Månen sin innverknad på vasstanden

Spør meteorologen!

Foto: Marit Hommedal

• I dag er det statsmeteorolog Merete Øiestad som svarer.
• Send dine værspørsmål til yrmeteorologen@met.no

Denne veka er det yr-meteorolog Merete Øiestad svarar:

Månen og sola speler ei rolle

Den vasstanden vi kan gå ut og måle er summen av tidevatnet og verknaden veret har på vasstanden.

Tidevatnet er sola og månen sitt bidrag til vasstanden. Månen har sterkast effekt, men sola spelar også ei rolle.

Vermessig påverkar både vind og lufttrykk vasstanden, uavhengig av månefase.

Tidevatnet varierar

Tidevatnet derimot varierer med månefase og avstanden mellom jorda og månen. Både fullmåne og nymåne gir høgare flo og lågare fjære enn når månen er halv.

Flo får vi på den sida av jorda som vender mot månen og på motsett side av jorda. Ved nymåne er månen og sola på same side av jorda, og når det er fullmåne er månen og sola på kvar si side av jorda.

• Les også: Korleis veit vi når det blir fjære?

Måne og sol har ulik virkning på havet. Månen påvirker mest.

Foto: Gunnar Follesø

Springflo og springfjære

I begge desse tilfella trekker sola og månen havet i same retning, og dette gir høgaste flo og lågaste fjære.

Vi får det vi kallar springflo og springfjære, og det skjer circa kvar fjortande dag. Friksjonen i havet forsinkar tidevatnet slik at springflo og springfjære i praksis kjem ein eller to dagar etter fullmåne eller nymåne.

Dess nærmast månen er jorda, dess sterkare er månen si tidevasskraft og dess høgare flo blir det.

Foto: Daniel Andersson/Flickr_merkwelt

Avstand mellom jorda og månen

Det som har mest å seie for om det blir høgast flo ved nymåne eller fullmåne, er avstanden mellom jorda og månen.

Av og til skjer det ved nymåne og andre gongar når det er fullmåne.

Avstanden mellom jorda og sola varierer også, men dette påverkar tidevatnet i mindre grad. Altså mange faktorar som spelar inn og ikkje eitt fasitsvar på om det er fullmåne eller nymåne som gir høgaste tidevatn.

Nærmare måne = dess høgare vatn

Bana til månen rundt jorda er ikkje heilt sirkelforma. Difor varierer avstanden mellom månen og jorda. Dermed varierer også månen sin effekt på tidevatnet.

Dess nærmast månen er jorda, dess sterkare er månen si tidevasskraft og dess høgare flo blir det.

Stor springflo oppstår altså når månen er nær jorda.

Som oftast er tidevatnet på den sida av jorda som vender mot månen, litt høgare enn på den sida av jorda som vender bort frå månen. Så annan kvar gong det er flo er tidevatnet litt høgare enn den floa som er i mellom.

På sehavnivå.no kan du finne både tidevasstabell og meir info om både tidevatn og vasstand.

Les meir:

• Har du hørt om påskefjæra?
• Kor ofte er det flo og fjære?
• Nippflo, springflo og stormflo