Vuoigatvuohta oažžut bagadusa dan kantuvrras mainna válddát oktavuođa
Buot almmolaš kantuvrrain lea geatnegasvuohta rávvet iežaset áššesurggiin, ja galget addit dieđuid áššemeannudanvugiid, vuoigatvuođaid, váidinvejolašvuođaid, meriid ja eará áššiid birra, maid ohcci dárbbaša go iežas ášši fuolaheamis. Muhtun kantuvrrat leat bidjan olu dieđuid internehttii, eará kantuvrrain fas juhket álgodieđuid kantuvrraid boađáhagain dahje servicekantuvrrain.
Vuoigatvuohta ohcat
Eanas ásahusain leat ohcanskovit main lea čálalaš bagadus, maid sáhttá juogo mielde váldit dahje kantuvrra vehkiin deavdit. Muhtun suohkaniin sáhttá sosiálakantuvra veahkehit, ja eará suohkaniin ges geavaheaddjeguovddáš dahje dikšun- ja fuolahuskantuvra. Jus oažžu ruovttubálvalusa, de sáhttá ruovttuveahkki addit dieđuid, čállit njálmmálaš ohcamuša báhpirii ja addit ohcamuša rievttes olbmui. Dat geain lea dahkamuš dakkár ohcamušaiguin, lea jávohisvuođageasku.
Vuoigatvuohta oažžut gaskaboddosaš vástádusa
Go lea ohcan bálvalusa dahje veahki, ja áššemeannudeapmi ádjána liiggás guhká, de galgá dat kantuvra mas lea ohcan, nu jođánit go vejolaš addit gaskaboddosaš vástádusa. Vástádusas galgá čilgejuvvot manne ohcan ii leat jođáneappot gieđahallojuvvon, ja galgá čilgejuvvot goas vástádusa oažžu vuordigoahtit.
Njálmmálaš konferánsa áššemeannudeddjiin
Ohccis lea vejolašvuohta beassat hupmat dan orgána áššemeannudeddjiin mii meannuda ášši, jus dasa leaš áššálaš ágga. Áššemeannudeaddji galgá čállit ođđa dieđuid main lea mearkkašupmi ohcamuššii, ja dát čálus galgá leat áššebáhpiriid mielddusin.
Vuoigatvuohta geavahit doaimmaheaddji dahje advokáhta
Ohccis lea vuoigatvuohta diktit advokáhta dahje doaimmaheaddji ovddastit iežas buot áššemeannudandásiid oktavuođas. Bargi guhte bargá dan kantuvrras mii ášši meannuda, ii sáhte leat du doaimmaheaddjin. Nuvttá riekteveahki hárrái leat sierra njuolggadusat. Jus dus lea advokáhtta ovddasteaddjin, de sáhttá son čilget dáid njuolggadusaid.
Vuoigatvuohta oažžut peršovdnadieđuid čiegusin doallojuvvot (jávohisvuođageasku)
Sus guhte du ášši meannuda lea jávohisvuođageasku. Hálddašanlága jávohisvuođageasku gusto buohkaide geat barget sosiála- ja dearvvašvuođabálvalusas. Dasa lassin leat sierralágain (dearvvašvuođabargiidlágas, spesialistadearvvašvuođalágas, sosiálabálvaluslágas) njuolggadusat jávohisgeatnegasvuođa hárrái mat leat vel čavgadeappot go hálddašanlága mearrádusat. Muhtun oktavuođain lea ohccái ávkin go sii geat barget ohccáiguoskevaš áššiin gaskaneaset lonohallet dieđuid. Seamma orgána siskkobealde sáhttá nu dahkat almmá jávohisvuođageaskku rihkkuma haga. Ohcci sáhttá maiddái mieđihit ahte ásahusat gaskaneaset lonohallet dieđuid. Soames láhkanjuolggadusat addet lobi juohkit dieđuid sosiálabálvalusa, dearvvašvuođabálvalusa ja mánáidsuodjalusa gaskka vaikko vel ii leat ge sierra mieđihuvvon dasa.
