Ung og lovande
 |
Debutantar. Øystein Vidnes (t.v.) og Per Andreas
Persson.
|
Dei er begge tidlegare studentar ved Skrivekunstakademiet
i Bergen. Øystein, som no tar hovedfag på litteraturvitskap
ved Universitetet i Bergen, har skrive novellesamlinga
«Bondeforteljingar», Samlaget. Eit knippe historier om
Stein, ein landsens gut som får seg sommarjobb i ei avis
i byen. Her skriv han fiktive artiklar. Per Andreas har
også skreve ei novellesamling. «Jeg går nå og kommer aldri
mer tilbake», Tiden, er fortellinger om menneske som lev
i utkanten, både konkret og billedleg. Vi møter blant
andre ein son som må hente mora si etter eit butikktjuveri
og ei jente som plukkast opp av ein grøn Amazon i ein
svensk småby. Her fortel dei to debutantane om skriveprosessen,
akademiet og det å gi ut bok.
|
 |
|
| |
 |
| |
|
- Det vert sagt at ei forfattarutdanning
som Skrivekunstakademiet fører til at dei som går der
blir straumlineforma broilerar, kva seier de til det?
Øystein: I teorien er kanskje tanken nærliggande. Men
i praksis vil det ikkje vere slik. Undervisninga på Skrivekunstakademiet
er ikkje lagt opp mot å produsere forfattarar, ved at
ein lærer elevar eit sett konkrete malar som ein skal
følgje for å fortelje ei historie. Undervisninga har meir
form av seminar leda av forskjellige forfattarar og ved
at vi går gjennom kvarandre sine tekster.
- Det er litt i det blå for meg kva studentane
eigentleg gjer der... Øystein: Vel, det viktigaste
for meg var først og fremst at eg fekk eit spark i baken
til å skrive og at tekstene mine vart evaluert av dei
andre. Dessutan las vi veldig mange tekster når vi gjekk
der og det gjorde meg til ein mykje betre lesar.
Per Andreas: Eg sette mest pris på at dei gav meg mykje
tid til å skrive. Øystein: I praksis fungerte det vel
slik at Lånekassen sponsa meg for å skrive eit år. Og
det passar meg for så vidt veldig bra.
- Kva har de hatt mest utbytte av med
å gå på Skrivekunstakademiet?
Øystein: Som sagt var det ei stor hjelp til å kome i gang.
Mange av tekstene i boka mi skreiv eg når eg gjekk der.
Eg har jobba med boka i eit par år.
Per Andreas: Eg skreiv svært mykje då eg gjekk på Forfattarstudiet
i Bø, som er noko av det same som Skrivekunstakademiet.
Opplegget der er litt annleis enn i Bergen. Det som også
gav meg svært mykje var den kontakten vi fekk med teater
og dramaturgar, og sjansen til å sjå sine eigne ting på
scena.
- Men korleis er det å skulle gi ut bok?
Er det lett å verte demotivert av dei store billegkassene
utanfor bokhandlane, med mengder av ukjende forfattarar?
Per Andreas: Nei, slikt tenkjer ein ikkje på når ein arbeider
med si eiga tekst. Då er det ho som står i sentrum. Og
så lenge målet er å få det ein skriv gitt ut, så tenkjer
ein ikkje så mykje på det som skjer etterpå.
- Vert ein ferdig med teksta når ein
gir den ut, eller er det framleis ting ein vil endre når
ein les det på trykk?
Øystein: For min del er det slik. Der er tekster i
boka som eg ikkje tør å lese når eg les gjennom henne
i dag, fordi eg heilt sikkert vil skrive det annleis.
Per Andreas: Eg ser det positive i det å sjå feil i tekstene
mine. Det betyr vel berre at ein utviklar seg. Dessutan
er det også viktig å tore å verte ferdig med ting og legge
dei bak seg.
- Påfallande mange av dei forfattarane
som får mykje blest for tida skriv korte lettleste tekster.
Er det lettare å verte lest når ein skriv noveller?
Øystein: Eg har ikkje tenkt så mykje på det. Det er kanskje
lettare å lese, men vanskelegare å byrje å lese. Grunnen
til at eg har skrive noveller er at eg sjølv likar å lese
kortprosa, tekster som har eit oppmerksomhetsspenn frå
ti minutter til ein time. Dessutan går det an å jobbe
med fleire noveller på ein gång, ein er ikkje bunden til
å skrive ein heilhetleg historie, men kan konsentrere
seg om fleire korte forteljingar. Det likar eg.
