artikkel 1 nr. 1. Ein føremon er urettkomen utan omsyn til kva han er verd og kva for resultat han fører til, og jamvel om lokale sedvanar eller lokale styresmakter godtek han. Ein tek likevel atterhald for føremoner som i landet til den utanlandske offentlege tenestemannen er tillatne eller påbodne ved lov. Det same gjeld små betalingar som er nødvendige i nokre land for å få offentlege tenestemenn til å gjere jobben sin (facilitation payments).
Etter departementet sitt syn samsvarar føremonsomgrepet i konvensjonen godt med føremonsomgrepet i § 128 fyrste ledd, sjølv om § 128 går noko lenger enn konvensjonen. Konvensjonen set berre minstekrav og hindrar såleis ikkje at nasjonal lovgjeving er strengare.
Med utanlandske offentlege tenestemenn siktar konvensjonen til personar som faktisk utøver offentleg styresmakt for eit anna land, jf. artikkel 1 nr. 4 bokstav a. Dette kan òg vere tilsette i private føretak, eller tenestemenn i mellomstatlege organisasjonar.
Artikkel 6 i konvensjonen slår fast at fristen for forelding ikkje skal være kortare enn at det blir tilstrekkeleg tid til at ein kan etterforske og påtale den straffbare handlinga. Etter straffelova § 67 er fristen for forelding av brot på § 128 to år.
I høyringsnotatet ga departementet uttrykk for tvil om det for å overhalde pliktene etter konvensjonen, var nødvendig å ha ein særleg frist for forelding i § 128 andre ledd. Fleire høyringsinstansar stør ein lengre frist, t.d. på 5 år. Andre meiner at ein heller bør auke strafferamma. Då vil ein samstundes få forlenga fristen for forelding.
Departementet har kome til at det i denne omgangen ikkje bør gjerast endringar korkje i fristen for forelding eller i strafferamma, men ein held likevel spørsmålet ope, og ser det som naturleg å gjere ei breiare vurdering når det ligg føre ein generell strafferettsleg konvensjon innan Europarådet.
Ein reknar ikkje med at lovframlegget vil føre med seg nemneverdige økonomiske og administrative verknader for det offentlege.