Vuoigatvuohta beassat oaidnit áššebáhpiriid
Go lea almmolaš kantuvrras ohcan bálvalusa dahje veahki, de lea ohccis vuoigatvuohta beassat oaidnit áššebáhpiriid maid vuođul kantuvra meannuda ášši. Dát vuoigatvuohta gusto maiddái dalle go mearrádus juo lea dahkkon, ja go ovdamearkka dihte sáhttá šaddat áigeguovdilin váidit. Jus leat áššebáhpirat dahje journála mas leat dieđut ohcci birra, de lea sus vuoigatvuohta dan beassat oaidnit. Muhtun oktavuođain sáhttá kantuvra oaivvildit ahte ii leat heivvolaš čájehit buot dieđuid ohccái. Dalle galgá ohcci ovddasteaddji, lagas olmmoš, váldeguoddi dahje advokáhtta beassat báhpiriid oaidnit ohcci bealis. Jus báhpiriid liikká ii beasa oaidnit, de galgá kantuvra čilget guđe njuolggadusa vuođul dát mearrádus lea dahkkon, ja muitalit ahte mearrádusa sáhttá váidit. Jus suohkan dahje fylkkasuohkan kantuvra lea dahkan mearrádusa, de lea fylkkamánni váidinásahussan, muhto váidda sáddejuvvo suohkanii/fylkkasuohkanii. Lea spiehkasteapmi lága §:s 8-1 áššáigulli beliid vuoigatvuođaid hárrái: "Mearrádusat sosiálabálvalusaid juolludeami hárrái galget lohkkot ovttaskas-mearrádussan. Jus máŋggas oktanaga ohcet ovtta ja seamma vátna bálvalusa, de sii eai liikká rehkenasto áššebeallin. Ohcci gii atná iežas vealahuvvon, ii sáhte váidit ahte soamis eará olmmoš lea ožžon dakkár bálvalusa maid son ieš ii ožžon.”
Vuoigatvuohta ovddidit cealkámuša - hálddašanlága mearrádusat ovdalgihtiidieđiheami birra
Áššebealli, gii ii leat juo ohcamušastis dahje eará láhkái ovddidan cealkámuša áššái, galgá dieđihuvvot ovdal go mearrádus dahkko ja oažžut vejolašvuođa ovddidit cealkámuša ovdal dihto áigemeari. Dát gusto maiddái vuolleahkásaš áššebeallái badjel 15 jagi gean váldeguoddi ovddasta.
Áigemearri álgá dan beaivvi rájes go diehtu lea sáddejuvvon, go eará ii leat čielgasit daddjon.
Ovdalgihtii dieđiheapmi galgá čilget ášši, ja muđui dan birra mii gáibiduvvo vai áššebealli dohkálaččat beassá áimmahuššat dárbbuidis. Dábálaččat addo ovdalgihtii diehtu čálalaččat. Čálalaš ovdalgihtii diehtu sáhttá sáddejuvvot e-boastan go vuostáiváldi lea dasa čielgasit miehtan ja lea almmuhan elektrovnnalaš čujuhasa gosa diehtu galgá sáddejuvvot. Jus lea váttis addit čálalaš dieđu, de sáhttá addit njálmmálaš dieđu dahje eará láhkái dieđihit.
Hálddašanlágas leat maiddái mearrádusat dakkár dilálašvuođaid hárrái go it sáhte vuordit oažžut dakkár dieđu.
Vuoigatvuohta váidit
Go ohcan ii juolluduvvo dahje dušše muhtun muddui juolluduvvo, de sáhttá mearrádusa váidit. Váidit oažžu maid dihto mearrádusaid mat dutnje gusket, nugo ovdamearkka dihte mearrádusaid válddi geavaheami ja bággema hárrái, ja mearrádusaid ásahusas oggos čáliheami hárrái.
Váidinvuoigatvuohta mearkkaša ahte ohccis lea riekti oažžut áššistis ođđasis meannuduvvot. Jus mearrádus bisuhuvvo, de galgá eará ásahus go dat mii álgoálggus árvvoštalai dan, árvvoštallat ášši ođđasis. Váidinvuoigatvuohta lea sus geasa mearrádus gusto. Earát sáhttet váidit guoskevaš olbmo ovddas. Dalle ferte son guhte váidá, addit fápmudusa dán birra. Váidinvuoigatvuohta lea oaivvilduvvon liigesihkarvuohtan vai rievttes mearrádusat dahkkojit.
Váidináigemearri
Go bálvalus mainna dus lea leamaš oktavuohta, čilge dutnje váidinvuoigatvuođa birra, de galgá dat maiddái dárkkuhit váidináigemeari, mii dábálaččat lea 3 vahkku dan rájes go mearrádusa almmuheapmi lea joavdan dutnje čálalaččat dahje njálmmálaččat. Dábálaččat ii leat geatnegasvuohta vuostáiváldit ja meannudit váidaga mii ovddiduvvo maŋŋel áigemeari, muhto dihto dilálašvuođain sáhttá dan almmotge dahkat.
Vuoigatvuohta oažžut áššegoluid buhtaduvvot
RJus dutnje šaddet golut váidaga ovddideami oktavuođas, ja váidda mielddisbuktá ahte mearrádus rievdaduvvo dutnje buorrin, de sáhttá dihto eavttuid mielde oažžut mearkkašahtti goluid buhtaduvvot, mat dus ledje dárbbašlaččat mearrádusa rievdadeami oktavuođas. (Hálddašanlága § 36)
Liŋkkat
Maŋemus rievdaduvvon 24.4.2004