Per Andreas: For meg var det aldri aktuelt å skrive noko
anna enn ei novellesamling no. Kanskje neste gong skriv
eg ein roman.
- Kvifor må du skrive?
Per Andreas: For meg er det ein interessant prosess å
sette opp hinder for seg sjølv, på same måte som når eg
tok fram Lego-kassa då eg var liten. Det har dei same
elementa av å eksperimentere og setje saman brikker og
sjå kva ein kan få til. Det er slik eg har skrive denne
novellesamlinga. Ei byrjing på ei novelle her, ein slutt
der, og brått var det to snuttar som passa saman og danna
noko heilt nytt. Eg likar den dynamikken.
- Men kvifor er det viktig å gi det ut?
Øystein: Det er viktig å få ting på trykk. Det gir deg
tilbakemelding om at det du gjer er bra. Dessutan må ein
få pengane frå ein plass dersom ein skal skrive.
Per Andreas: Å få tekster utgitt er å leggje det heile
bak seg. Men når ein byrjar å skrive så gjer ein det for
sin eigen del, sidan kjem målet om å bli utgitt.
- Å verte utgitt, sjølv om det du seier
har vorte sagt før?
Øystein: Tja, det er ikkje sikkert at det du seier har
vorte sagt i same samanheng som du seier det. Sjølv om
ting har vorte sagt før og kan sjå til forveksling like
ut, så kan det gi ny meining når det vert sagt akkurat
til deg eller i ein ny samanheng.
- Kva med framtida?
Øystein: Eg skal skrive hovedfag, så får eg sjå kva som
skjer etterpå. Det er ikkje usannsynleg at det kjem ei
ny bok, men eg har ingen konkrete planar, sjølv om alle
meiner eg burde ha det.
Per Andreas: Eg håper å kunne skrive så mykje som mogleg,
men pengar må tenast, så eg er nødt til å ta diverse strøjobbar
for å livnære meg. Men eg skriv kvar dag, og det kjem
eg til å fortsette med.
Myteomspunnet akademi
Skrivekunstakademiet i Bergen har fostret
flere forfattere, men kan man egentlig lære å bli forfatter?
- Skrivekunsten er den siste kunstretningen
hvor man kunne skryte av å være selvlært, sier Tormod
Haugland, daglig leder ved Skrivekunstakademiet i Bergen.
Hvert år er det tolv forfatterspirer som går på akademiets
årskurs. Av disse er det omtrent fire fra hvert kull som
debuterer som forfattere.
- Vi ønsker å være en møteplass for folk som senere vil
bli forfattere. En slik møteplass er et godt utgangspunkt
for læring, sier Haugland. Han understreker at Skrivekunstakademiet
ikke bare er en forfatterskole.
- Å kalle det «forfatterskole» låser det hele veldig.
Hos oss handler det ikke bare om å bli en god skribent,
men også en god leser, mener Haugland. Dette gjøres ved
at undervisningen er lagt opp rundt diskusjoner om litteratur
med hovedvekt på studentenes egne tekster. Det er ikke
noe pensumlitteratur på Skrivekunstakademiet. Media har
gjentatte ganger kritisert Skrivekunstakademiet og andre
såkalte «skriveskoler». Kritikken har gått på at særpreg
og individualitet nedprioriteres, og at resultatet av
dette er en ensretting av studentenes arbeid.
- Dette er den mest tradisjonelle motforestillingen mot
Skrivekunstakademiet. Det er gammeldags og pinlig å hevde
noe slikt. Dette er en fordom og bare tull, hevder Haugland
og viser til det mangfoldet han mener preger utgivelsene
til de som har vært studenter ved denne skolen.
- Hvorfor er det så mange som har denne
typen innvendinger mot Skrivekunstakademiet?
- Etter min mening har litteraturen hatt en legendarisk
posisjon i Norge. I nasjonsbyggingsprosessen har markante
forfattere som Ibsen og Hamsun vært sentrale. Mange har
et veldig romantisk syn på «forfatteren» som et geni som
sitter for seg selv. Dette gjør at myten om den selvlærte
forfatteren står sterkt i Norge, mener Haugland.
