Instant språkrøkt, tredje bolken
Språket endrar seg stendig, utan at det er noko gale i
det. Likevel ser eg meg nok ein gong nøydd til å peike på
ein del uttrykk og grammatiske reglar som igjen og igjen
vert utsette for misbruk og overtramp, ikkje minst av mine
kollegaer i media.
# 17. Sin-genitiv. Nynorskbrukarar må akte seg for å bruke
sin-genitiv ukritisk. Ein sparsommeleg bruk av s-genitiv
er tillate på nynorsk. Det er også lov å skrive om setningar.
«Høydens intellektuelle» bør ikkje verte «Høyden sine intellektuelle»,
men «dei intellektuelle på Høyden».
# 18. «Liksom», «her sånn». Ikkje bruk desse uttrykka.
# 19. «På ein måte». Ikkje bruk dette uttrykket som språkfyll.
# 20. Innfløkt syntaks i bokmål. Eg kan vel seie at dette
punktet gjeld innfløkt syntaks generelt. Det er likevel
enklare å skrive inkjeseiande prosa på bokmål enn på nynorsk.
# 21. Inkonsekvent nynorsk. Noko av det verste eg ser er
nynorsk der forfattaren brukar «mye» og «vert» i same tekst.
Skriv gjerne «mye», «bli», an-, -heit, be- og -else, men
eg ber om eit konsekvent språk. Dette problemet har sjølvsagt
meir med estetikk meir enn med kommunikasjon å gjere, men
la ikkje Kjartan Fløgstad vere eit ideal.
# 22. «Utopi». Eit uttrykk som ofte vert misbrukt. «Utopi»
tyder noko slikt som «lykketilstand som ikkje kan verte
realisert.» Eg minnest med gru den gongen ei av våre nye
popstjerner fekk seg til å seie på Skavlan-show at «aids-trusselen
er en utopi.» Motstykket er «dystopi»; «det fullkomne helvete».
# 23. «Ikke nødvendigvis»-«nødvendigvis ikke». Eg veit
at Språkrådet ikkje er samde med meg her, men tek opp problemet
likevel. I setninga «Velferdstinget forstod nødvendigvis
ikke at studentenes helse er et statlig anliggende», må
«nødvendigvis ikke» i utgangspunktet vere eit forsterka
«ikke». At feil bruk av uttrykket over tid har legitimert
feil bruk av uttrykket er så si sak, men eg står på mitt.
Nynorskbrukarar må elles hugse at dei ikkje utan vidare
kan skrive «naudsynleg» der dei på bokmål ville ha brukt
«nødvendigvis». Skriv om med ord som «treng» eller «må».
# 24. Orddeling. Alle menneske i dette landet burde bruke
ein dag i året på å repetere denne hovudregelen: Uttalar
du eit ord som eitt ord, skriv du ordet som eitt ord.
Med desse velmeinte råda vil eg ynskje alle ein god språksommar.
Bjarte Brandal
24.04.02
