Kulturviessu Guovdageainnus
Instituhta doaimma ruhtadit muhtun muddui
Davviriikkaid Ministtarráđđi, Oahpahus- ja dutkandepartemeanta (Norga),
Oahpahusdepartemeanta (Ruoŧta) ja Oahpahusministeriija (Suopma) iežas
duođaštusa ektui ja sohppojuvvon juogadeami mielde.
Instituhtta vuođđuduvvui jagis 1973 dutkan- ja oppalaš kultuvrralaš ásahussan ja oassin Davviriikkaid Ministtarráđi organisašuvnnas. Dađi mielde rievdaduvvui SI váldodoaibma sámi dutkama beallái. Dál leat SIs sullii guoktelogi dutkki geat čađahit dutkanprošeavttaid sámi giela, servodat- ja riekte-dutkamis. Dutkan čađahuvvo ovttasbargguin eará dutkan- ja oahpahusásahusaiguin ja mas lea buotsámi ja riikkaidgaskasaš vuolggasadji.
Sámi dutkamis lea dehálaš mearkkašupmi sámi servodagaid boahtteáiggi
ovddideamis. Juohke eamiálbmotservodat dárbbaša hukset iežaset máhtu ja
gelbbolašvuođa. Okta dehálaš mihttomearri Instituhtas lea ahte leat mielde
ovddideame riikkaidgaskasaš eamiálbmot-dutkama.
Sámi Insituhtas lea sámegiela atnin dutkamis guovddážis. Instituhta
gielladutkamis dutkojuvvo giela vuogádat (lingvisttalaš vuogádat) ja giela
atnima eavttut. Sosiolingvisttalaš dutkanprošeavttat addet dakkár dieđuid ja
máhtuid mat leat ávkkálaččat vai buoremusat sáhttá láhčit sámegiela atnima
dili servodagas.
Instituhta riektedutkamis lea leamašan mihttomearrin guorahallat sámiid
historjjálaš ja dálá rivttiid. Instituhtta lea vuoruhan vuoigatvuođadutkama
eatnamiidda ja čážiide dannego iešguđetlágán sisabahkken sámi guovlluide lea
lassánan. Riektedutkamis dutkojuvvojit riikkaidgaskasaš álbmotrievttit,
sámiid rievttit ja riektehistorja.
Instituhta servodatdutkamis dutkojuvvojit sámiid servodateallima sosiala,
kultuvrralaš, politihkkalaš ja ekonomalaš eavttut, dás maddái nuppástusat ja
mainnalágiin ovttaskas olbmot ja servodagat dustejit ja hálddašit
nuppástusproseassaid. Servodatdutkama guovddáš fáttat leat
luondduriggodagaid hálddašeapmi, sámi luonddu- ja eanadatgeavaheapmi ja sámi
vuođđoealáhusat. SI boazodoalodutkan lea fágaidrasttildeaddji dutkan ja das
leat oktavuođat eará ásahusaid dutkamii.
Instituhta dutkanbohtosat almmuhuvvojit dábálaččat Dieđut čálaráiddu
bokte. Sámi dieđalaš áigečála lea áigečála maid Sámi allaskuvla, Sámi
Instituhtta, Romssa
universitehta ja Sámi dutkamiid guovddáš almmuhit ovttas.
Sámi Instituhtta juogada dál kánturlanjaid Álgoálbmotvuoigatvuođaid gelbbolašvuođa-guovddážiin.
Instituhtta fárre ođđa kánturlanjaide ovttas Sámi Allaskuvllain ja eará
ásahusaiguin oktasas dieđavistái mii gárvana Guovdageidnui jagis 2009.